Ұшақта үлкен дәретке қалай шығамыз?
Ұшақта іш қатып қалса не дәретханаға баруға ұялсаңыз, не істеу керек?
Ұшақта үш фильмді қатарынан көріп, ұйықтап, жұмыс істеп, тіпті болашақ жарыңызды кездестіріп қалуыңыз мүмкін. Бірақ кейде үлкен дәретке отыру осының бәрінен қиын шаруа болып шығады. Дәретхана тар, есіктің сыртында кезек күткен адамдар тұр, ал ішегіңіз ұшақ қонғанша жұмысын тоқтата тұрамын шешкендей. Ең жаманы бұл емес. Кейде, керісінше, жақын маңдағы әуежайға жетуге бірнеше сағат қалғанда ішіңіз аяқ астынан өте бастауы мүмкін.
Ұшақта ас қорыту жүйесі неге өзгеруі мүмкін? Іш қатып қалса не өтіп кетсе, не істеу керек? Демалысты дәретханада өткізбес үшін сапарға қалай дайындалған дұрыс? Осы сұрақтарға дәрігер-проктолог Марал Жанасовамен бірге жауап іздейміз.
- Ішімізді жолға қалай дайындаймыз?
- Ұшақта неге іш кебеді?
- Ұшақта дәретханаға қашан барған дұрыс?
- Ұшақта үлкен дәретке отыра алмасаңыз, не істеу керек?
- Неге қатты күшенуге және ұшақ қонғанша шыдап отыруға болмайды?
- Ұшақ дәретханасын қалай пайдалану керек?
- Ұшақ дәретханасында тазалықты қалай сақтау керек?
- Ұшақта іш өтіп кетсе, не істеу керек?
- Саяхатта іш қатып қалса, не істеу керек?
- Қандай жағдайда дәрігер көмегі қажет?
Ішімізді жолға қалай дайындаймыз?
Үйден шығар алдында үлкен дәретке отырғыңыз келсе, оны ұшаққа қалдырмаған дұрыс. Әуежайда да солай. Ұшаққа мінгенге дейін дәретхана кеңірек, уақытыңыз көбірек, әрі еркін жүріп-тұра аласыз. Бірақ әр рейстің алдында өзіңізді қинап, міндетті түрде дәретке отырудың қажеті жоқ. Ішектің өз жұмыс ырғағы бар, ол ұшақтың кестесіне бейімделуге міндетті емес.
Ал тамаққа алдын ала мән берген дұрыс. Әсіресе кей тағамдардан ішіңіз кебетінін не асқазаныңыз бұзылатынын білсеңіз, жемей қоя тұрыңыз.
Іште газ жиналуына себеп болатын тағамдардан бас тартқан дұрыс. Олар — бұршақ тұқымдастар, қырыққабат, жаңа піскен нан-тоқаш, пияз бен сарымсақ, қанты көп жаңа піскен жеміс-жидек, кептірілген жемістер, сүт өнімдері, газдалған сусындар мен қоспалар. Ағзадағы су мөлшерін де қалыпты деңгейде ұстау керек!
Бұл кеңес ұшатын күнге қатысты. Бірнеше күн бұрын көкөніс, жеміс пен кептірілген жемістерді жемей қоюдың қажеті жоқ. Өйткені жасұнық жетіспесе, ішіңіз қатып қалуы мүмкін. Оның үстіне бұл тізімдегі тағамдардың бәрі бірдей әр адамға зиян емес. Мысалы, лактозаны көтере алмайтын адамның іші сүт өнімдерінен жайсыздануы мүмкін. Ал басқа біреу күн сайын йогурт жеп, еш қиындық көрмейді. Сондықтан өз ағзаңыздың қалай қабылдайтынына мән беріңіз. Ең бастысы, ұшар алдында бұрын жеп көрмеген тағамдарды сынап, тәжірибе жасап жүрмеңіз.
Енді дәрігер айтқан су ішу мәселесіне келейік. Ұшақ салонындағы ауа өте құрғақ, ылғалдылық әдетте 10–20 пайыз шамасында болады. Сондықтан ұшар алдында да, ұшып бара жатқанда да қатты шөлдеуді күтпей, суды аз-аздан ішіп отырыңыз. Ағзаға сұйықтық жетіспесе, нәжіс қатайып, іш қату қаупі артады. Ұшақта алкогольді көп ішпеген дұрыс, өйткені ол ағзаның сұйықтық жоғалтуын күшейтеді. Ал кофенің әсері әртүрлі. Көп адамның ішегін жүргізеді. Ішіңіз жиі қататын болса, бұл пайдалы болуы мүмкін. Ал ішіңіз өтуге бейім болса, кофені көп ішпеңіз.
