Орталық Азиядағы ерекше сегіз музей: Алматы, Ташкент, Бішкек пен Бакудегі өнер ошақтары
Қарақалпақстан шөліндегі авангард, Құранның ең көне қолжазбаларының бірі, суретші шеберханасы мен кілем толы музей.
Заманауи өнерді тамашалап, сирек жәдігерлерді көру үшін міндетті түрде Шенген визасын алып, ұзын-сонар кезекте тұрудың қажеті жоқ. Қызық көрмелерді көрші елдерден де табуға болады, тіпті Қазақстаннан өзінде-ақ заманауи өнер ошақтары бар. Орталық Азияға сапарлағанда арнайы соғуға тұратын сегіз музейді топтап шықтық.
- Ә. Қастеев атындағы мемлекеттік өнер музейі, Алматы
- Almaty Museum of Arts, Алматы
- Өзбекстан ислам өркениеті орталығы, Ташкент
- И. В. Савицкий атындағы мемлекеттік өнер музейі, Нөкіс
- Ғапар Айтиевтің музей-шеберханасы, Бішкек
- Шыңғыс Айтматовтың музей-үйі, Бішкек
- Әзербайжан ұлттық кілем музейі, Баку
- Тәжікстан ұлттық көне мұра музейі, Душанбе
Ә. Қастеев атындағы мемлекеттік өнер музейі, Алматы
Жұмыс уақыты: сейсенбі–жексенбі, 10:00–18:00. Дүйсенбі — демалыс.
Билет: ересектерге — 2000 теңге, студенттер мен зейнеткерлерге — 1000 теңге, оқушыларға — 500 теңге.
Алматыда қайта-қайта барғың келетін музейдің бірі осы шығар. Залдарын бірнеше сағат аралап жүруге болады, ал бір жылдан кейін қайта келсеңіз, бұрын байқамаған дүниеңіз тағы табылады.
Мұнда әркім өзіне қатты ұнайтын бірер туындыны табады. Мен үшін сондай жұмыстардың бірі — Гүлфайрус Исмайылованың қазақ мәдениетіндегі әйгілі үш әйелге арналған картиналары. Олар — Шара Жиенқұлова, Күләш Байсейітова мен Шолпан Жандарбекова.
Музей қорында 26 мыңнан астам жәдігер бар. Қазақстан өнерінен бөлек, орыс, еуропалық және шығыс бейнелеу өнеріне арналған залдар да бар. Сондықтан мұнда бір сағатқа кіріп шықпай, кемі жарты күн өткіземін деп жоспарлаған дұрыс.
Айтпақшы, әр айдың үшінші жексенбісінде тұрақты экспозицияға кіру тегін. Бұдан бөлек, жылына бір рет Алматыда «Музей түні» өтеді. Сол күні қаладағы музейлер кешкі уақытта да жұмыс істеп, келушілерді тегін кіргізеді.
Almaty Museum of Arts, Алматы
Жұмыс уақыты: сейсенбі–жексенбі, 11:00–20:00. Дүйсенбі — демалыс.
Билет: ересектерге — 3 000 теңге, оқушыларға, студенттерге, зейнеткерлер мен көпбалалы отбасыларға — 500 теңге. 6 жасқа дейінгі балаларға, мүгедектігі бар адамдарға және олармен бірге жүретін адамға — тегін.
Алматыдағы мәдени орындардың бәрін аралап шықтым деп ойласаңыз, осы музейге барып көріңіз. Жақында ғана ашылғанымен, қазірдің өзінде қаладағы ең көп адам баратын мәдени орындардың біріне айналды.
Қазір мұнда әлемдік видеоарттың негізін қалаған суретшілердің бірі Билл Виоланың көрмесі өтіп жатыр. Бұрын оның жұмыстарын көру үшін Лондонға не Нью-Йоркке бару керек болса, енді әл-Фараби даңғылына жетсеңіз болды.
Музейде көрмеден бөлек дәрістер, кино көрсетілімдері мен суретшілермен кездесулер өтеді. Барар алдында музейдің Instagram парақшасын қарап алған дұрыс. Онда алдағы іс-шаралар жарияланып тұрады, сондықтан көрмеге баруды экскурсиямен не пікірталаспен қатар жоспарлауға болады. Билетті музей кассасынан не сайтынан онлайн сатып аласыз.
