Үндістанға 20 күндік соло-саяхат: 800 долларды қалай жеткіздім?
Далай-ламаның ғибадатханасына бардым, өмірімдегі ең нашар тау жолымен жүрдім, әйгілі стрит-фудтың дәмін таттым, кедейлер тұратын жерлерді көріп, Тәж-Махалдың ұлылығын сезіндім.
Үндістанға баратынымды естіген адамдар түрлі реакция танытып жатты: бірі сұраулы жүзбен ажырая қараса, енді бірі неге бара жатқанымды қызыға сұрады. «Шантарамды» оқыған адам Мумбайға баруға асық болса, енді бірі Гоа жағажайларын не Тәж-Махалдың күмбездерін өз көзіммен көрсем деп армандайды. 2023 жылдың соңы болатын. Жұмысымда бір айға жуық демалыс күндері жиналып қалыпты. FlyArystan-ның Нью-Делиге арналған акциясынан билет көріп қалдым. «Билет небәрі 20 мың теңге екен, бұл ақшаға мен әдетте Астанаға ұшамын ғой. Неге бармасқа?» дедім.
Жалғыз сөмкемді арқалап, соло-сапарға шығып кету жаба алмай жүрген гештальтым еді. Мұндайды басыңнан өткермейінше өзіңді нағыз саяхатшымын деп айтқан жарамас. Жас кезімнен «Бенджамин Баттонның жұмбақ тарихы» фильміндегі кейіпкердің Үндістанға барып: «Өмірді кез келген сәтте қайта бастауға болады» деген сөзі маған қанат бітіретін.
Дайындық кезінде қатты қобалжығаным сонша, тіпті бұл ойымнан бас тарта жаздадым. Бағыма орай, жолымда сенім ұялатып, дұрыс кеңес берген жақсы адамдар жолықты. Маған тіпті егжей-тегжейлі жолнұсқа да жіберді. Бірақ ақырында… Делиге еш жоспарсыз тартып кеттім.
База: билеттер, виза, күн райы мен қаражат
Билеттер
Билеттерді FlyArystan осы бағытты жаңадан ашқан кездегі промо-акциянан қағып алдым. Барып-қайту билеті небәрі 40 мың теңгеге түсті. Тек заттарды қол жүгіне 10 келіден асырмай салуыма тура келді. Қазір бұл бағытпен FlyArystan ұшпайды, бірақ Air Astana рейстері бар (билеттер 80 мың теңгеден басталады). Олардың рейсінде тамақ беріледі, ал лоукостермен ұшсаңыз, тамақты алдын ала тапсырыс беріп қойыңыз. Ұшу уақыты 3-4 сағат, оған шекарадағы кезектерді қосыңыз. Осының өзінде қарныңыз аша бастағанда, бортта тамақтанып алғаныңыз үшін өзіңізге алғыс айтасыз.
Виза
Визаны онлайн рәсімдеуге болады, құны — 25 USD (шамамен 12 087 KZT) (қазір ақысыз). Процедурасы оңай, нұсқаулықтары түсінікті. Бір ескеретін жайт: Үндістан визасына ерекше форматтағы сурет керек, сондықтан талаптарды мұқият оқып, кәсіби фотосалонға барған жөн. Төлемді Kaspi картасымен жасадым, растау келесі күні-ақ келді. Дайын визаны шығарып алып, қағаз көшірмесін үнемі жаныңызда ұстаған дұрыс.
Күн райы
Мен желтоқсан айы бойы саяхаттадым. Үндістанның алып ел екенін және әр өңірдің климаты әртүрлі болатынын ұмытпаған жөн: оңтүстікке қарай жүрген сайын ыстық бола түседі. Нью-Делиде күн райы ыстық әрі ылғал болды (+22°C-тан жоғары), кешкісін сәл салқындағанымен, шолақ шалбар киіп, шәркеймен жүруге болатын. Бірақ Делиден солтүстікке қарай жағдай мүлдем басқаша — солтүстік штаттарда түнде температура 0°C-қа дейін, тіпті одан да төмен түседі. Осының кесірінен жол-жөнекей жылы киімдер сатып алуға мәжбүр болдым.