Ұзақ ұшатын болсаңыз, қол жүгіңізге қағаз майлық, иісі қатты емес бірнеше ылғал майлық және күтпеген жағдайға арнап қосымша ішкиім салып алыңыз. Соңғысы артық көрінуі мүмкін. Бірақ ішіңіз кенет өтіп кетсе, қосымша ішкиім салып алғаныңызға рақмет айтасыз.
Шағын дәрі қобдишасын да ұмытпаңыз. Оған бірнеше пакет сорбент пен ағзаның су-тұз теңгерімін қалпына келтіретін ұнтақ салуға болады. Олардың не үшін қажет екенін төменде түсіндіреміз. Ал ішіңіз жиі қататын болса, дәрігер алдын ала ұсынған дәріні алыңыз. Жеке пакеттерге салынған ұнтақ дәрілер әдетте әуежай тексерісінен қиындықсыз өтеді.
Ұшақта неге іш кебеді?
Орныңызға жайғасып, қауіпсіздік белдігін тақтыңыз. Ұшақ биіктікке көтерілді. Кенет ішіңіз кебе бастады. Тіпті үлкен дәретке отырғыңыз келмеуі мүмкін, бірақ қайта-қайта жел шығарғыңыз келеді…
Мұны ұшар алдында жеген тамағыңыздан ғана көрген дұрыс емес. Ұшақ салоны герметикалық жабылғанымен, жоғары биіктікте оның ішіндегі қысым теңіз деңгейіндегіден төмен болады. Шамамен 1,8–2,4 шақырым биіктіктегі таудағы қысыммен бірдей. Қысым төмендегенде газ ұлғаяды. Бұл ішектегі газға да қатысты. Яғни ішіңізде газ көбеймеуі мүмкін, тек көлемі ұлғаяды. Мұны биіктікке байланысты метеоризм деп атайды.
Иә, биіктікке байланысты метеоризм болуы мүмкін. Іш кебеді, тіпті түйіліп ауыруы да ықтимал. Менің кеңесім — мүмкіндігінше ұшар алдында және ұшақта бұршақ тұқымдастар мен жаңа піскен нан-тоқаш жемеу. Газдалмаған суды көбірек ішу. Кең киім кию. Диафрагмамен тыныс алу жаттығуын жасау. Дәретханаға бару! Ұялмау!
Ішіңіз кебе бастаса, отырысыңызды өзгертіп көріңіз. Тар киіміңізді босатып, қауіпсіз болса, салон ішінде аздап жүріңіз. Жел шығарғыңыз келсе, ұстап отырмаңыз. Иә, ұшақта жел шығарған қауіпті емес. Ал оны үнемі ұстай берсеңіз, ішіңіздің керілгені күшейіп, жайсыздық артуы мүмкін. Басқа жолаушылардан ұялсаңыз, дәретхана бос кезде соған барыңыз.
Ұшақта дәретханаға қашан барған дұрыс?
Әдетте адам дәретке отырғысы келсе, орнынан тұрып, дәретханаға барады. Бірақ ұшақта бәрі оңай емес. Бірде ұшақ шайқалады, бірде сусын тарататын арба жолды жауып қалады, енді бірде экипаж қонуға дайындалыңыздар деп сұрайды. Ал терезе жақта отырсаңыз, әрең ұйықтаған көршілеріңізді оятып, өткізіп жіберіңізші деп өтінуге тура келеді. Дәретханаға баруға толық құқығыңыз бар екенін білсеңіз де, ыңғайсыздануыңыз мүмкін.
Егер қатты қысылып тұрмасаңыз, ұшақ биіктікке көтеріліп, жолаушыларға орындарынан тұруға рұқсат берілген кезде барған ыңғайлы. Бұл уақытта бортсеріктер әлі сусын мен тамақ таратып үлгермейді, жол да бос болады. Бірақ дәретханаға баруды рейстің соңына дейін қалдырмаңыз. Ұшақ төмендей бастағанда экипаж бәрінен орындарына отырып, белдік тағуды сұрайды.
