Оралда көретін не бар: көпестер сәулеті, құрлықтар шекарасы мен әйгілі коктейль
Қазақстандағы кішкентай Еуропа.
Сәлем, менің атым — Камила. Балалық шағым түгел Оралда өтті. Мен үшін бұл — ерекше жылы қала, түрлі ұлт өкілдері тату тұратын, адамдары бір-біріне мейірбан өңір.
Оралдың тарихы бай. Бөкей хандығы, Қазақстандағы алғашқы гимназия, алғашқы аурухана мен алғашқы банк-қазынашылық осы өңірдің тарихымен байланысты. Бұл — Құрманғазы мен Дина Нұрпейісова шыққан өлке. Оралға Александр Пушкин келіп, «Капитанның қызына» материал жинаған, Владимир Даль мен Лев Толстой да болған. Жұбан Молдағалиев пен Қадыр Мырза Әлі де осы өңірде туған. Қалада көне ғимараттар жақсы сақталған. Енді солардың арасынан қайсысына назар аудару керегін айтып берейін.
Оралдың ең көрікті жерлері
Қаладағы көне ғимараттардың көбі орталықтағы Достық даңғылының бойында орналасқан.
Абай алаңы
Мекенжайы: Достық даңғылы, 182/1.
Жұмыс уақыты: тәулік бойы.
Кіру: тегін.
Бұл — қаланың басты алаңы. Облыс пен қала әкімдіктері де осында орналасқан. Батыс Қазақстан облысы әкімдігінің ғимаратына назар аударыңыз. XX ғасырдың басында бұл әдемі ғимаратта сауда-өнеркәсіп банкі жұмыс істеген.
Ал қарсы беттегі қала әкімдігінің артында Островский атындағы облыстық орыс драма театры тұр. Қазір мұнда классикалық шығармалармен қатар комедиялар да қойылады. Мысалы, «Правда — хорошо, а счастье лучше» және «Проделки Ханумы» сияқты спектакльдерді көруге болады.
Достық даңғылы мен XVIII–XIX ғасырлардағы көпестер сәулеті
Мекенжайы: Достық даңғылы.
Жұмыс уақыты: тәулік бойы.
Кіру: тегін.
Достық даңғылымен Пушкин ескерткіші мен саябағының, ақынның аты берілген қонақүйдің жанынан өтіп бара жатып, XIX ғасырдан қалған әдемі ғимараттарды көресіз. Олардың арасында М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті мен қызыл кірпіштен салынған мектеп-гимназия бар. Қаладағы аялдамаларға да көз салыңыз: олар көне ғимараттардың жанында әдемі көрінеді. Бұл үйлердің көбі сәулет ескерткіші ретінде мемлекет қорғауына алынған.
Ғимараттардың сыртын қарап жүріп, қабырғадағы дөңгелек темір сақиналарды іздеп көріңіз. Бұрын оларға ат байлаған. Көне кіреберіс есіктеріне де назар аударыңыз: кейбірі қабырғаның бойымен бірдей биіктікте жасалған.
Есенжанов атындағы кітапхана
Мекенжайы: Достық даңғылы, 166.
Жұмыс уақыты: дүйсенбіден сенбіге дейін, 09:00–18:00.
Кіру: тегін.
Хамза Есенжанов атындағы облыстық балалар кітапханасы көне үйде орналасқан. Бұл жай ғана кітап сақтайтын жер емес, атмосферасы ерекше мәдени орын. Қаладағы ең жақсы көретін жерлерімнің бірі осы. Болашақта жаңарып, одан да жақсы болса екен деймін.
Михаил Архангел соборы
Мекенжайы: Достық даңғылы, 68.
Жұмыс уақыты: күн сайын, 08:00–19:00.
Кіру: тегін.
1740 жылдары іргетасы қаланған бұл ғимарат — қаладағы ең көне ғимарат. Қызыл кірпіштен салынған собор Жайық қалашығының басты шіркеуі болған. Бұл жер өзін III Петр императормын деп таныстырып, ірі шаруалар көтерілісін бастаған Емельян Пугачёвтің қоршауын да көрген.