Бюджет
Жоғарыда айтылған билеттерді есептемегенде, бір айға жуық уақыт ішінде (виза, баспана, жол жүруді қосқанда) шамамен 800 USD (шамамен 386 792 KZT) жұмсадым. 2023 жылдың соңындағы курспен есептегенде, мұндай ауқымды сапар үшін өте үнемді (шамамен 370 мың теңге) шықты. Орта есеппен 1 рупия маған 5 теңгеге түсті.
Шығындар үлесі:
- 35% — тамақтану: көше тағамдарынан бастап дәмханадағы кешкі асқа дейін.
- 25% — баспана: қонақүйлер мен хостелдер.
- 18% — көлік: такси, тук-туктар, қалааралық автобустар.
- 22% — басқа да шығындар: мұражайлар, сим-карталар, кәдесыйлар, киім-кешек пен дәрі-дәрмек.
Сапарда маған мынадай бір әдет көмектесті: мен жалпы бюджетті сапар күндеріне бөліп, күнделікті лимит белгілеп алдым. Күніне шамамен 2 300 INR (шамамен 11 747 KZT) жұмсайтынмын. Бұл сапардың басында-ақ ақшаны оңды-солды шашпауға көмектеседі.
Рупияның құбылмалы курсы туралы да айта кеткен жөн. Үндістанда қолма-қол ақшаға деген көзқарас ерекше. Барлық ақша айырбастау орны бағдар алатын бірыңғай ресми курс жоқ. Банктерде айырбастаған сенімді болғанымен, мүлдем тиімсіз. Қолыңызда қомақты сома болса, Main Bazar-дағы айырбастау орындарына барған дұрыс, онда курс тиімдірек. Қателеспес үшін «Русскоязычные в Индии» сияқты Telegram-чаттардағы адамдардан сұрастырып отырдым.
Тағы бір маңызды жайт: купюраның күйі өте маңызды. 100 долларыңыз неғұрлым жаңа әрі «шытырлап» тұрса, курсы соғұрлым жоғары болады. Ескі немесе бүктелген банкноттар үшін курсты айтарлықтай төмендетіп жіберуі мүмкін.
Логистика
Үндістанда тук-тук, мотоцикл, автобус, метро немесе пойызбен жүруге болады. Такси біздегіден әлдеқайда арзан, бірақ бірінші айтылған бағаға ешқашан келіспеңіз: Үндістандағы саудаласу біздің базарлардан да қатал. Жүргізуші айтқан соманы екіге бөліңіз — біраз таласқаннан кейін ол келісуі мүмкін.
Артық төлемеу үшін Uber немесе Ola қосымшаларын қолданған дұрыс, бірақ олар барлық қалада жоқ.
Қалааралық сапарлар үшін Red Bus қосымшасы нағыз олжа болды: онда билетті брондауға болады (орташа есеппен 5 000 теңге), автобустар уақытылы келеді. Пойыздармен тәуекел етпеуді жөн көрдім — кәнігі саяхатшылар билет тапқан қиын екенін, пойыздардың жиі кешігетінін ескерткен.
Тамақ
Самоса, тибет асханасы
Делидегі кез келген мәзір
Үндістанда арзан тамақтануға болады, бірақ өзіндік ерекшеліктері бар. Егер таза, «туристік» орындарды іздесеңіз, чектің құны 5 000 теңгеден асады (ыстық тамақ, сусын, десерт). Баға Алматымен бірдей, бірақ жайлылық деп жүргенде, жергілікті мәдениеттің бірегейлігімен танысу тәжірибесінен айырыласыз. Ал әйгілі стрит-фуд 1000 теңге не одан да арзанға түседі. Бірақ нашар жерге ұрынып қалмас үшін Google Maps-тағы пікірлерді шолып шыққан не мекемеде жергілікті тұрғындар мен шетелдіктердің көптігіне бір қарап шыққан жөн.
Дәм татып көруден қорықпаңыз: жергілікті асхана негізінен вегетариандық және өте ерекше. Көңілімнен шықпаған тек шай. Нағыз қазақ ретінде мен барлық жерде бір шәйнек масала-шай сұрайтынмын, бірақ үнемі кіп-кішкентай стақанмен әкелетін. Сораптап отырып шай ішуге үйренген маған бұл жетпей қалып жатты.
