Қазақстаннан естелік: кәдесый мен сыйлықтарды қайдан аламыз?
Шетелге «Қазақстан» шоколадынан басқа не апаруға болатынын айтамыз.
Қыдырып жүрген әрбір туристке ең қызық сәт — жергілікті базарды аралап, ұлттық дәмнен ауыз тиіп, қолөнеріне сүйсіну. Ал Қазақстанда сатылатын кәдесыйлар мен сарқыт тек естелік емес, көшпелі қазақ мәдениетінің кішкентай бөлігі. Бұл материалда біз Қазақстаннан қандай кәдесыйды қайдан алуға болатынын, сыйлық таңдағанда қателеспеу үшін неге мән беру керегін айтамыз.
Тағамдар мен сусындар
Ұлттық тәттілер
Қазақи тәтті тағамдар дегенде ойымызға бірден сүт пен дәнді дақылдардан жасалатын жент, балқаймақ, ірімшік, талқан, сарысекер, ежегей, тәтті құрт еске түседі. Қазір олар супермаркеттерде вакуум қаптамада сатылып жатады. Фермерлік базар мен қолдың өнімдерін сататын дүкендерде бұл тағам түрлерін оңай табуға болады. Ондай тәттілерді қазір онлайн да тапсырыс бере аласыз.
Balqaimaq — шоколадты жент, ірімшіктен рафаэло деген тәттілерді түрлендіріп ұсынатын компания. Одан басқа сүзбе, ежегей, балқаймақ сияқты түрлі сүт өнімдерін сатады. Астанада бірнеше дүкені бар. Шетелге сарқыт етіп апарғанға ыңғайлы, қаласаңыз әдемілеп қорапқа салып береді.
Ult Dami — қазақ тәттілерін сет етіп, бокстарға салып ұсынатын бренд. Жент, ірімшік, шай, тары, бал — әр нәрсені араластырып та әдемі сый жасауға болады.
Қазы, бұжы, әсіп
Жылқы етінен жасалатын дәстүрлі тағамдар — қазақстандықтардың ең танымал гастрономиялық сыйлықтарының бірі. Себебі қазақтар қазы, шұжық, қарта, бұжы, әсіп жасауды қатырады. Бұл әсіресе шетелде тұратын қазақтарға таптырмас сыйлық. Ескеретін нәрсе, ұзақ жолға шықсаңыз, вакуум пакетке қапталғанын алған дұрыс.
Алматыда болсаңыз, Quanysh ет дүкенінен қазы-қарта, жал-жая алуға болады. Вакуум пакетке салып беретін қызметі де бар. Ал Астанада мұндай қызметті Keremet ет дүкені ұсынады. Бұл жерден фермерлік азық-түлік пен сүт өнімдерін де табасыз.
Қазақ асханасындағы деликатестің бірі — бұжыны BestQazy дүкенінен ала аласыз. Бұжы — тартылған ет пен майды тұздыққа араластырып, қой не жылқы қарнына салып пісіретін тағам. Ақтауда жасалатын бұл тағам түрі Астана дүкендеріне де жеткізіледі екен.
Жасалу жолы бұжыға ұқсайтын әсіп те онлайн сатылады. Алматылықтар Qazaq Asip дүкенінен, ал астаналықтар Әсіп орталығы кафесінен тапсырыс бере алады.
Құрт
Құрт — ұзақ сақталатын, тасымалдағанға ыңғайлы, айраннан жасалатын ұлттық тағам. Бойында кальций мен ақуыз мол, денсаулыққа пайдалы. Ащы да, тәтті де түрі болады. Қазір кез келген азық-түлік дүкенінен табуға болады. Бірақ оны түрлендіріп, боксқа салып сататындар аз емес.
Мол етіп алғыңыз келсе, Sut house-ты шолып шыққан жөн. Қарапайым, ысталған, мамырлы, бұрыш не райхан қосылған құртты түрлі-түрлі пішінде алдыра аласыз.