Ал дәл қазір үлкен дәретке отырғыңыз келсе, қолайлы сәтті күтіп отырудың қажеті жоқ. Тек орныңыздан тұрған қауіпсіз екеніне көз жеткізіңіз.
Ұшақ шайқалып, «Қауіпсіздік белдігін тағыңыз» деген белгі жанып тұрса, орныңызда қалған дұрыс. Жағдай шұғыл болса, бортсеріктерге айтыңыз. Бірақ ұшақ қатты шайқалып жатқанда өз бетіңізше салон ішінде жүрмеңіз.
Тағы бір жағдай бар: кей адамдар тамақтан кейін бірден дәретке отырғысы келеді. Таңғы немесе түскі астан соң ішегіңіздің белсендірек жұмыс істейтінін байқаған боларсыз. Бұл гастроколикалық рефлекске байланысты. Асқазанға тамақ түскенде жүйке жүйесі мен гормондар тоқ ішектің қозғалысын күшейтеді.
Бұл жаңа ғана жеген тамағыңыз ас қорыту жолынан түгел өтіп кетті деген сөз емес. Ағза ішекте бұрыннан тұрған заттарды жылдамырақ жылжыта бастайды. Сондықтан тамақтан кейін кенет дәретке отырғыңыз келсе, бұл міндетті түрде тамақтан уландыңыз дегенді білдірмейді.
Ұшақта мұның бір қолайсыз жағы бар. Тамақ таратылған соң көп адамның ішегі шамамен бір уақытта жұмыс істей бастайды. Сөйтіп дәретхана алдында кезек пайда болады, ал дәлізде әлі тамақ тарататын арбалар жүруі мүмкін.
Әдетте тамақтан кейін дәретханаға баратыныңызды білсеңіз, билет аларда дәліз жақтағы орынды таңдаған дұрыс. Ол жерден шығу оңайырақ. Ал қатты қысылып тұрғанда жолды арба жауып қалса, бортсерікке айтыңыз. Не болғанын егжей-тегжейлі түсіндірудің қажеті жоқ. Дәретханаға шұғыл баруыңыз керегін айтсаңыз жеткілікті.
Ұшақта үлкен дәретке отыра алмасаңыз, не істеу керек?
Сонымен дәретханаға жеттіңіз. Бар қиындық артта қалған сияқты. Бірақ бір минут өтті, екі минут өтті, үш минут өтті — ештеңе шықпайды. Оның үстіне сыртта біреу дәл сізді күтіп тұрғандай көрініп кетеді.
Мұндайда мәселе іш қатуда емес, айналадағы жағдайға байланысты болуы мүмкін. Үлкен дәретке қалыпты отыру үшін жамбас түбіндегі бұлшықеттер мен аналды сфинктер бір мезгілде босаңсуы керек. Адам қобалжығанда бұл қиындайды.
Басқа адамдар жақын жерде жүргенде үлкен дәретке отырудың қиындауын паркопрез деп атайды. Оны кейде «ұялшақ ішек синдромы» дейді. Мұндай адам үйінде еш қиындықсыз дәретке отырады, ал қоғамдық дәретханада қатты қысылады. Бірақ ұшақта үлкен дәретке отыруға жай ғана ұялсаңыз, бұл міндетті түрде паркопрез деген сөз емес.
Не көмектесуі мүмкін?
Ең алдымен есіктің сыртындағы дыбыстарға жалтақтай бермеңіз. Құлаққап таққанда өзіңізді жайлырақ сезінсеңіз, музыка немесе подкаст қосыңыз. Әрине, бұл дәретхананың дыбысын сыртқа шығармай қоймайды, бірақ ойыңызды басқа жаққа бөлуге көмектеседі.
Марал Жанасова ішпен тыныс алып көруге кеңес береді. Баяу дем алыңыз, сол кезде ішіңіз сәл көтерілсін. Содан кейін деміңізді ақырын шығарыңыз. Үдерісті тездетемін деп ішіңізді бар күшіңізбен тартпаңыз және деміңізді ұстап отырмаңыз.
Қалай отырғаныңыз да маңызды. Унитазға орнықты отырып, табаныңызды еденге қойыңыз. Тізеңізді сәл ашып, денеңізді алға еңкейтіңіз де, білегіңізді саныңызға тіреңіз. Мұндай қалып үлкен дәретке отыруды жеңілдетуі мүмкін.