Көпес Каревтің үйі
Мекенжайы: Карев көшесі, 47.
Жұмыс уақыты: сыртын тәулік бойы көруге болады. Кітапхана 09:00–19:00 аралығында ашық.
Кіру: тегін.
XX ғасырдың басында салынған үш қабатты кірпіш үй — Оралдың әйгілі ғимараттарының бірі. Өз заманында қаладағы ең биік жекеменшік үй болған. Айналып өтіп, өрнектелген темір балкондары мен кірпіштен жасалған әшекейлерін қарап шығыңыз.
Қазір мұнда филармония мен облыстық кітапхана жұмыс істейді. Кітапханада Қазақстандағы ең сирек кітаптардың бір бөлігі сақталған. Мұндай қор Семейдегі Абай атындағы кітапханада да бар.
Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушыларды еске алу алаңы мен стела
Мекенжайы: Пугачёв көшесі, 43.
Жұмыс уақыты: тәулік бойы.
Кіру: тегін.
Биік мемориал стела мен Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушыларды еске алу алаңы — Оралда өскен талай адамның балалық шағы өткен жер. Мереке күндері мұнда парад өтіп, қала жұрты соғыста қаза тапқандарды еске алу үшін жиналатын. Қазір де мәңгілік алау жанып тұр, 9 мамырда түрлі шара өтеді. Айналасы тап-таза, тып-тыныш.
Қазынашылық ғимараты мен Жұбан Молдағалиев ескерткіші тұрған саябақ
Мекенжайы: Досмұхамедов көшесі, 16.
Жұмыс уақыты: тәулік бойы.
Кіру: тегін.
Карев үйінің жанында Қазақстандағы алғашқы банк-қазынашылық ғимараты мен Батыс Қазақстан облысында туған ақын Жұбан Молдағалиевтің ескерткіші бар саябақ орналасқан. Ағаштың көлеңкесінде отырып демалғанға жақсы жер.
Христос Құтқарушы ғибадатханасы
Мекенжайы: Достық даңғылы, 202.
Жұмыс уақыты: күн сайын, 08:00–18:30.
Кіру: тегін.
Қызыл кірпіштен салынған собор неорус стиліндегі сәулетімен ерекшеленеді. Биік алтын жалатылған күмбездеріне байланысты қала тұрғындары оны «Алтын шіркеу» деп атайды. Күн ашық кезде күмбездері жарқырап, алыстан көзге түседі. Мұнда күн сайын таңертең немесе кешке құлшылық өтеді, бірақ нақты уақытын алдын ала біліп алған дұрыс.
Оралда не істеуге болады?
Оралда ішіңіз пыспайды. Қала тарихымен танысып қана қоймай, өзен жағасында серуендеп, театрға барып, музыка тыңдауға болады.
Музейлерді аралап, Пушкиннің ізіне ереміз
Қала тарихын жақсырақ білгіңіз келсе, музейлер мен көне үйлерді аралауға уақыт бөліңіз:
- Емельян Пугачёвтің үй-музейі. Кіру — 500 теңге. XVIII ғасырдан қалған нағыз ағаш үйде көтеріліс басшысының штабы болған. Ішінде казактардың тұрмыстық заттары мен сол заманның көне қару-жарағы сақталған.
- Батыс Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану музейі. Кіру — 600 теңге. Музей өрнекті қасбеті бар бұрынғы Орыс-Парсы банкінің ғимаратында орналасқан. Мұнда археологиялық жәдігерлер, көне қорғандардан табылған алтын әшекейлер мен көпестердің тұрмыстық заттары қойылған.
- А. С. Пушкин музейі. Кіру — 400 теңге. Музей жазушы Пугачёв көтерілісі туралы дерек жинауға келгенде тоқтаған үйде орналасқан. Пушкин кейін бұл материалдарды «Капитанның қызы» шығармасын жазғанда пайдаланған. Серуендеп жүріп бұл үйді байқамай қалмайсыз: қасбетінде естелік тақталары бар сары үй бірден көзге түседі.
