Чехияға қалай грантқа түсуге болады? Егжей-тегжей нұсқау
Чех тілін жетік меңгеріп, университетте тегін оқи аласыз.
Чехия — шетелдіктерге өз тілінде тегін жоғары білім беретін Еуропадағы санаулы елдің бірі. Чех тілін білетін кез келген қазақстандық талапкер бұл елдегі мемлекеттік университеттерде грантта оқи алады. Бірақ грантты оп-оңай ала салмайсыз. Оған қандай талаптар барын, неге дайын болу керегін түсіндіріп берейік.
Чехияда оқыған несімен ерекше?
Чехияның білім саласындағы ресми деректеріне сүйенсек, бұл елде оқитын қазақстандық студенттер саны кейінгі жылдары айтарлықтай өсіп, шамамен 2,7–3 мың адамға жеткен. Себебі мұнда грантқа түсу мүмкіндігі басқа көрші елдермен салыстырғанда жоғары әрі еуропалық диплом алуға болады.
Көбіне студенттер мына оқу орындарына түсуге тырысады:
- Прагадағы Карлов университеті;
- Чех техникалық университеті (ČVUT);
- Чехияның аграрлық университеті;
- Жоғарғы экономика мектебі (VŠE);
- Масарик университеті (Брно).
Бірақ оқуға тапсыратын университет санына шектеу жоқ. Тіпті бір университет ішінде бір емтихан нәтижесімен бірнеше мамандықты таңдауға болады; егер біреуіне балыңыз жетпесе, келесісіне түсуге мүмкіндік бар.
Мұнда экономика, бизнес, техника және медицина мамандықтары ең сұранысқа ие. Бакалаврды — 3 жыл, магистратураны 2 жыл оқисыз.
Оқу визасымен күніне жарты күн заңды түрде жұмыс істеуге болады, ал оқу бітірген соң жұмыс іздеуге тағы 9 ай уақыт беріледі.
Чех тілін қалай үйренуге болады?
Грантқа түсу үшін ең алдымен чех тілін B2-C1 деңгейінде білуіңіз керек. Көп мамандыққа B2 жеткілікті, бірақ медицинаға келгенде С1 деңгейін талап етеді. Егер «жоқ, мен ағылшынша оқығым келеді» десеңіз, онда оқу ақылы болатынын ескеріңіз.
Студенттер медицинаға бірінші жылы түсе алмай, чех тілін екінші жыл оқып түсіп жатады. Талапкер чех тілін жақсы оқып, емтиханға дұрыстап дайындалса, оқуға түсу қиын емес. Емтиханда чех тілін білетін шетелдік пен Чехия азаматының құқығы бірдей болады. Орыс тілін білетіндерге чех тілін меңгеру оңай, себебі екеуі де славян тілдер тобына жатады.
Есіңізде болсын: Чехия тіл курстарына (Foundation) грант бөлмейді. Бұл — студенттің өз шығыны. Курс бағасы жылына шамамен 5 000 EUR (шамамен 3 млн KZT) басталады. Жатын орын мен тамақ бұл бағаға кірмейді.
Тілді Чехияда оқыған дұрыс па, Қазақстанда ма?
Еркіңіз білсін. Тілді Қазақстанда оқып, ақша үнемдеуге де болады не Чехияда тікелей ортаға еніп үйренуге мүмкіндік бар.
Пандемия кезінде чех тілін Қазақстанда жүріп-ақ онлайн оқыдым. Курс маған визаға қажетті құжаттарды дайындап, елшілікке жазылуға уақыт алып берді. Құжаттарымның бәрін чех тіліне аударып оларға жібердім. Солардың көмегімен виза тапсырып, үш айда визамды алдым да, Чехияға емтихан тапсыруға барып, оқуға түстім.
Ал кейбір студенттер курстың тек бір бөлігін сатып алып, қалғанын өз бетінше меңгеру арқылы ақша үнемдейді.
Мен тек В1 деңгейін оқимын деп шамамен 2 500 EUR (шамамен 1 млн KZT) төледім. Сәуірде В1-ді аяқтап, В2 деңгейін өз бетімше оқи бастадым. Математикадан да өзім дайындалдым — Қазақстанда ҚТЛ-де оқығандықтан, емтихан қиын болмады. Оқуға түсу емтихандарына дайындықты алмай-ақ, IT мамандығына бакалаврға грантқа түстім.
