Атырауда көретін не бар: жаяу жүргіншілер көпірі, Пшонның мүсіні мен жергілікті Пиза мұнарасы
Жайықтың бойында да серуендеп қайтуға болады.
Сәлем! Менің есімім — Әбілқайыр. Мұнайлы астанаға алғаш рет 2019 жылы оқудың шаруасымен бардым. Ол жолы маршрутым қарапайым еді: қонақүй — жаттығу орталығы — қонақүй арасында өтті. Екінші барғанымда Атырауды дұрыстап аралаудың сәті түсті. Бұл — айналаңда қарлығаш шиқылдап, маса ызыңдап жүретін қала. Бұл — аптап ыстыққа феннен шыққандай ыстық жел қосылатын қала. Әрі уақыт белдеуі ауысқаннан Қазақстандағы басқа қалаларға қарағанда азырақ «зардап шеккен» қала!
Атырауда мына жерлерді көрмей кетпеңіз
Бір танысым «Әдемі әйнек ғимарат көрсең, ол біреудің кеңсесі деп біл» деген еді. Расында солай: қалада түрлі мұнай компаниясының он шақты үлкен ғимараты бар. Жеке үйлердің арасында олар бірден көзге түседі. Дегенмен Атырауда қызық тарихи ғимараттар да жетеді. Қаладағы ғимараттардың шамамен 40%-ы — жеке үйлер. Сондықтан жергілікті жұрт Атырауды әзілдеп «үлкен ауыл» деп атайды.
Хиуаз Доспанова ескерткіші
Мекенжайы: Атырау халықаралық әуежайы.
Жұмыс уақыты: тәулік бойы.
Кіру: тегін.
Әуежайдан шыққан бойда туристер мен Атырау тұрғындарын Екінші дүниежүзілік соғыста ерлік көрсеткен ұшқыш Хиуаз Доспанованың ескерткіші қарсы алады. Әуежайдың өзіне де Хиуаз Доспанованың аты берілген. Әуе шайқастарына қатысқан жалғыз қазақ қызы 19 жасында майданға аттанып, әйгілі «Түнгі мыстандар» полкінде соғысқан. Ескерткішке тағзым етіп, қалаға қарай жүрейік.
Атырау орталық мешіті
Мекенжайы: Сәтбаев даңғылы, 15.
Жұмыс уақыты: 06:00–22:00.
Кіру: тегін.
Бұл — қаладағы ең үлкен мешіт, оған бұрынғы әкім Иманғали Тасмағамбетовтің аты берілген. Көк күмбездері аспанмен астасып, Орталық Азия сәулетіне тән көгілдір реңкті жалғастырып тұр. Мешіт Батыс Қазақстандағы ең биік мешіт саналады. Жұма намазынан кейін Исатай мен Махамбет алаңын аралап, одан әрі қаланың тағы бір белгілі орны — ту тұғырға дейін жаяу баруға болады.
Жилгородок
Мекенжайы: Жилгородок шағынауданы.
Жұмыс уақыты: тәулік бойы.
Кіру: тегін.
Бұл — Гурьевтің, қазіргі Атыраудың, тез дами бастаған кезеңінен қалған ерекше аудандардың бірі. Атырау 1992 жылға дейін Гурьев деп аталған. Өңірде балық шаруашылығы бұрыннан негізгі салалардың бірі болған. Бірақ соғыс кезінде елде жанармай тапшы болып, оны шешу үшін мұнай өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылданған. Жилгородокты салуға сәулетшілер Жайық өзенінің иініндегі шағын түбекті таңдапты. Құрылысқа жергілікті кірпіш, гипс тас пен қамыс пайдаланылған. Кейін ауданға ағаш егіліп, Жилгородок Гурьевтің ең жасыл жерлерінің біріне айналған.
Қыдырысты су мұнарасынан бастаңыз. Онымен Пиза мұнарасындағыдай фотоға түсуге болады. Бірақ Атыраудың «Пиза мұнарасы» қисаймаған. Өкінішке қарай, ішіне кіре алмайсыз, ал ғимараттың өзі әбден тозған.