Тұрған жерлерім
Мен бастапқыда әр қалада бар 1 300 INR (шамамен 6 639 KZT) шамасындағы арзан бір кісілік қонақүйлерге тоқтадым. Бірақ жолда кездескен тәжірибелі мексикалық саяхатшы маған хостелдерге көшуге кеңес берді. Біріншіден, олардың сапасы көбіне қонақүйлерден кем түспейді, ал бағасы арзан. Екіншіден — нетворкинг. Соло-сапарда тексерілген бағыттарды не серік тапқан қиынға соғуы мүмкін, ал хостелдер бұл мәселені шешеді: мұнда ағылшын тілін жаттықтыруға, кеңес сұрауға және пікірлес жандарды табуға болады.
Хостелге арналған бюджетім 550 INR (шамамен 2 809 KZT) болды және маған барлық жерде ұнады деуге болады: қонақжай қожайындар, таза төсек пен душтан артық не керек? Сөйтіп хостелдерді жақсы көріп кеттім. Booking арқылы алдын ала төлемсіз брондап, бәрін барған кезде тексеріп алып, содан кейін ғана жайғассаңыз болады. Ең бастысы — жалған пікірлерге алданып қалмас үшін, пікірлерді (дұрысы шетелдіктердің пікірін) оқыңыз.
Байланыс пен интернет
Ірі қалаларда барлық жерде дерлік ағылшынша сөйлейді, сондықтан базалық білім жеткілікті. Ауылдарда қиындау. Сондықтан сақтық үшін Google Translate-тен хинди тілін жүктеп алған жөн.
Байланысты әуежайда-ақ Airtel сим-картасын сатып алып реттедім. Процедурасы оңай: паспортты сканерлеп, картаны береді. Қолма-қол ақшамен төледім, сондықтан айырбастау үшін жаныңызда аздап рупия не доллар болғаны дұрыс. Интернет пакеті бір айға толық жетті. Таңғалдырғаны — қала сыртында да 5G желісі жақсы ұстайды.
Не кидім?
Не киетініңіз маусым мен штатқа байланысты. Желтоқсанда солтүстікте тоңып қалдым: куртка, шарф пен ұйықтау қабын сатып алуға тура келді. Ал Ришикеш пен Аграда күн ыстық әрі ылғалды болды. Бір рюкзакпен жүргендіктен, маған әр грамм маңызды еді. Міне, мына заттарды тастамай алып жүрдім:
- Алғашқы көмек қобдишасы: жергілікті дәрілер ағылшынша жазылған және көбіне түсініксіз. Улануға қарсы («саяхатшы диареясы» — зор қауіп), ауырсынуды басатын және өзіңіз үйренген дәрілерді алыңыз. Сақтандыру өте көмектеседі — менің Keruen Medicus-тан корпоративтік сақтандыруым болды, бұл маған сенімділік берді.
- Өкпені қорғау: респиратор (KN95 немесе FFP2) — аса қажет зат. Дели ең лас қалалардың көшін бастап тұр, өкпеңізді түтіннен сақтаңыз.
- Аяқ киім мен гигиена: шәркей не сандал кроссовкадан ыңғайлырақ. Сүлгінің ықшам және тез кебетін микрофибра түрінен алған дұрыс. Косметикадан бет жуғыш пен күннен қорғайтын SPF міндетті түрде керек.
- Техника: қолға және гаджеттерге арналған антисептик, пауэрбанк (кемінде 10 000 мАч) және ұзын сым — хостелдерде розетка төсектің қасында бола бермейді. Негізгі телефонды жоғалтып алған жағдайға қажет болуы мүмкін ескілеу бір телефон да ала салуға кеңес беремін.
- Қосымшалар: Google Maps (офлайн карталарды жүктеп алыңыз), Google Translate, Airalo, Uber пен Ola керек болады.
- Қауіпсіздік: тек бөтелкедегі суды ішіңіз. Мұз бен түрлі күмәнді смузиден сақ болыңыз — қайнатылған және ыстық тамақтар әлдеқайда қауіпсіз.
Бірақ уайымдамаңыз: мұның бәрін жергілікті базарлардан сатып алуға болады. Үндістан аз нәрсеге қанағат етуді, ішкі жайлылықты сыртқы дүниеден жоғары бағалауды үйретеді.