Үйде кей адамдар аяқ астына арнайы тұғыр қойып, тізесін санынан жоғары көтереді. Ұшақ дәретханасында ондай тұғыр табыла қоймас. Бірақ оның орнына аяғыңызды унитаздың үстіне қойып отырмаңыз. Ұшақ кенет шайқалса, тепе-теңдікті жоғалтып, жарақат алуыңыз мүмкін.
Неге қатты күшенуге және ұшақ қонғанша шыдап отыруға болмайды?
Унитазда бірнеше минуттан бері отырсыз, бірақ ішегіңіз әлі жұмыс істемеді делік. Мұндайда көп адам қатты күшене бастайды. Бұл — жиі кездесетін қателік. Үлкен дәретке отырғанда іш қуысындағы қысымның артуымен қатар, нәжіс өтетін жердегі бұлшықеттердің босаңсығаны да маңызды. Бұлшықеттер жиырылып тұрса, қанша күшенсеңіз де көмектеспеуі мүмкін. Керісінше, қатты күшену геморройды немесе аналды жарықтарды асқындырады.
Дәретке отырғыңыз келмей қалса, шығып, кейін қайта келген дұрыс. Бірінші әрекеттен ештеңе шықпаса, қорқатын ештеңе жоқ. Бірақ бұған қарама-қарсы мәселе де кездеседі. Адам дәретке отырғысы келіп тұрса да, ұшақ қонғанша әдейі шыдап жүреді.
Үлкен дәретті ұстап жүрмеңіз! Оның салдары жақсы болмауы мүмкін.
Дәретке отырғыңыз келгенін үнемі елемей жүрсеңіз, ішіңіз қатып қалуы мүмкін. Нәжіс тоқ ішекте ұзақ тұрған сайын оның құрамындағы су сіңе береді де, нәжіс қатаяды.
Әрине, ұшақ қонуға дайындалып, жолаушыларға тұрмаңыздар десе, күтуге тура келеді. Бірақ ұяламын деп, бірнеше сағат бойы шыдап отырудың қажеті жоқ.
Ұшақ дәретханасын қалай пайдалану керек?
Бәрі сәтті аяқталса да, тағы бір ой мазалауы мүмкін: «Басқа жолаушылар бірдеңе естіп қоймады ма екен?»
Ұшақ дәретханасының қабырғалары дыбысты толық өткізбейді деп айта алмаймыз. Сондықтан сырттағылардың бірдеңе естіп қалуы мүмкін. Бірақ есіктің сыртындағы адамдар әдетте өз шаруасымен жүреді. Олар біреудің дәретханада не істеп жатқанын аңдып тұрмайды.
Иіске алаңдасаңыз, оны жасыру үшін жарты құты әтір шашудың қажеті жоқ. Ұшақ дәретханасында желдеткіш бар. Ал шағын бөлмеге себілген өткір иіс келесі жолаушыға жағымсыз болуы мүмкін.
Енді унитаздың суын ағызуға келейік. Ұшақ дәретханасын алғаш пайдалансаңыз, оның қатты дыбысынан шошып қалуыңыз мүмкін. Үйдегі унитаз судың көп мөлшерін пайдаланады. Ал ұшақтағы жүйе қалдықтарды күшті ауа ағыны мен аз мөлшердегі сұйықтықтың көмегімен әкетеді. Сондықтан батырманы басқанда қатты дыбыс шығады. Қорқудың қажеті жоқ, вакуумдық жүйе осылай жұмыс істейді.
Суды ағызар алдында унитаздың қақпағын жабыңыз. Сонда су азырақ шашырайды, дыбыс та сәл бәсеңдейді. Батырманы орныңыздан тұрған соң басыңыз. Унитазда отырып су ағызу қауіпті емес, бірақ жағымсыз болуы мүмкін.
Су бірінші ретте бәрін ағызып әкетпесе, дәретханадағы нұсқаулықты орындаңыз. Әдетте бірнеше секунд күтіп, батырманы қайта басу жеткілікті. Жүйенің қайта іске қосылуына уақыт керек. Бұл да көмектеспесе, бортсеріктерге хабарлаңыз. Ештеңені өзіңіз ашып, жөндеуге тырыспаңыз.
Ұшақ дәретханасында тазалықты қалай сақтау керек?