Өзбекстан ислам өркениеті орталығы, Ташкент
Жұмыс уақыты: күн сайын, 09:00–22:00.
Билет: санаты мен экскурсия форматына қарай 25 мың UZS (шамамен 946 KZT) басталады.
Ташкентке билет алуға тағы бір себеп болатын жаңа орын. Орталық 2026 жылдың көктемінде ашылып, аз уақыттың ішінде өңірдегі ең көп талқыланған мәдени орындардың біріне айналды.
Музейдің басты жәдігері — Осман Құраны. Ол әлемдегі Құранның ең көне қолжазбаларының бірі саналады. Мұнда көне жәдігерлер интерактив экспозициялармен және мультимедиамен үйлестірілген. Соның арқасында Орталық Азиядағы ғылым мен мәдениеттің тарихын қабылдау жеңіл әрі қызық.
И. В. Савицкий атындағы мемлекеттік өнер музейі, Нөкіс
Жұмыс уақыты: сейсенбі–жексенбі, 09:00–18:00. Дүйсенбі — демалыс.
Билет: ересектерге — 100 мың UZS (шамамен 3 783 KZT), студенттерге — 80 мың UZS (шамамен 3 026 KZT), 12 жасқа дейінгі балаларға — 60 мың UZS (шамамен 2 270 KZT).
Шетелдік медиалар бұл музейді «шөлдегі Лувр» деп атайды. Оның басты ерекшелігі — Совет билігі тұсында тыйым салынған авангард өнерінің үлкен коллекциясы.
Суретші Игорь Савицкий ондаған жыл бойы совет билігі «дұрыс емес» деп санаған картиналарды сатып алып, жойылып кетуден сақтап қалған. Соның арқасында Нөкісте 90 мың жәдігерден тұратын ерекше қор жиналды. Оның ішінде картиналар, археологиялық бұйымдар мен дәстүрлі қарақалпақ әшекейлері бар.
Мұнда Қазақстаннан баратындарға ерекше қызық дүние бар. Музейде XX ғасырдағы Орталық Азия авангардының ірі өкілдерінің бірі Орал Таңсықбаевтың көптеген жұмысы сақталған.
Музейді асықпай аралауға 2–3 сағат бөлген дұрыс. Билеттер кассада сатылады. Бірақ жолға шығар алдында музейдің Instagram немесе Telegram парақшасын қарап алыңыз. Онда жұмыс кестесіндегі өзгерістер мен уақытша көрмелер туралы хабарлап отырады.
Ғапар Айтиевтің музей-шеберханасы, Бішкек
Жұмыс уақыты: дүйсенбі–жұма, 10:00–17:00. Сенбі мен жексенбі — демалыс.
Билет: тегін.
Бішкекте Ғапар Айтиев атындағы ұлттық бейнелеу өнері музейін көп адам біледі. Ал суретшінің картиналары нақты қай жерде және қалай салынғанын көргіңіз келсе, оның музей-шеберханасына барған дұрыс.
Қырғыз суретшісі өмірінің соңғы жылдарында осы жерде жұмыс істеген. Шеберхананың іші де сол кездегі қалпында сақталған.
Мұнда Ыстықкөл мен Қырғызстанның оңтүстігі бейнеленген пейзаждар, сондай-ақ Париж сапарынан қалған эскиздер бар. Олардың кейбірін Ұлттық музейден көре алмайсыз.
Бірақ бұл жердің ең қызық тұсы — адамдар. Жолыңыз болса, суретшінің ұлы Сатар Айтиевті кездестіріп қалуыңыз мүмкін. Бірде ол маған әкесінің шығармашылығы туралы өзі әңгімелеп, естелікке ашықхат пен буклет сыйлады.
Кейде Ғапар Айтиевтің немересі де шеберханада экскурсия өткізеді. Тіпті демалыс күндері де келуге болады, бірақ алдын ала жазылу керек.