Маршрут пен алған әсерім
Бір ай ішінде мен Солтүстік Үндістанды шеңбер бойымен аралап шықтым: Дели — Амритсар — Дхарамсала — Манали — Шимла — Чандигарх — Ришикеш — Агра — Дели.
Дели: алғашқы таныстық пен мәдени шок
Jama Masjid мешіті
Тук-тукта
1 доллар тұратын стритфуд
Лотос ғибадатханасы
4 желтоқсан. Дели — Үндістанның жиынтық бейнесі: шулы, сан қырлы және хаос толы қала. Қоғамдағы жікке бөліну метро терезесінен-ақ көзге ұрады: заманауи жылтыр вагондар кедейлер кварталының үстінен зулап өтеді. Мәдени шокқа дайын болыңыз. Жол дегеніңіз — көліктердің, арбалардың, жүк көліктері мен рикшалардың ретсіз ағыны. Олардың тоқтаусыз сигнал беріп жатқанда жолдың арғы бетіне өту — нағыз квест.
Мұнда зәулім ғибадатханалар мен жоқ-жітік қатар өмір сүреді. Жұрт та бір ерекше, бастарын шайқап қойып, жиі жымияды, бірақ құлақ тазалау, бал ашу не күмәнді экскурсиялар сияқты керексіз қызметтерді тықпалайтындар да жетерлік. Осындай Делиден «аман өтсеңіз», әрі қарай жеңілірек болады. Бұл қаланың сұлулығы мен дәстүрін сезіну үшін өзіңізді жеңуге тура келеді: жиіркеніш көрсетіп, тәкаппарлық танытудан аулақ болыңыз. Сонда таңғажайып жаңа әлеммен танысасыз.
Ред Форт, менің суретім
Gurudwara Sri Bangla Sahib
India Gate
Картопты қуырып жатыр
Мен орталықта, метро мен Main Bazar сауда көшелеріне жақын Yes Boss хостеліне (түнеуіне 2 000–3 000 теңге) тоқтадым. Әуежайдан да қалаға метромен барған дұрыс. Қала ішінде тук-тук немесе Uber-мотоциклмен (небәрі 100–200 теңге) жүрдім. Жүргізушілер ағылшынша түсінбеуі мүмкін, ал кептелісте тез жол тауып кетеді.
Не көруге болады:
- Red Fort пен Jama Masjid: Моғолдар дәуірінің айбынды ескерткіштері. Мешітте дресс-код бар: иық пен тізе жабық болуға тиіс.
- Paranthe Wali Gali: Chandni Chowk базарындағы аңызға айналған көше. Түрлі салмасы бар «паранта» шелпектерін жергілікті халық ең көп жиналған жерден іздеңіз.
- Gurudwara Sri Bangla Sahib: Аппақ сикх ғибадатханасы. Іші тып-тыныш, қасиетті көлшіктің жағасында отыруға болады.
- Лотос ғибадатханасы: Қала шуынан кейін тыныштықта медитация жасағанға таптырмас орын.
- Акшардхам: Зәулім заманауи ғибадатхана кешені. Кезек ұзақ, техника алып кіруге болмайды, бірақ архитектурасы таңғалдырады.
- Mangala Chat Wale: Netflix-те көрсетілген қуырылған картоп сататын дүңгіршек. Сағат 18:00-ден 22:00-ге дейін жұмыс істейді, өте арзан әрі дәмді.
Үндістанмен астанасында танысудың қажеті жоқ деп түйдім. Мұнда бүкіл жерде у-шу, көшелер лас, қалада тыныштық бермей қоятын тіленшілер қаптап жүреді. Тук-тук жүргізушілерінен сақ болыңыз. Олар Red Fort жабық деп айтып, сізді қымбат пойыз билеттерін өткізу үшін турфирмаға апаруы мүмкін. Мұндай жағдай бірінші күні менің де басымнан өтті. Сондықтан көп көзге түспеу үшін негізгі рюкзакты қонақүйде қалдырып кетуге кеңес беремін.