Bal qurt онлайн дүкені дөңгелек, төртбұрыш, ромб, сопақша, сықпа түрінде құртты майлылығына қарай бөліп жасайды. Ұнағанын қорапқа салдырып алуға болады.
Алматыдағы Qurt Market те құрттарын микстеп, есікке дейін жеткізіп береді екен. Пішіні мен құрамын өзіңіз таңдайсыз.
Бал
Қазақстан — бал ара шаруашылығына қолайлы аймақ. Даласында жусан, түйежоңышқа, қарақұмық, тау гүлдері көп өседі. Сондықтан мұндағы балдың да емдік қасиеті ерекше. Танымал омарташыларды топтап шықтық.
«Тамирлан омартасы» — елдің шығысында орналасқан бал ара шаруашылығы. Балдың сан түрінен бөлек ара сүті, ара желімі, перга сатылады. Әрқайсын қалай қолдану керегі, қандай емдік қасиеті бары қаптамада жазылған. Қазақстан бойынша тегін жеткізеді екен.
Ал Көкшетау қаласының маңайында орналасқан Исмаил омарташының өнімдерін «Бал Исмаил» парақшасынан тапсырыс беруге болады. Тау балы, мақта балы, жантақ балы, қарақұмық балы — жиналған тозаңына байланысты дәмі әртүрлі. Балсабын да сатылады.
Қымыз және шұбат
Бие сүтінен дайындалатын қымыз бен түйе сүтінен жасалатын шұбат — ұлттық сусындардың бірі. Ол ас қорыту жүйесінің, иммундық жүйенің жұмысын жақсартады.
Алматы мен Астанадағы Magnum, Small супермаркеттерінің барлық филиалында BIOGOROD қымызын табасыз.
Астаналықтар қымыз, шұбат және басқа да сүт өнімдерін Janaarqa Qymyz парақшасы арқылы тапсырыс бере алады. Қымызбен қатар саумалдан дәм татқысы келетіндер «Саумал» парақшасын сақтап алғаны дұрыс. Ал алматылықтар «Боз бие» мейрамханасынан саумал ішіп, қымыз бен шұбат сатып ала алады. Бал қымыз, қыш қымыз деп бөлінетін қымыздың оннан астам түрін Qymyz Bar қымызханасынан табасыз.
Ұлттық кәдесыйлар мен қолөнер бұйымдары
Киіз бұйымдар
Киіз бұйымдар қазақ халқының көшпелі тұрмысынан бастау алады. Малдың жүнінен жасалатын киіз киім, орамал, аяқ киім мен сырмақ, текемет — бүгінгі күннің де сәні. Заманауи үлгіде киізден жасалатын дүкендер аз емес.
Мысалы, Бақжан мен Гүлден атты апалы-сіңлілі қыздар киізден шарф, бас киім, аяқ киім мен кәжекей жасайды. Оюмен өрнектелген киіз бұйымдарын сыйлау — ежелгі қолөнерді ұнататындарға таптырмас сыйлық. Bakzhangulden парақшасынан алуға болады. Ал Qalima.sews қолөнер дүкені таңдауыңызға қарай жылы байпақ пен моншақты не оюлы киіз тақия басып береді.
Aniya oyu дүкені де киізден кәжекей камзол, орамал мен мойынорағыштар жасайды. Тіпті, кәдімгі жейдеге киіз элементтер қосып түрлендіре алады. Ұлттық нақыш пен заманауи сәннің тоғысқан жері осы дүкен болар.
Ал киізді бөлме интерьерінде қолданғанды жақсы көретіндерге киіз панно не сырмақ сыйлауға болады. Este Syrmak командасы қалауыңызды қажет пішінде дайындап береді. Оюлары мен түсін де өзіңіз таңдай аласыз. Тек алдын ала тапсырыс берсеңіз болғаны.
Тақия
Қазақ халқына тән тақия — ұлттық киімнің бүгінге дейін өзектілігін жоғалтпаған элементі. Күнделікті өмірде тақияны заманауи образдармен әйелдер де, ерлер де үйлестіріп жатады. Сондықтан Қазақстаннан сыйлық ретінде тақия ала бару — пайдалы әрі ерекше шешім болары сөзсіз.