Әуезов даңғылымен әрі қарай жүрсеңіз, Жилгородоктың ескі үйлері басталады. Екі қабатты үйлердің арка тәрізді кіреберісі, лоджиялары мен террасалары бар. Ескі сәлеттің белгілері әлі сақталған: ағаш баспалдақтар, сылақ арасынан көрініп тұрған кірпіштер. Үйлердің жағдайы мәз емес, бірақ онда әлі де адамдар тұрады.
Ауданның соңында аппақ болып Құрманғазы атындағы мәдениет сарайы тұр. Қазір ғимарат жөнделіп жатыр, бірақ сыртын көруге болады. Сарай алғаш 1948 жылы ашылған. Архитектурасынан готика белгілері мен жергілікті нақышты қатар байқауға болады. Қабырғаларының біріне халық аңыздарындағы пырақ бейнеленген.
Жаяу жүргіншілер көпірі
Мекенжайы: Жайық үстіндегі көпір, Ықылас көшесі жағынан.
Жұмыс уақыты: тәулік бойы.
Кіру: тегін.
Жилгородокты аралап болған соң осы жерге келген ыңғайлы. Бұл — қазіргі Атыраудың символдарының бірі әрі Қазақстандағы жалғыз жаяу жүргіншілерге арналған вантты көпір. Оны 2001 жылы Тәуелсіздіктің он жылдығына орай ашқан. Көпір Жилгородок пен Авангард аудандарын жалғайды. Осы жерден Жеңіс саябағы мен «Семейный» саябағына өтуге болады. Кешке келген жақсы: күндізгі аптап басылып, өзеннен салқын леп есе бастайды.
Айтпақшы, Астанадағы қазіргі «Атырау» көпірін бас қаланың 20 жылдығына орай Атырау облысы сыйға тартқан.
Успен соборы
Мекенжайы: Исатай Тайманов даңғылы, 4.
Жұмыс уақыты: 08:00–18:00.
Кіру: тегін.
Бұл — қалада революцияға дейінгі кезеңнен қалған санаулы ғимараттың бірі. Құдай анасының Успен соборы 1883 жылы ашылған. Құрылысты көпес Федор Тудаков пен әйелі Ирина және Гурьев кәсіпкерлері қаржыландырған. Қаланың бұрынғы атауы да осы Гурьевтердің атымен байланысты. Революцияға дейін салынған көп ғимараттың құжаты жоғалғандықтан, олардың нақты қашан салынғанын анықтаған қиын. Ал бұл собордың құжаттары сақталыпты. Совет кезінде ғибадатхананы қойма ретінде пайдаланған. 2000 жылы қайта жөндеп, жамағатқа есігін қайта ашты.
Жайық жағалауы
- Бұл — Пшон, су тасқыны кезінде бөгет салуға көмектескен.
Мекенжайы: Жайық өзенінің жағалауы.
Жұмыс уақыты: тәулік бойы.
Кіру: тегін.
Жұмыстан кейін жергілікті жұрт серуендеуге келетін орын. Қыдырысты 2020 жылы салынған жағалаудың жаңа бөлігінен бастап, әкімдік алдындағы алаңға дейін жетіп, сол жерден теплоходқа отыруға болады. Кешке велосипед жалдап, өзен бойымен жүріп шыққан да жақсы. Айналада шағала ұшып жүреді, балықшылар қармақ салып отырады, Жайықпен катерлер зулап өтеді — теңіз жағасында демалып жүргендей боласыз!
Жағалаудағы жаңа орындардың бірі — Пшон мүсіні. Пшон — 2024 жылғы көктемгі алапат су тасқыны кезінде бөгет салуға көмектескен ит. Ауыр қаптарды тынбай тасып, жұрттың көзайымына айналған. Өкінішке қарай, сол жылдың қарашасында оны ветеринария қызметі атып кеткен. Кейін мүсінші Азамат Кенжеғалиев Пшонның құрметіне иттің мүсінін жасап шықты. Осындай оқиғалар Атырауда жанашыр адамдар көп екенін көрсетеді.