Есесіне Дели сізді сақтыққа тез үйретеді. Соло-саяхатымның алғашқы күндері стреске толы болды, бірақ уақыт өте келе үйреніп кеттім. Астананың басты жерлерін көргенге 2–3 күн жетеді, содан кейін кетіп қалған дұрыс. Көбісі «Алтын үшбұрышты» (Дели — Агра — Джайпур) таңдайды, бірақ мені Гималай тартып тұрды, сондықтан солтүстікке, Амритсарға бет алдым.
Амритсар: сикхтер мекені мен тыныштық
Амритсар
Сикх
Амритсарға дейін автобус
8 желтоқсан. Делиден кейін Амритсар мұнтаздай таза әрі тып-тыныш көрінді. Бұл — сикхтердің қасиетті қаласы. Сикхтер — шашын алмайтын, сәлде тағып, болат білезік пен жоралғы қанжарын ұстап жүретін еңселі ер адамдар. Мен Madpackers Amritsar хостеліне тұрады. Түнеп шығу тәулігіне 2 500 теңге тұрады. Мұнда жып-жинақы екен. Осы жерде ағылшын серігімді жолықтырып, кейін тауға бірге аттандық.
Мен Алтын ғибадатханаға (Хармандир-Сахиб) бардым — бұл сикхтердің басты киелі орны. Кешеннің ортасында «Аспан шырыны көлі» орналасқан, ал ғибадатхананың өзі күн нұрына шағылысып, жарқырап тұр. Мұнда түнде міндетті түрде келіңіз: шамдардың жарығында ақ мәрмәр мен алтын ертегідегідей көрінеді.
Сондай-ақ мен тегін түскі астардың (лангар) біріне тап болдым: еріктілер тап-таза жерде үлкен қазандарында тамақ пісіреді, ал қонақтарға темір тостағанмен шелпек, бұршақ пен су таратады. Барлығы вегетариан әрі өте дәмді. Қаласаңыз асханада көмектесуге де болады — мысалы, картоп аршып бересіз.
Amritsari Kulcha
Sanjha Chulha не Prem Nath Kulche Wale мекемелерінде міндетті түрде Amritsari Kulcha-ның дәмін татыңыз. Сары май мен дәмдеуіштер қосылған бұл қатпарлы шелпек біздің қаттамаға қатты ұқсайды. Дәмі тіл үйіреді! Түскі астан кейін жергілікті базарларды аралауға кеңес беремін. Онда Делидегідей қарбаласты көрмейсіз. Сол жерде саудаласып жүріп, өзіме дәстүрлі оюы бар тамаша сары шарф сатып алдым. Оны тағып алған бойда туристен бірден жергілікті тұрғынға айналып шыға келдім.
Дхарамсала: Үндістан жүрегіндегі тибеттер жерұйығы
10 желтоқсан. Дхарамсала маған нағыз құпия қазына болды. Тибетті Қытай басып алғаннан кейін, Үндістан бұл қаланы қуғындағы үкіметке берген. Өмір қаланың жоғарғы бөлігінде — Маклеод-Ганджда қайнап жатыр. Мұнда Үндістан мүлдем басқаша: тыныш, жайлы, кептеліп жатқан көлік жоқ. Желтоқсан — туристік маусым емес, сондықтан адам аз болды, осында қуана-қуана ұзағырақ жүрдім.
Гималай тауларында таңғы ас
Дұға дөңгелектері және келген адамдар
Kalachkara Temple
Менің суретім
Mitra Mcleodganj хостеліне (бір түнеп шыққан 2 500 теңге) тоқтадым және онда барыңыздар деп шын жүректен ұсына аламын: көрінісі тамаша, бөлмелері кең, ортақ залы да керемет. Дәл сонда алғаш рет крикеттен әлем чемпионатының финалын көріп, үндістердің, әсіресе Англияға қарсы ойындағы фанатизміне куә болдым.
Қаланың атмосферасы ерекше: барлық жерде күрең түсті шапан киген будда монахтары мен сақалды гурулар жүреді. Асхана да өзгереді — тибеттік момо (мәнтінің баламасы) мен ерекше «тали» сеттері пайда болады.