Паромға мініп, Еуропадан Азияға жаяу өтеміз
Жайық өзені тарихи тұрғыда Еуропа мен Азияның шекарасы саналған. Жасыл жағалауды судан көру үшін Жайықта паромға мініп көріңіз. Одан кейін өзен үстіндегі көпірмен жаяу өтіңіз. Бірнеше минуттың ішінде Еуропадан Азияға өтіп шығасыз.
Театрға барамыз
Облыстық орыс драма театры — елдегі ең көне театрлардың бірі, ашылғанына 150 жыл болған. Бала кезімде осы тарихи сахнаға өзім де шықтым. Сондықтан мұнда келген сайын ерекше толқимын. Театрда кешкі спектакльдер, балаларға және бүкіл отбасына арналған қойылымдар өтеді.
Баламен баратын жерлер
Үй ішімен келсеңіз, Жас натуралистер станциясына кіріп шығыңыз. Ал «Галактика» сауда орталығындағы ойын-сауық орталығында боулинг ойнап, пицца жеп, аттракционға мініп, динозаврлар туралы қойылым көруге болады.
Күн жылы кезде 1840 жылы ашылған қаладағы ең көне Киров атындағы саябаққа барыңыз. Мұнда әткеншектер, арқан саябағы мен картинг жолы бар.
Оралдықтар сияқты демаламыз
Қала тұрғындарын түсіну үшін олардың бос уақытын қалай өткізетінін де білу керек. Біз моншаға, караокеге барғанды, үй ішімен табиғатқа шығып, балық аулағанды жақсы көреміз. Біздің өңір өте музыкалы. Әр үйден дерлік домбыра табылады, жұрт бас қосып, ән айтқанды жақсы көреді.
Тағы бір жақсы жергілікті дәстүр — «шыйыршық» ұйымдастыру. Бұл — әр үй кезекпен өткізетін тақырыптық отырыс. Оған қоса бір-біріміздің үйімізге қонаққа барып, карта ойнап жиналамыз. Бірақ ол туралы көп айта бермейді.
Батыс Қазақстанды аралап қайтамыз
Оралдың сыртында балық аулайтын жерлер мен құм төбелерден бастап ұшы-қиыры жоқ далаға дейін түрлі табиғат бар. Облыс жолдарымен көлікпен жүрсеңіз, жолыңыз болуы мүмкін: кейде алдыңыздан киік табыны кесіп өтеді. Мысалы, Хан тоғайына барып қайтуға болады.
Оралда не көруге болады: 1 күнге дайын маршрут
Таңертең (09:00–12:30)
Серуенді Емельян Пугачёвтің үй-музейінен бастаңыз. Осы жерде казактар көтерілісінің тарихымен танысып, одан кейін 1740 жылдары салынған қаладағы ең көне шіркеу — Михаил Архангел соборына барыңыз. Сол жерден Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушыларды еске алу алаңындағы биік стелаға жетесіз.
Одан кейін Достық даңғылымен жүре беріңіз. Жолда Пушкин саябағы мен ескерткіші, оның аты берілген қонақүй, Өтемісов атындағы университет ғимараты мен қызыл кірпіштен салынған көне мектеп кездеседі. Әр ғимараттың өз тарихы бар. Мұнда тіпті аялдамалардың өзі тарихтан сыр шертеді!
Күндіз (12:30–16:30)
Көне қала орталығын ары қарай аралаймыз. Пушкин музейі орналасқан сары үйді көріп, Есенжанов атындағы кітапханаға кіріңіз. Одан кейін көпес Каревтің үйіне барыңыз. Ғимараттардың қабырғасындағы дөңгелек темір сақиналарды байқап көріңіз. Не үшін жасалғанын таба аласыз ба?
Одан кейін қазынашылық ғимараты тұрған Жұбан Молдағалиев саябағына, қаланың басты алаңына және меніңше, елдегі ең әдемі әкімдік ғимаратына барамыз. Одан әрі Өлкетану музейіне кіріңіз. Бұл музейге міндетті түрде уақыт бөлген дұрыс: өңірдің тарихын бір жерден көресіз.