Қызық іздейтіндерге тағы бір жер бар. Алаңнан жақын жерде бұрынғы «Мир» кинотеатры тұр. Бағаналы қызғылт ғимарат көптен бері бос қалған. 2023 жылы оны режиссер Тимур Бекмамбетов сатып алды деген жаңалық шыққан еді. Балалық шағы өткен кинотеатрды қайта жөндеймін деген жоспары әзірге жүзеге асқан жоқ. Әлі күтіп жүрміз.
Атырауда тағы не істеуге болады?
YEMAA art space
Мекенжайы: Infinity EcoPark СОО, Құрманғазы көшесі, 12.
Жұмыс уақыты: 10:00–22:00.
Кіру: тегін, кей шаралар ақылы.
Орталық алты жыл бұрын ашылған. Шағын ғана кеңістікте суретшілердің көрмесін, натурадан сурет салу сессияларын, кітап клубтарын өткізіп үлгереді. Ішінде кофехана мен Garage баспасының кітаптары бар. Алдағы шараларды орталықтың Instagram парақшасынан қарап алуға болады.
Теплоходпен серуендеу
Мекенжайы: Жайық жағалауындағы айлақ.
Жұмыс уақыты: күн сайын 10:00–22:30.
Бағасы: 3500 теңге.
Атырауды судан көргіңіз келсе, Жайықпен теплоходқа мініп қайтыңыз. Мұндай серуенді бірнеше компания ұсынады. Мысалы, «Үстірт» теплоходындағы сапар шамамен бір сағатқа созылады. Жол Сұлтан Бейбарыс алаңынан басталып, Балықшы көпіріне дейін барады.
Теплоходтан қаланың қалай өскенін де байқауға болады. Кеме «Мұнайшы», «Орталық» және «Тәуелсіздікке 10 жыл» көпірлерінің астымен өтеді. Осы көпірлердің астына қарлығаштар ұя салады. Одан кейін Атырау мұнай өңдеу зауытының мұржалары мен жеке үйлер көрінеді. «Америкалық қалашықты» да көресіз. Бұл — шетелдік мамандар тұратын ақ коттедждері бар жабық аудан. Жергілікті жұрттың айтуынша, әлгі өзен жағасында «аппақ үйім, көгілдір терезе қақпағы және өзен көрініп тұратын бөлмем болса екен» дейтін трендке шабыт берген үй де бар. Теплоходпен жүргенде тауып көріңіз!
Тарихи-өлкетану музейі
Мекенжайы: Бауыржан Момышұлы көшесі, 3.
Жұмыс уақыты: сейсенбі–жексенбі, 09:00–18:00; дүйсенбі — демалыс.
Кіру: ересектерге — 600 теңге, студенттерге — 400 теңге, балаларға — 200 теңге.
Кіреберісінде мүсіндер тұрған екі қабатты музей өңір тарихымен таныстырады. Қазіргі Атыраудың орнында кезінде ортағасырлық Сарайшық қаласы болған екен. Тіпті Гурьевті саларда Сарайшықтың кірпіштерін бұзып алып пайдаланған деген әңгіме бар. Ал Жайықтан ауланған бекірелердің ұзындығы екі-үш метрге дейін жеткен!
Музейде көне қыш ыдыстар, мамонт сүйектері, дәстүрлі музыкалық аспаптар, тіпті спиртке салынған жергілікті балықтар бар. Ең ерекше жәдігерлерінің бірі — Әбілқайыр ханның жеке мөрі.
Өнер музейі
- Таких осетров раньше ловили на Жайыке
Мекенжайы: Азаттық даңғылы, 11.
Жұмыс уақыты: 09:00–18:30.
Кіру: ересектерге — 500 теңге, студенттерге — 300 теңге, балаларға — 200 теңге.