Кейде аула қақпасы жұмыс күндері де жабық тұрады. Ондайда қоңырауды бассаңыз не есікті қақсаңыз, қызметкерлер ішке кіргізеді.
Шыңғыс Айтматовтың музей-үйі, Бішкек
Жұмыс уақыты: дүйсенбі–сенбі, 11:00–17:00. Жексенбі — демалыс.
Билет: ересектерге — 500 KGS (шамамен 2 547 KZT), студенттер мен оқушыларға — 350 KGS (шамамен 1 783 KZT).
Егер «Жәмила», «Алғашқы ұстаз» не «Ғасырдан да ұзақ күн» шығармаларын оқыған болсаңыз, Шыңғыс Айтматовтың музей-үйіне уақыт табуға тырысыңыз.
Музей Бішкектің орталығынан алыс орналасқан, бірақ арнайы барып көргенге тұрады. Үйдің іші жазушы өмір сүрген кездегі қалпында сақталған: жұмыс кабинеті, үлкен кітапхана, қонақ бөлме, жатын бөлме, отбасылық суреттер мен жеке заттары сол күйінде тұр.
Бір маңызды жайт бар: мұнда алдын ала жазылмай бара алмайсыз. Үй шағын болғандықтан, музей 15 адамға дейінгі топтарды ғана қабылдайды.
Телефон арқылы не Instagram парақшасына жазылып қоюға болады. Экскурсия ақысы билет бағасына кіреді.
Әзербайжан ұлттық кілем музейі, Баку
Жұмыс уақыты: сейсенбі–жұма, 10:00–19:00, сенбі және жексенбі — 11:00–20:00. Дүйсенбі — демалыс.
Билет: ересектерге — 10 манаттан, оқушылар мен студенттерге — 3 манат.
Бұл музей қазір Бакудің басты көрікті орындарының бірі саналады. Ғимараты оралған алып кілемге ұқсайды, сондықтан жанынан байқамай өтіп кету қиын.
Ішінде әлемдегі ең ірі кілем коллекцияларының бірі сақталған. 10 мыңнан астам әзербайжан кілемі бар. Бұдан бөлек, дәстүрлі киімдер, зергерлік бұйымдар, керамика және көне тоқу станоктарын көруге болады. Музейден Әзербайжанның әр өңірінде кілем тоқу өнері қалай өзгергенін де біле аласыз.
Музейді асықпай аралауға әдетте 1,5–2 сағат кетеді. Одан кейін Баку бульварында серуендеген не Ескі қалаға барған ыңғайлы — екеуі де музейден бірер минуттық жерде.
Билетті музейдің ресми сайтынан не экскурсия ұсынатын агрегатор платформалардан сатып алуға болады.
Тәжікстан ұлттық көне мұра музейі, Душанбе
Жұмыс уақыты: дүйсенбі — 09:00–14:00, сейсенбі — жұма — 09:00–17:00, сенбі — 09:00–16:00, жексенбі — 09:00–14:00.
Билет: 50 TJS (шамамен 2 414 KZT).
Орталық Азия тарихы тек көшпелі мәдениеттен тұрмайды. Өңірдің отырықшы әрі көне тарихын көргіңіз келсе, осы музейге кіріп шығыңыз.
Экспозицияның ең басты жәдігері — ұзындығы 13 метр болатын «Нирванадағы Будда». Бұл — әлемде сақталған ең ірі саздан жасалған Будда мүсіндерінің бірі. Ол шамамен 1500 жыл бұрын жасалған.
Маңына Соғды мен Кушан патшалығынан қалған сирек тиындар, керамика, зергерлік бұйымдар мен тұрмыстық заттар қойылған. Олар қазіргі шекаралар жоқ кезде-ақ бұл өңірдің мәдениеті қаншалық бай болғанын көрсетеді.
Барарда бір нәрсені ескеріңіз: кассада шетелдік Visa және Mastercard карталары жұмыс істемейді. Тек жергілікті «Корти Милли» мен «Мир» жүйесі қабылданады. Сондықтан қолма-қол сомони ала жүрген дұрыс. Касса музей жабылардан бір сағат бұрын жұмысын тоқтатады.
