2026 жылы Қазақстаннан қанша ақша алып шығуға және алып кіруге болады?

Шетелде қомақты сауда жасарда не қымбат зат сатып аларда ақшаны қолма-қол апарған дұрыс па, әлде картамен бе деген сұрақ туындайды. Ал шынына келгенде ақша тасымалдау тәртібі — көре жатармыз деп тәуекелге баратын мәселе емес. Қазақстаннан ақша алып шығарда қандай шектеу бар, айыппұл арқаламас үшін не істеу керек — осы мақаладан оқып біліңіз.

Қазақстаннан қанша ақша алып шығуға болады?

Шетелге қомақты қаражатпен шығарда екі маңызды жайтты есте ұстаған жөн: декларациялау лимиті мен валютаны алып шығуға қойылған тікелей тыйым бар. 2022 жылдан бастап Қазақстанда шетел валютасын ірі көлемде 10 000 USD (шамамен 4 809 992 KZT) астам алып шығуды шектейтін Президент жарлығы күшіне енген. Ережеге сәйкес, қолма-қол ақшаны алып шығуға болады, бірақ оның мөлшеріне мұқият қарау керек. Тіпті ЕАЭО елдеріне ұшсаңыз да, талап бәріне ортақ.

Қазақстаннан ақшаны қай валютамен алып шығуға болады?

Заңнамада валюта түріне нақты тыйым салынбаған. Дегенмен қолыңыздағы барлық қолма-қол ақшаның жалпы сомасы жолға шыққан күнгі ҚР Ұлттық банкінің бағамымен АҚШ долларына шағып есептеледі.

Яғни, өзіңізбен бірге теңге де, еуро да алып бара жатсаңыз, кеден қызметкері оларды қосып, Ұлттық банк бағамымен есептейді де, жалпы соманың 10 000 USD (шамамен 4 809 992 KZT) асып-аспайтынын тексереді. Асып кетсе не болатынын төменде айтамыз.

ЕАЭО елдері арасында қанша ақша тасымалдауға болады?

Қазақстан, Ресей, Беларусь, Қырғызстан мен Армения мүше Еуразиялық экономикалық одақ елдері арасындағы сапарларда ерекше ережелер қолданылады. Өйткені бұл мемлекеттер арасында қатаң кедендік шекара жоқ. Қазақстаннан ЕАЭО елдеріне кез келген сомадағы теңгені кедендік декларация толтырмай-ақ алып шыға аласыз. Алайда шетел валютасына қатысты қатаң тыйым сақталады: одақ ішінде де 10 000 USD (шамамен 4 809 992 KZT) астам қолма-қол ақша алып шығуға болмайды. Демек ЕАЭО ішінде ереже тек теңге тасымалдағанда жеңілдетілген.

Декларациясыз қанша ақша алып шығуға болады?

Заң бойынша, жалпы сома 10 000 USD (шамамен 4 809 992 KZT) аспаса, Қазақстаннан кез келген валютаны декларациясыз алып шығуға рұқсат. Ал 10 000 USD (шамамен 4 809 992 KZT) асатын қолма-қол шетел валютасын (доллар, еуро т.б.) алып шығуға Президент жарлығымен толықтай тыйым салынған. Яғни егер сіз 10 000 USD (шамамен 4 809 992 KZT) артық қаражат шығарғыңыз келсе, оны тек ұлттық валюта — теңгемен ғана және міндетті түрде декларация толтыру арқылы жүзеге асыра аласыз. 

Ал сізге бұдан да көп қаражат қажет болса (мысалы, шетелден пәтер сатып алу үшін), ақшаны картамен алып жүруге немесе теңгемен алып шығып, барған жеріңізде кез келген айырбастау нүктесінде өзіңізге қажет валютаға айырбастап алуға болады.

Сіз Aviasales.kz-тің желідегі парақтарына жазыласыз, ал біз сізге рақмет айтамыз. Ок па?

Telegram

Instagram

Қазақстанға қанша ақша алып кіруге болады?