Өлкетану музейінің қарсы бетінде, Азаттық даңғылында Шаймардан Сариев атындағы көркем және сәндік-қолданбалы өнер музейі орналасқан. Картиналарға бір қабат қана бөлінгенімен, көрмеде түрлі жанр қамтылған. Әр залдың өз тақырыбы бар. Солар арқылы өңір тарихындағы Сұлтан Бейбарыс, Исатай Тайманов, Махамбет Өтемісұлы, Сырым Датұлы мен Құрманғазы сияқты тұлғалар таныстырылады. Картиналардың біразында жергілікті балықшылардың тіршілігі мен Жайықтан түскен олжа бейнеленген. Коллекцияны көріп шығуға бір сағат жеткілікті.
Сарайшық
Мекенжайы: Сарайшық ауылы, Махамбет ауданы.
Жұмыс уақыты: 09:00–18:30.
Кіру: музей кешеніне — 500 теңге.
Сарайшықты тарих сабағынан көп адам біледі, бірақ оның нақты қайда екенін бәрі біле бермейді. Ноғай Ордасының астанасы әрі Алтын Орданың ірі орталықтарының бірі Жайықтың оң жағалауында, Атыраудан 50 шақырым жерде орналасқан. Сарайшыққа таксимен не автовокзалдан №103 автобуспен жетуге болады.
Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. Сарайшық Ұлы Жібек жолын да, Әмір Темірдің жорығын да, Ноғай Ордасының күшейіп, кейін құлаған кезеңін де көрген. Қазір көне қаланың орнында музейлері мен мемориалы бар ашық аспан астындағы археологиялық кешен жұмыс істейді.
Ақкергешен
Мекенжайы: Ақкергешен үстірті, Жылыой ауданы.
Жұмыс уақыты: тәулік бойы.
Кіру: тегін, экскурсия — 35 мың теңгеден.
Ақ борлы Ақкергешен үстірті енді танылып келеді, бірақ әлі де көп адам біле бермейтін ерекше жер. Мезозой дәуірінде бұл жерде ежелгі Тетис мұхиты жатқан. Сондықтан үстірттен әлі күнге дейін көне моллюскілер мен наутилустардың тасқа айналған қалдықтары табылып жатады.
Аппақ бор таулар Атыраудан 300 шақырым жерде. Сондықтан сапарға бір күнді толық арнаған дұрыс. Туроператорлар Ақкергешенге бір күндік турлар ұйымдастырады, бағасы 35 мың теңгеден басталады. Бұл жер тамыздағы Персеид метеор ағыны кезінде ерекше танымал. Аппақ үстірттің үстіндегі жұлдызды аспанның көрінісі ғажап.
Атыраудағы тамағы дәмді жерлер
Таңғы ас
Күнді дәмді бастағыңыз келсе, Bakerist наубайханасына барыңыз. Жоба сәтті шыққаны сонша, кейін Дубайда да филиалы ашылған. Мұнда жаңа піскен круассан, тартин, чиабатта мен десерттер бар — шудан бастап трайфл мен тирамисуға дейін табасыз. Таңертең барған дұрыс, таңдау да көбірек болады.
Түскі ас
Жергілікті тағамнан тойып жегіңіз келсе, Balyq Bar-ға барыңыз. Мұнда фишбармақтан дәм татуға болады. Бұл — еттің орнына балық қосылған дәстүрлі бешбармақ. Тағамдарға бекіре, сазан, көксерке мен минтай қосады. Ал тәрелкеде өзіңмен бірге алып кеткің келетін сүйкімді бекіре мүсіншесі тұрады.
Шығыс асханасын ұнатсаңыз, палауымен, мантысымен аты шыққан Afsona-ға барыңыз. Жол-жөнекей тез тамақтанып алғыңыз келсе, Ақкергешеннің борлы төбелеріне ұқсатып безендірілген түріктің Coban кафесінен донер алыңыз. Немесе 20 жылдан бері бургер жасап келе жатқан жергілікті Kazburger желісіне кіріңіз.