Аттестатты не дипломды қалай нострификация жасау керек?
Бұл — сіздің Қазақстандағы біліміңізді Чехия стандарттарына теңестіру процесі. Бакалавр үшін мектеп аттестатын, магистратура үшін бакалавр дипломын нострификация жасау керек.
Егер сіз Қазақстанда биологияны 100 сағат оқысаңыз, Чехияда 150 сағат болса, биологиядан сол 50 сағатты тапсыру керек. Чехияда жылына бір-екі рет шетелдіктерге арналған нострификация жасау емтиханы болады. Нострификация процесінде аттестатты чех тіліне аударып тапсырасыз, олар жетпеген сағаттар болса, қосымша емтихан белгілейді.
Алайда қазір кейбір ірі жоғары оқу орындары (мысалы, Карлов немесе ČVUT) «ішкі нострификация» жүйесін қолданады. Бұл жағдайда университет сіздің дипломыңызды қосымша емтихансыз-ақ өз ішінде тани алады, бұл процесті едәуір жеңілдетеді.
Нострификацияда емтихан аса қиын емес, мектепте оқыған география, биология, физикадан жалпылама сұрақтар қояды. Дайындалуға мүмкіндік болады. Нострификациядан өтпей қалыпты дегенді естіген жоқпын, таныстарымның бәрі өтті.
Құжат тапсыруға ерте қамданыңыз
Тіл курстары қыркүйекте басталатындықтан, 10-сыныптың соңында немесе 11-сынып басында қимылдау керек. Процесті ерте бастасаңыз, визаға уақыт жетеді.
Елшілікке құжат тапсырғанда банк шотыңызда шамамен 5 500 EUR (шамамен 3 млн KZT) қаражат болуға тиіс. Университетке өтінім («приглашка») беру ақылы (700 CZK (шамамен 16 мың KZT)) және ол наурыз айына дейін аяқталуы керек. Студент атанған соң халықаралық ISIC картасын аласыз, ол қоғамдық көлік пен тамаққа 50%-ға дейін жеңілдік береді.
Жалпы процесс бір жыл алуы мүмкін. Мен 2024 жылы қаңтарда foundation курс таптым, наурызда Астанадағы Чехия елшілігіне барып, визаға тапсырдым. Маусымда визам шықты, ал қыркүйекте Прагаға оқуға келдім. Курсты 4 500 EUR (шамамен 2 млн KZT) алып, алдын ала 1 000 EUR (шамамен 547 мың KZT) төлеген едім.
Чех тілін оқып жүргенде шығындарды өзіңіз төлейсіз. Ал университетке грантқа түскен соң жатақхана сұрауға болады.
Жатақханаға айына 4 000 CZK (шамамен 90 мың KZT) крон төлеу керек. Кейде жатақханаға көмек ретінде шетелдік студенттерге үш айда бір рет 4 000 CZK (шамамен 90 мың KZT) крон көмек беріп жатады. Бұл көмекке де өтініш беру қажет.
Үздік оқығандарға стипендия төленеді. Бірақ кей университеттерде шетелдік студенттерге әр семестр сайын азын-аулақ стипендия беруі мүмкін. Грант тек оқуды жабады. Дегенмен студенттер оқып жүріп, жарты күн заңды түрде жұмыс істеуіне болады. — Сабрина Шагапова, Чех техника университетінің (ČVUT) студенті.
Оқуға түсе алмай қалсаңыз, мойымаңыз
Грантқа түсу мүмкіндігі жоғары болса да, кейде қалаған мамандыққа бірден түсе алмай қалуыңыз мүмкін.
Мен тіл курсында екі жыл оқыдым, бірінші жылы түсе алмай, визамды созу үшін курсты екінші рет алдым. Екінші жылы өзім қалаған архитектура мамандығына түстім. Бастысы — чех тіліне көп көңіл бөлу керек, себебі емтихандардың бәрі чехша болады. Егер бірінші тапсырғанда жолыңыз болмаса, берілмеңіз.
Чехияда оқуға түсу процесі әуелде қиын әрі қымбат көрінсе де, грантқа түсіп алған соң алдыңыздан зор мүмкіндіктер ашылады.