Марал Жанасова «үлкен дәреттен кейін жылы сумен жуынған дұрыс. Әсіресе іш өткен жағдайда» — дейді. Бірақ ұшақта бұл әрдайым мүмкін емес. Дәретхана тар, қолжуғыш кішкентай. Сондықтан үйдегідей жуыну қиын. Мұндайда дәретхана қағазы мен иіссіз, жұмсақ ылғал майлықты пайдалануға болады. Ал жақсылап жуынуды қонақүйге немесе үйге жеткенге қалдырыңыз.
Әсіресе ішіңіз өткенде теріні абайлап тазалау керек. Жиі әрі қатты сүрте берсеңіз, тері тітіркенуі мүмкін.
Ылғал майлықтың сыртында «унитазға тастауға болады» деп жазылса да, оны ұшақ унитазына тастамаңыз. Қағаз сүлгі, гигиеналық төсем, тампон мен жөргекті де унитазға тастауға болмайды. Оларға арналған қоқыс жәшігі бар.
Киіміңізге де мән беріңіз. Тар дәретханада ұзын шалбардың немесе белдемшенің етегі еденге тиіп кетуі мүмкін. Сондықтан отырып-тұрғанда киіміңізді ұстап тұрған дұрыс.
Шығар алдында қолыңызды міндетті түрде сабындап жуыңыз. Дәретхана қағазы немесе сабын таусылып қалса, бортсеріктерге айтыңыз.
Есіктің сыртында кезек жиналып қалса, келесі жолаушыдан кешірім сұрап, неге ұзақ отырғаныңызды түсіндірудің қажеті жоқ. Ең бастысы, дәретхананы таза қалдырыңыз. Унитаздың отырғышына немесе қолжуғышқа су шашыраса, қағаз сүлгімен сүртіп кетіңіз.
Ұшақта іш өтіп кетсе, не істеу керек?
Ұшақта мүлде естігіңіз келмейтін нәрселер бар. Мысалы, рейстің бірнеше сағатқа кешігетіні туралы хабарлама. Немесе өз ішіңіздің қатты шұрылдағаны. Әсіресе сол дыбыстан кейін алдағы жарты сағаттың оңай болмайтынын түсінсеңіз.
Іш өтуге тамақтан жұққан инфекция, үйренбеген тағам, кей өнімдерді көтере алмау және басқа да себептер әсер етуі мүмкін. Кейде күйзелістің де ықпалы бар. Ми мен ішектің өзара байланысы арқылы мазасыздық ішектің қозғалысын өзгерте алады.
Ішіңіз өтіп кетсе, ең бастысы — ағза жоғалтқан сұйықтықтың орнын толтыру. Өйткені сұйық нәжіспен бірге ағза тек судан емес, бұлшықеттер мен жүйке жүйесінің қалыпты жұмысына қажет электролиттерден де айырылады.
Бортсеріктерге барыңыз. Экипаждан көмек сұрауға ұялмаңыз! Сорбент қабылдаңыз, ұшып бара жатқанда тамақ жемеңіз, суды аз-аздан, бірақ көбірек ішіңіз.
Ұшу кезінде біраз уақыт тамақ жемей тұруға болады. Бірақ өзіңізді әдейі аш ұстаудың қажеті жоқ. Тәбетіңіз ашылса, үйреншікті, жеңіл тамақтан аздап жеңіз.
Ал ішіңіз қайта-қайта өтсе, тек су ішумен шектелмей, ауыз арқылы регидратация жасауға арналған ерітінді ішкен пайдалырақ. Бұл — жоғарыда дәрі қобдишасына салып алуға кеңес берген ұнтақтан дайындалатын ерітінді. Ол ағза жоғалтқан су мен тұздың орнын толтырады.
Сорбенттерді басқа дәрілерден бөлек қабылдау керек. Өйткені олар өзге препараттардың сіңуіне кедергі келтіруі мүмкін. Үнемі дәрі ішетін болсаңыз, олардың арасын қанша уақыт ашу керегін нұсқаудан тексеріңіз.
Ішектің қозғалысын баяулататын дәрілерге де абай болыңыз. Дене қызуы жоғарыласа не нәжісте қан болса, мұндай дәрілерді дәрігерсіз қабылдауға болмайды. Жалпы біреудің дәрі қобдишасынан кез келген дәріні алып іше салмаңыз. Іш өтуге қарсы дәрілердің қолданылу жағдайлары мен қарсы көрсетілімдері әртүрлі.
Саяхатта іш қатып қалса, не істеу керек?