Қала
Жергілікті балалар
Тибет асханасы
Қайда барып үлгердім:
- Маклеод-Гандж. Қаланың жоғарғы бөлігіне орналасып, айналаны зерттедім. Мұнда будда ғибадатханалары мен мектептері көп, кез келгеніне бас сұғуға болады. XIV Далай-ламаның резиденциясына баруға кеңес беремін. Жолым болып, оның Нобель сыйлығын алған күніне орай өткен мерекеге тап болдым. Оқушылардың дәстүрлі биі, әндер мен ступаларды айналып өту рәсімі ұлы бір істің бөлшегіндей сезім сыйлайды. Айтпақшы, алдын ала жазылсаңыз, Далай-ламаның тегін аудиенциясына кіруге болады.
- Триунд асуы (Triund). Гималай етегіндегі әйгілі жаяулар жолы. Жергілікті табиғатты біздің Алатаумен салыстырған қызық болды. Асудан қарлы шыңдар көрінеді, ал жергілікті тұрғындардан дәмді күріш пен бұршақ сатып алуға болады.
- Тибет тарихының мұражайы. Бәлкім, өмірімдегі мен көрген ең әсерлі мұражай осы шығар. Онда тибеттіктердің тәуелсіздік үшін күресі мен Гималай арқылы қарша бораған оқ астынан қашып шыққан ауыр тағдыры туралы айтылады. Адамдар өз халқының тарихын сақтап қалу үшін жоталар арқылы отбасылық жәдігерлерін арқалап өткен. Міндетті түрде 1,5 сағат уақыт бөліп, «Далай-ламаға 108 сұрақ» стендінің жанында кідіріңіз — онда саясаттан бастап оның масаларға деген көзқарасына дейін бәрі бар.
Тибеттіктердің жеке заттары
Далай Ламаның жас кезі
Текшелерді аударып Далай Ламаның жауабын оқуға болады
Дхарамсала жүрегімде өшпес із қалдырды — сол жақтан алған ағаш моншақтарды әлі күнге дейін тағып жүрмін. Бұл халықтың қайсар рухы таңғалдырады: «Ауатардағы» ауа көшпенділерінің бейнесі де бекерден-бекер тибеттіктерден алмаса керек.
Манали: көкжиектегі мекен
13 желтоқсан. Дхарамсаладан Маналиге дейінгі жол ең ауыр сынақтардың бірі болды. Түнде таудан асып жол жүрдік, мен мінген жайлы автобус бұзылып қалып, орнына кәдімгі маршрутка жіберді. Түн бойы жолдың соқпағында секіріп, қатты тоңдым: рюкзактағы барлық киімімді қабаттап алсам да, дірдектеп отырдым. Осы жағдайдан кейін Маналиге келе сала бірінші кезекте ұйықтау қабын сатып алдым.
Қаланың өзі 1 829 метр биіктікте орналасқан және тарихи тұрғыдан «адам мекенінің шеті» саналып келген. Бұл — көшелерінде ешкілер жайылып, жергілікті халық жолдың бойында крикет ойнайтын жайлы тау ауылы. Атмосферасы өте қарапайым: кішкентай дәмханалар, дабыл дыбыстары, тіпті алау ұстаған үйлену шерулерін де көруге болады.
Алаңдағы яктар
Devi Temple
Жергілікті ғибадатханалар
Аңыз бойынша, сиқыршы өмір сүрген ғибадатхана
Жергілікті тали (5 тағамнан тұратын ас)
Ең қатты таңғалдырғаны — орталық жылыту жүйесінің жоқтығы. Жылыну үшін адамдар көшеде алау жағады. Madpackers Manali хостеліне (бір түн — 2 300 теңге) тоқтадым — онда жылы, жайлы әрі коворкингке арналған орны да бар екен. Маусым кезінде Манали тау шаңғысы курортына айналады.
Мен негізгі мұражайлар мен ескерткіштер жиналған қаланың ескі бөлігіне — Old Manali-ді көздедім. Орталық алаңда аппақ яктармен суретке түсуге немесе көрші Наггарға 50 INR (шамамен 255 KZT) жеткізіп тастайтын боялған жүк көлігіне мінуге болады. Сондай-ақ жақын жерде ыстық бұлақтарымен, индуистік ғибадатханаларымен танымал Куллу ауылы бар.