Syrmaly бренді тек тақия жасаумен айналысады. Оюмен не оюсыз, салпыншақты не моншақты, барқыт не жаккард — ұнағанын киіміңізге үйлестіріп таңдап аласыз.
Takiya_kz парақшасы да қыздарға арналған тақияның түр-түрін ұсынады. Онда қазақи нақыштағы шапан, корсет, жилеттер де бар.
Көрпе
Құрақ көрпе — әртүрлі маталардың қиындысынан құрап тігілетін көрпе түрі. Бүгінде оны төсек жабыны, қонақ көрпесі, сәндік элементі ретінде қолданып жатады. Оюы мен пішінін түрлендіріп, келістіріп тігетіндер де аз емес.
Алматыдағы Quraq ui көрпе-жастыққа қаптама, қыз жасауына көрпе-төсек дайындап береді. Қазақи сый ретінде де, тұрмыстық дүние ретінде де пайдалы.
Авторлық дизайндағы, оюы ерекше өрілген көрпе тігетін Tumar Quraq өніміне де назар аударған жөн. Әр оюына мән үстеген бұл бренд заманауи сән мен ұлттық нақышты үйлестіруді қолға алған.
Ал AstanaKorpeshe дүкенінен абстракциялы оюмен, симметриялы оюмен, тамбурлы кестемен сәнделген құрақ көрпелерді табасыз. Дөңгелек шайкөрпешелердің өзі көздің жауын алады.
Былғары бұйымдар
Көшпелі қазақ мәдениетінде былғарының алатын орны бөлек. Бұл материалдан кебіс, мәсі сияқты аяқ киім жасалған. Былғарыдан торсық, саба, мес секілді тамақ пен сусын сақтайтын ыдыс та болған. Тіпті, ер-тұрман, жүген, қамшы, тоқым секілді ат әбзелдері де осы былғарыдан дайындалған. Қазіргі кезде де оның қолданылатын аясы тар емес. Киімнен бастап, жиһазға дейін былғары жиі қолданылады. Ал қазақи нақышта былғары бұйымдар жасайтындар тіпті көп.
Мысалы, Khan Mura дүкені былғарыдан әмиян, белбеу, сөмке жасап, қазақи ою-өрнекпен әсемдейді. Ондай қызмет Domalaq дүкенінде де бар. Ал Mumyn дүкені былғары мен таза жүннен мәсінің түр-түрін тігеді.
Былғарыдан блокнот, құжатқа қаптама, кілтсалғыш, әмиян, шоппер не сөмке жасайтын Art.assel парақшасын атап өткен жөн. Қалаған затыңызды 3-5 күнде дайындап, кез келген қалаға салып жібереді.
Ұлттық әшекей мен киімдер
Ұлттық күміс әшекейлер
Әшекейлер, әсіресе күміс әшекейлер қазақ мәдениетінде тек сәндік емес, әлеуметтік әрі рухани мәнге ие. Әр әшекейдің адамның жынысына, жасына, мәртебесіне қарай тағу ерекшелігі бар. Ондағы ою-өрнектің де мағынасы болады. Мәселен, қошқармүйіз — береке мен молшылық белгісі, түйетабан — төзімділік нышаны, құсқанат еркіндікті, бостандықты білдіреді.
Әшекейлерді тағудың мәні де бөлек. Тұмар жамандықтан қорғау үшін, көзмоншақты көзден сақтау мақсатында таққан. Жас қыздар мен келіншектер сырға мен білезікті көп таққан, бұл олардың мәртебесі мен дәулетінің белгісі болған. Екі саусаққа қатар тағылатын құдағи жүзік екі әулеттің байланысын білдіреді. Тұмсық сақина ұзатылған қызға берілген. Ал сыңғырлаған шолпы жас қыздарды жын-шайтаннан қорғайды деген сенім болған.