Ақша алып кіру тәртібі әлдеқайда жеңіл. Заң бойынша, әкелінетін ақшаның жалпы сомасына немесе валюта түріне ешқандай шектеу қойылмаған. Тіпті миллион доллармен ұшып келсеңіз де болады, бірақ басты талап — қаражаттың ашықтығы. Яғни қажет болған жағдайда бұл ақшаның заңды жолмен келгенін дәлелдеп беруіңіз керек. Алып шығу ережесіндегідей, егер кіргізетін сомаңыз 10 000 USD (шамамен 4 809 992 KZT) асса, оны декларациялау қажет.

Елге кіргенде ақшаны декларациялау керек пе?

10 000 USD (шамамен 4 809 992 KZT) дейінгі соманы алып келсеңіз, «жасыл дәлізбен» өте аласыз, декларация қажет емес. Ал сома осы шектен асса, мынадай талап қойылады:

1. Әуежайда «қызыл дәлізді» таңдайсыз;
2. Кедендік декларацияны екі данада толтырасыз (төменде оны қалай жасау керегін айтамыз);
3. Сома 100 000 USD (шамамен 48 099 920 KZT) асса, ақшаның шығу төркінін растайтын құжаттарды (мысалы, пәтер сату-сатып алу шарты немесе табыс туралы анықтама) көрсетуге дайын болуыңыз керек.

Қазақстан ішінде ұшақпен қанша ақша тасымалдауға болады?

Ішкі рейстерде теңгемен де, кез келген шетел валютасымен де қолма-қол ақша тасымалдауға қосымша шектеу жоқ. Ондайда кедендік лимиттер емес, авиакомпаниялардың қауіпсіздік ережелері ғана жүреді.

Бірақ сома өте ірі болса (нақты шегі көрсетілмеген, бәрі тексерушілерге байланысты), қауіпсіздік қызметінің мамандары ақшаны тасымалдау мақсаты туралы сұрақтар қоюы мүмкін. Сондықтан өзіңізді және өзге жолаушыларды бөгемеу үшін банктен үзінді көшірме ала жүрген абзал. Тіпті ел ішінде болса да, ірі соманы картамен тасымалдаған не депозитте ұстаған қауіпсіз.

Осы тақырыпта басқа не бар?

Саяхатқа шыққанда қандай банк картасын алған жөн

Декларацияны қалай толтырады?

Жолаушылардың кедендік декларациясын кез келген халықаралық әуежайдың ұшу залынан табуға болады. Әдетте бланкілер паспорттық бақылау аймағының алдындағы тіреуіштерде не тексеру пунктілерінде жатады. Бланк табылса, кеден қызметінің кез келген маманына жүгініңіз. Сондай-ақ құжатты ҚР Мемлекеттік кірістер комитетінің сайтынан жүктеп алып, әуежайда уақыт жоғалтпас үшін алдын ала басып шығарып, толтырып қоюға болады. Құжатта мына деректрюерді көрсету қажет:

• Паспорт деректеріңіз бен аты-жөніңіз, қасыңызда 16 жасқа толмаған балалар бар-жоғы;
• Бара жатқан еліңіз бен сапар мақсаты;
• Қолыңыздағы барлық ақшалай қаражаттың нақты түрі мен сомасы (теңге, доллар, еуро және басқа да валюталарды қоса алғанда).

Банкноттардан бөлек, декларацияда жол чектері, бағалы қағаздар мен асыл металдар да тіркеледі. Рәсімдеу кезінде кеден қызметкері барлық қолма-қол ақшаны көрсетуді, оны санап шығуды не растайтын құжаттарды (банктік үзінді көшірмелер, шоттан ақша шешілгені туралы анықтама не мүлікті сатып алу-сатудың нотариалды куәландырылған шарты) талап етуі мүмкін.

Тексеруден кейін инспектор бланкіге белгі қойып, бір данасын өзіңізге қайтарады. Оны елге қайта оралғанша міндетті түрде сақтап қойыңыз. Бұл құжат елге кірген кезде қаражатыңыздың заңдылығын дәлелдейді.