Кешкі ас
Еркін отырып, кәуап жегіңіз келсе, Атырау тұрғындары жақсы білетін «У Гаджи» деген жерге барыңыз.
Үйдің тамағын сағынсаңыз, «Хуторок» украин кафесінде борщ, саңырауқұлақ пен май қосылған қуырдақ жеуге болады.
Ал кешті заманауи қазақ тағамдарымен өткізіп, достарыңызға немесе шетелден келген қонақтарға көшпенділер асханасын көрсеткіңіз келсе, Sarqyt-тан үстел брондаңыз.
Атыраудан не алып қайтуға болады?
«Атырау Балықтан» балық. Атырауға келіп, балықсыз қайтуға болмайды. Фирмалық дүкендерде бекіре уылдырығы 100 грамына 35 мың теңгеден, балық жиынтықтары 5 мың теңгеден сатылады. Басқа да балық өнімдері бар. Ұшақпен қайтсаңыз, жақсылап орап беруін сұраңыз.
Ағаштан жасалған бұйымдар. «Насиха» СОО-дағы El Astau бөлімінде ағаш ыдыстар мен тұрмыстық заттар сатылады: тақтай, кесе, бешбармақ салатын дәстүрлі астау мен ағаш ожау бар. Бағасы қолжетімді, ал мұндай заттарды жылдар бойы пайдалануға болады.
Bakerist пісірмелері. Жергілікті наубайхананың қытырлақ круассаны немесе тартині жолға алып шығатын дәмді сыйлық бола алады. Таңертең кірген дұрыс, түске дейін талап алып кетуі мүмкін.
Әуежайдағы Shop Daryn. Әуежай ғимаратында Shop Daryn қайырымдылық сөресі бар. Мұнда киізден жасалған ойыншықтар, ыстық ыдыстың астына қоятын төсеніштер мен жылқы мүсіншелері сатылады. Бәрін ерекше қажеттігі бар балалар жасайды. Сөреде бағасы мен байланыс нөмірлері көрсетілген. Сатушы жоқ, ақшаны QR арқылы төлейсіз. Ұшар алдында қолдап кетуге болатын өте маңызды әрі әсерлі бастама.
Жиі қойылатын сұрақтар
Атырауға қалай жетуге болады?
Батыстағы жақын қалалар — Ақтау, Орал мен Ақтөбеден көлікпен жеткен ыңғайлы. Жолға 7–11 сағат кетеді, такси бағасы 10 мың теңгеден басталады.
Ал Алматы мен Астанадан ұшақпен жеткен дұрыс. Астанадан пойызға плацкарт билеті 10 мың теңгеден, купе 16 мың теңгеден басталады, бірақ жолға шамамен 40 сағат кетеді. Алматыдан пойыз билеті 11 мың теңгеден басталады, жол 50 сағаттан асады. Ұшақ демалыстың екі күнін үнемдейді: Астанадан Атырауға 2,5 сағат, Алматыдан үш сағаттан сәл артық ұшасыз. Билет бағасы 30 мың теңгеден басталады.
Атырауға қай кезде барған дұрыс?
Сәуір-мамыр немесе тамыз-қыркүйекте барған жайлырақ. Бұл кезде аптап басылып, маса да азая бастайды. Маса көбейетін маусымда репеллент міндетті түрде керек — Атыраудың масасы аямайды.
Қысы салыстырмалы түрде жұмсақ, ауа температурасы −20 °C-тан төмен сирек түседі. Бірақ даланың желінен аяз қаттырақ сезіледі. Ал Атыраудың жазы өте ыстық. Сондықтан күндіз демалып, қыдыруды кешке қалдырған дұрыс.
Атырауда немен жүрген ыңғайлы?
Такси қымбат емес әрі тез келеді. Қала автобустарында жазғы ыстықта кондиционер жұмыс істейді. Сондықтан 80 теңгеге керек жеріңізге салқындап отырып жетуге болады.
Суретті салған — Кира Кустова.