Керісінше жағдай да жиі кездеседі. Демалысқа келдіңіз, ал ішегіңіз үйде қалып қойғандай. Мұны кейде «саяхатшының іш қатуы» деп атайды. Әдетте мұның артында ауыр дерт тұрмайды. Сапар кезінде бірнеше жағдай қатар келіп, ішектің жұмысын өзгертуі мүмкін:
- Күн тәртібінің бұзылуы. Ерте тұру, түнгі рейс, уақыт белдеуінің ауысуы. Ішекке жаңа тәртіпке үйрену үшін уақыт керек.
- Ұзақ уақыт қозғалыссыз отыру. Ұшақта, әуежайда немесе трансфер кезінде көп отыру.
- Сұйықтықтың жетіспеуі. Аз су ішу және ұшақ салонындағы құрғақ ауа.
- Тамақтану тәртібінің өзгеруі. Үйренбеген тағамдар мен басқа уақытта тамақтану.
- Дәретханаға баруды кейінге қалдыру. Бейтаныс дәретханаға кіргісі келмеу және шыдап жүру.
Не көмектеседі?
- Сапар алдындағы күндері әдеттегідей тамақтаныңыз. Көкөніс, жеміс пен тұтас дәнді өнімдерді мәзірден алып тастамаңыз.
- Жолда су ішіп, рұқсат етілген кезде орныңыздан тұрып, бой жазыңыз.
- Ұшақта да, одан түскеннен кейін де дәретке отырғыңыз келсе, шыдап жүрмеңіз.
- Барған жеріңізде дәретханаға үйреншікті уақытта баруға тырысыңыз. Мысалы, үйде таңғы астан кейін дәретке отырсаңыз, саяхатта да таңертең асықпайтын уақыт қалдырыңыз. Тамақтана сала экскурсияға жүгірмеңіз.
- Көбірек жаяу жүріңіз. Саяхатта мұны істеу қиын емес.
- Жергілікті тағамдардан дәм татыңыз, бірақ көкөніс пен жеміс жеуді, су ішуді ұмытпаңыз.
Саяхатта ішіңіз қататынын білсеңіз, өзіңізбен бірге қандай дәрі ала бару керегін алдын ала дәрігермен ақылдасыңыз. Бұл бейтаныс елдегі дәріханадан кездейсоқ дәрі сатып алғаннан әлдеқайда дұрыс.
Қандай жағдайда дәрігер көмегі қажет?
Саяхат кезінде ішек жұмысы бұзылғанымен, ағза жаңа тәртіпке үйренген соң көбіне өздігінен қалпына келеді. Бірақ кей белгілер пайда болса, күтіп отыруға болмайды.
Ұшақта мына жағдайлар болса, экипажға бірден хабарлаңыз:
- Ішіңіз қатты ауырса не ауруы күшейе берсе.
- Нәжісте қан болса немесе нәжіс қара түске айналса.
- Дене қызуыңыз қатты көтерілсе.
- Басыңыз қатты айналып, әлсіресеңіз не қатты шөлдеу, ауыздың кебуі, зәрдің сиреуі сияқты ағза сусыздануының белгілері байқалса.
- Құсып, су іше алмай қалсаңыз.
Ұшақта дәрі қобдишасы бар. Қажет болса, бортсеріктер жолаушылар арасынан дәрігер іздей алады немесе жердегі медицина қызметкерлерімен байланысады.
Ұшақ қонғаннан кейін мына жағдайларда дәрігерге көрініңіз:
- Іш өту екі күннен ұзаққа созылса.
- Бірнеше күн бойы үлкен дәретке отыра алмай, ішіңіз ауырса, кепсе, жүрегіңіз айныса немесе құссаңыз.
- Үйреншікті күн тәртібіне оралсаңыз да, үлкен дәретке қатысты қиындықтар басылмаса.
Балалар, жүкті әйелдер, егде жастағы адамдар және ішектің созылмалы аурулары бар жолаушылар дәрігерге ертерек жүгінгені дұрыс.
Есіңізде болсын, ұшақта үлкен дәретке отыру — қалыпты нәрсе. Ағзаның табиғи қажеттілігін үлкен сынаққа айналдырып, ұшақ қонғанша қалайда шыдау міндет емес. Өзіңіздің жайлылығыңызды ойлаңыз. Сонда ұшақтан түскен соң дәретхана іздеп сабылмай, алдағы саяхатыңыздың қызығын көресіз.