Мұндай терең мән-мағыналы әшекейлер бүгін де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Әсіресе кейінгі кездері халық арасында сұранысқа ие. Таза күмістен қазақи әшекейлерді Aisha Kimisteri дүкенінен табасыз.
Бағасы қолжетімді, күміс не мельхиор әшекейлер Kozy Korpesh Brand онлайн-дүкенінде сатылады. Шекелік, білезік, сақина, шашбау — бәрі бар. Сол сияқты Ulttyk Ashekey дүкені де тиімді бағада күміс не мельхиордан этно-әшекейдің түр-түрін сатады.
Ұлттық киім
Қазақтың ұлттық киімі — халықтың тұрмыс-тіршілігін, дүниетанымын және эстетикалық талғамын көрсететін маңызды мәдени мұра. Ол көшпелі өмір салтына ыңғайлы әрі табиғи материалдардан тігілген. Әр киімнің өз орны мен мәні болған.
Шапан – Қазақстанда қайта жаңғырған киім түрі. Қазір оны тек той-томалақта сыйлап қана қоймай, күнделікті сырт киімге айналған. Бұған үлес қосқан Myrza Brand этнокиімдер дүкені отбасыға арналған ұлттық нақыштағы киім тігеді. Dastur этно-дүкендер желісі де оюмен өрнектелген шапан-камзолдарды күнделікті киім ретінде ұсынады. Одан басқа Sapa Ethnic пен Alkum brand шапан тігуге ден қойған. Қазақша нақышта кеудеше мен пиджак, орамал мен худи, балалар топтамасын да сатады.
Тойға не фотосессияға жарқыраған ұлттық киім керек болса, NurShah ательесіне не Medina Saktaganova дүкеніне көз салыңыз.
Заманауи қазақ киімі дегенде тағы бір ойға оралатын бренд — qazaq republic. Киім, сөмке, бөтелке сататын дүкен бұл дүкен әсіресе жастар арасында танымал. Қазақша сөздер мен цитаталарды қолданатынымен ерекшеленеді.
Заманауи дизайнерлер
Бүгінде этникалық элементтерді заманауи әшекейдің бойынан табасыз. Сол бір қошқармүйіз керамика алқаның акцентіне айналуы мүмкін, не тұмсық сақина алтынмен жалатылып, жаңа рең табуы мүмкін. Заманауи қазақи әшекейлерді қолдан жасап, сәнді дизайнда соғып сататындар аз емес. Сондай дүкендердің бірі — Nоmad Essence.
Qarlygash Jewelry қазақи нақышты минимализмге әкеледі. Мұндағы әшекейлер қарапайым металдан болғанымен родиймен қапталады, ұзақ уақыт қараймайды. Есесіне бағасы тиімді.
Алматыдағы Aimaq әшекей дүкені көне бұйымдардың дизайнын айнытпай қайталайтынымен ерекшеленеді. Ойлаңызшы, жүздеген жыл бұрынғы ата-бабамыз ойлап тапқан нақыштағы бұйымнан әлі күнге дейін мән табамыз.
Ал Ainalaiyn Ceramic парақшасында мұрадан шабыт алған өнер туындылары — керамикалық әшекей-бұйымдарға тап боласыз.
Бұрынғы қазақ қыздары дегенде ойға бірден бұрым өсіріп, шашбау таққан бикештер ойға келеді. Сол образды жандандырып жүрген Burym kyz дүкені ілмегі бар бұрымдар сатады. Ондай алмалы-салмалы бұрымдарды TumarAi-дан да тапсырыспен ала аласыз.
Ыдыс-аяқ және тұрмыстық бұйымдар
Керамика
Ою-өрнектер тек киім мен бұйымнан емес, қазақи ыдыс-аяқтың бетінен де орын тапқан. Әсіресе керамикалық ыдыстар мен тойбастарлардан қазақи ою нақышын жиі кездестіреміз. Оған ат салысып жүрген Waseela дүкені оюмен өрнектелген керамикалық ыдыс-аяқ ұсынады.