Содан кейін алтын күмбездері жарқыраған Христос Құтқарушы ғибадатханасына жетіп, маңайдағы үйлердің қасбетіндегі совет дәуірінен қалған мозаикаларды қарап шығыңыз. Айтпақшы, бұл — мен өскен аудан! Субұрқақтың маңында серуендеп, одан кейін Көркемсурет галереясына баруға болады.
Түскі асқа маңайдағы дәмханалардың біріне кіріңіз. Ал тәттіге аты аңызға айналған «Маринадан» фирмалық сүтті коктейль алыңыз. Бұл — әлемдегі ең дәмді коктейль!
Кешке (16:30–20:00)
Достық даңғылымен жаяу жүретін маршруттың соңғы нүктесі — Мәншүк Мәметова, Әлия Молдағұлова мен Хиуаз Доспановаға арналған «Қазақ халқының даңқты қыздары» ескерткіші тұрған саябақ.
Одан кейін 1840 жылы ашылған Киров атындағы көне саябаққа барыңыз. Жайықта паромға мініп, өзен үстіндегі көпірмен арғы бетке жаяу өтіңіз. Осылайша Еуропадан Азияға өтіп кетесіз.
Оралдағы тамағы дәмді жерлер
Қалада қазақтың ұлттық тағамдарын да, кавказ бен Еуропа асханасын да оңай табасыз. Түскі не кешкі ас ішуге, кофе ішуге өзім білетін бірнеше жерді ұсынамын:
- «Домбыра». Қазақ және еуропа тағамдары бар. Ашық террасаға жайғасыңыз, ол жерден қала жақсы көрінеді. Тамақтан классикалық бешбармақ немесе шырынды стейк алыңыз.
- Sawir. Басты даңғылдың бойындағы ұлттық нақышта безендірілген кофехана. Қала орталығын аралап жүріп, дәмді кофе мен жаңа піскен тоқаш жеуге кіріп шығыңыз.
- «Хачапури». Кавказ асханасының мейрамханасы. Мәзірде қызарып піскен аджар хачапуриі, хинкали мен шоққа піскен кәуап бар.
- «Пражские ночи». Өз сырасын өзі дайындайтын мейрамхана. Сусынға чех шұжығы, пеште піскен шошқа сирағы мен қытырлақ тіскебасар береді.
- «Карабах». Әзербайжан тағамдары мен мангалда піскен ет бар. Мұнда люля-кебаб, жаңа дайындалған тұздықтар мен пештен жаңа шыққан ыстық лаваш алған дұрыс.
- «Хуторок». Қарапайым үй тағамдары. Сарымсақты пампушкамен берілетін қою борщ, шие не картоп салынған вареник және табада ыстық күйінде берілетін ет тағамдарын жеуге болады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Оралға қалай жетуге болады?
Алматыдан Оралға ұшақпен үш сағаттан аса уақытта, Астанадан екі сағатта жетесіз. Қалаға пойызбен немесе көлікпен де баруға болады.
Пойызбен жол ұзақ. Астанадан 26–30 сағат, ал Алматыдан екі тәулікке жуық — 40–41 сағат жүресіз.
Оралға қай кезде барған дұрыс?
Оралға мамырдан қыркүйекке дейін барған жақсы. Осы кезде Киров атындағы саябақ жұмыс істейді, Жайықта паром жүреді, әткеншектер мен арқан саябағы ашық болады. Күн райы да қала аралап, балық аулауға шыққанға жайлы.
Қала ішінде немен жүрген ыңғайлы?
Оралда метро, трамвай мен троллейбус жоқ. Автобус пен маршрутка жүреді. Олар таңғы 06:00-ден кешке дейін қатынайды. Жолақысы картамен төлегенде — 100 теңге, қолма-қол төлесеңіз — 200 теңге.
Туристерге inDrive арқылы такси шақырған ыңғайлы. Ең арзан тариф 500 теңгеден басталады. Қалада жол табу және автобустың қай жерде келе жатқанын көру үшін 2GIS қосымшасын пайдалануға болады.
Суретті салған — Кира Кустова.