Ақша алып шығу ережесін бұзған жағдайда не болады?

Шекарадан өту кезінде ақшаны жасырудың кез келген әрекеті заң бұзушылық болып саналады. Оған соманы толық көрсетпеу, оны әдейі азайтып айту не 10 000 USD (шамамен 4 809 992 KZT) асатын қолма-қол ақшаны декларациясыз алып шығуға тырысу әрекеті заңсыз саналады. Бұл әрекеттер Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 551-бабы бойынша  сараланып, қомақты айыппұлға, тіпті валютаның тәркіленуіне әкеліп соқтыруы мүмкін.

Кеден қызметкерлері декларацияланбаған соманы анықтаса, олар мән-жай анықталғанша ақшаны ұстап қалуға міндетті. Одан кейін хаттама толтырылып, қаражаттың қайдан келгені қосымша тексеріледі. Егер сома тым ірі болса не кеденшілер ақшаны әдейі жасырды деп тапса, іс құқық қорғау органдарына беріледі.

Қаражат лимиттен сәл ғана асып кетсе (мысалы, 10 000 USD (шамамен 4 809 992 KZT) емес, 10 100 USD (шамамен 4 858 092 KZT)) және жолаушының әрекетінде қаскөйлік ниет болмаса, әкімшілік жауапкершілік қолданылады. Әдетте декларацияланбаған соманың 25% мөлшеріндегі айыппұл салынады. Кейде ақша ішінара не толық тәркіленуі мүмкін.

Ал адам қомақты ақшаны әдейі жасырса, оны басқа жолаушыларға бөліп берсе (бұл «бөлшектеу» деп аталады) немесе жалған құжаттарды пайдаланса, бұл қылмыстық құқық бұзушылық ақшалай қаражат контрабандасы деп танылады. Бұл үшін 3000 АЕК-ке дейін (2026 жылы — 12 975 000 теңге) айыппұл салынуы не сома аса ірі деп танылса, 5 жылдан 7 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қолданылуы мүмкін.

Тәркіленген қаражат тексеру аяқталғанша мемлекеттік органдарда сақталады. Иесі ақшаның заңды жолмен келгенін дәлелдей алса, бір бөлігі қайтарылуы мүмкін. Бірақ жолаушының оны әдейі жасырғаны анықталса, ақша мемлекет пайдасына өтеді.

Қысқасы, қандай да бір күмән болса, декларация толтырған дұрыс. Бұл рәсім небәрі бірнеше минутты алады, бірақ қаражатыңыздың амандығы мен заң алдындағы тазалығыңызға кепіл болады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Қазақстаннан қанша доллар алып шығуға болады?

Қолма-қол ақшамен — бір адамға 10 000 USD (шамамен 4 809 992 KZT) аспауға тиіс. Сома шыққан күнгі Ұлттық банк бағамымен есептеледі. Егер көбірек ақша шығару керек болса, қалғанын картада қалдыруға не банктік аударыммен жіберуге тура келеді.

Ақшаны банк картасымен алып шығуға бола ма?

Иә, бұл қауіпсіз әрі ыңғайлы. Картадағы не депозиттегі ақшаға кедендік шектеулер жүрмейді. Мұндай қаражатты декларациялаудың қажеті жоқ, өйткені олар мемлекетке онсыз да көрініп тұр.

Соманы отбасы мүшелеріне бөлуге бола ма?

10 000 USD (шамамен 4 809 992 KZT) лимит әр адамға, соның ішінде балаларға (тіпті екі жасқа дейінгі сәбилерге де) қатысты. Төрт адамнан тұратын отбасы болып ұшып бара жатсаңыз, заңды түрде 40 000 USD (шамамен 19 239 968 KZT) дейін алып өте аласыздар. Бірақ бір шарты бар: ақша әр адамның өзінде, яғни жеке әмиянында не сөмкесінде болуға тиіс. Барлық ақша анасының шабаданында жатса, кеден қызметі оны тек бір адамның ақшасы деп санап, лимиттен асып кетті деп табуы мүмкін.

Суретті салған — СашаШура.