Ағаш ыдыстар
Көшпелі қазаққа ыдыстың ыңғайлысы ағаштан жасалған. Көтеріп алып жүргенге жеңіл, тағамның дәмін бұзбайды, жылуды ұзақ сақтайды әрі қолды күйдірмейді. Сондықтан болар, ағаш ыдыстар әлі күнге дейін сұранысқа ие.
Астаудан кесеге дейін ағаш ыдыстың барлық түрін жасайтын Dastur дүкенінің шеберханасы бар. Өз дастарханыңның сәнін келтіруге де, өзгеге сый ретінде беруге де ыдыс-аяқ таңдап ала аласыз.
Ал Көкшетаудағы Black фабрикасы Қазақстанда астауымен танымал. Одан бөлек тегеш, ағаш үстел мен кез келген ыдыстың бәрін шығарады. Өнімінің өмірбақи қызмет ететініне кепілдік те береді.
Ағаш ыдыс пен жер үстел жасайтын astabaq дүкені де ел арасында танымал. Әсіресе, бірнеше ыдыстан бокс жасап, тиімді бағаға жиынтық ұсынатыны қалтаны қақпайды.
Сәндік бұйымдар
Багажыңызда шектеу болмаса не Қазақстаннан ерекше бағалы сый алғыңыз келсе, этно-картиналар, панно мен текеметке көз салған жөн. Үйге қазақи рең беріп, ұлттық мән үстейтін интерьер бөлшегі — жүрегіңізге дөп тиюі мүмкін.
Мәселен, суретші Әсем Сүлейменова ұлттық стильде картина салады. Қазақ мәдениетін түстер мен образдар, көріністер мен оюлар арқылы жеткізеді. Қабырғаңызды ұлттық акцентпен түрлендіргіңіз келсе, Әсемнің парақшасын шолып шығыңыз.
Ал Balamour Art брендінің апалы-сіңлілі дизайнерлері қазақи нақышта заманауи картинкалар мен постерлер жасайды. Тіпті, айна, магнит, блокнот дизайнын да ойластырып қойған. Бағасы да қолайлы.
Күнтізбе, блокнот, постер, ашықхат, орамал мен шопперлерді қанық түстермен әрлендіріп, оюмен нәрлендіріп сататын тағы бір дүкен-галерея — «ТАРТПА». Әр нәрсенің дизайнын тартпалықтар өзі жасайды. Суреттеріне үңілсеңіз, креативіне тәнті боласыз.
the koshma дүкенінде қолмен жасалған этно-панно мен оюлы кілемдер бар. Пішіні мен матасын, өрнегі мен түсін өзіңіз таңдап, ұнатқан дизайнда тапсырыс беруге болады.
Қазақстаннан не шығаруға болмайды?
- Тері, сүйек, мүйіз сияқты қаптамасыз не құжатсыз жануар тектес өнімдер;
- Антиквариат пен мәдени құнды дүниелерді арнайы рұқсатсыз тасымалдауға болмайды.
- Алкоголь өнімдерін тасымалдауда шектеу бар. Бара жатқан елдің заңын шолып шыққан дұрыс. Мысалы, мұсылман елдеріне ішімдік апаруға мүлде рұқсат жоқ.
Туристерге кеңес
- Құрғақ өнімдер, вакуумдалған тағамдар, тоқыма бұйымдар мен киімдер — шабаданда тасымалдағанға ең ыңғайлы сыйлар.
- Тағамды тасымалдағанда қаптамасына мән беріңіз. Ең ыңғайлысы — вакуум пакеттер.
- Кәдесый мен сарқытты базарлар мен жергілікті дүкендерден алыңыз. Мән-мағынасы терең, жасалуы қиын сыйлық алғыңыз келсе, алдын ала тапсырыс беріп қойыңыз. Әуежай мен музейлерде кәдесыйлар бағасы бірнеше есе қымбатқа сатылады.
Суретті салған — Дада Кирей.