Наггар: ағаш қамал мен Рерихтің мұрасы
15 желтоқсан. Кулу патшалығының бұрынғы астанасына жарты күнге соғып өттім. Мұнда мені жетелеп әкелген — 1469 жылы салынған (айтпақшы, Қазақ хандығымен жасты) Наггар ағаш қамалы. Ол тамаша сақталыпты: залдарды аралап, террасаларға шығып, жергілікті мейрамханада түстенуге болады — тамақтары өте дәмді.
Рерих үйіндегі суреттер
Рерихтің үйі
Рерихтің суреті
Қамалдан бөлек, Николай Рерихтің мекенжайына міндетті түрде соғыңыз. Шамбалаға кіретін жолды осы жерден іздеген әйгілі суретші Үндістанда әулиедей құрметке бөленген. Оның тау пейзаждары мен нобайларының әсерлі коллекциясы қойылған. Сондай-ақ Рерихтер отбасының тұрмысы туралы экскурсиялар өткізіледі, бірақ кестесін алдын ала тексеріп алған жөн — мен жабылуына сәл-ақ қалғанда үлгердім.
Шимла: британ мұрасы мен кесірлі кебаб
16 желтоқсан. Шимлаға көшкенде жол жайлы болды: жылы салонда, жұмсақ орындықта ұйықтап алдым. Шимла — Британдық Үндістанның бұрынғы жазғы астанасы, сондықтан мұнда еуропалық архитектура өте көп. Басты көрікті жері — Үндістандағы ең көне, крем түсті неоготикалық Христ Шіркеуі. Қала қарағайлы орманмен қоршалған, солтүстіктің адамы ретінде бұл маған ерекше ұнады.
Мәсіхтің шіркеуі
Мураками кітабі
The Hosteller Shimla (бір түні — 4 000 теңге) атты танымал үш қабатты хостелге тоқтадым. Сұраныс жоғары, сондықтан алдын ала брондаңыз. Жаяу жүргіншілер көшесінен таулар ғажап көрінеді, серуендеп жүргеннің өзі — нағыз ләззат.
Өкінішке қарай, дәл осы Шимлада мені «саяхатшы диареясы» ұстады. Қызығы сол, Делидің ең лас жерлеріндегі стрит-фудты емін-еркін жеп жүріп, қарапайым донерханадан уланып қалдым. «Kebab» деген жазуды көріп, «өзіміздікі ғой» деп босаңсып қалғанымның зардабы ма деймін. Келесі күнім жергілікті ауруханада дәрі салдырумен өтті. Бағыма орай, сақтандыру жақсы жұмыс істеді. Аурудың кесірінен бағдарламамды қысқартуға тура келді, бірақ бәрібір жақсы кітап дүкеніне соғып, Муракамидің орыс тілінде шықпаған кітабын сатып алдым (небәрі 2 000–3 000 теңге).
Чандигарх: таңырқатқан тағамдар
19 желтоқсан. Чандигархта тек жолай өткендіктен, қаланы егжей-тегжейлі зерттеуге уақыт болмады. Есесіне үйреншікті фудкорттары бар үлкен сауда орталығын таптым — үнді экзотикасынан шаршағанда таптырмас құтқарушы болды. Барлық гастрономиялық шытырман оқиғадан кейін күріш қосылған кәдімгі бефстроганов маған керемет дәмді көрінді.
Ришикеш: йога астанасы мен Ганг жағасындағы кеш
Ганг
Хостелдан көрініс
20 желтоқсан. Ришикеш әлемдік йога астанасы деп аталады — The Beatles тобы мұнда ретритке келгеннен кейін қаланың даңқы артқан. Солтүстіктің салқын штаттарынан кейін қала мені жылылықпен қарсы алды: күрте мен ұйықтау қабын сөмкемнің түбіне тастадым. Мұнда Делиден кейін алғаш рет туристердің көптігін көрдім; алдыңғы бағыттарда мен жалғыз шетелдік боп жүрдім десем болады.
Shalom Backpackers хостеліне (түнеуіне 2600 теңге) тоқтадым. Ганг өзенінің үстіндегі әйгілі аспалы көпірмен серуендедім — мұнда өзен тұнық көрінді, суреттердегідей мәйіт өртеу рәсімдерін көрмедім.
Саябақтағы маймылдар
Кокос
TAT кафесінен көрініс
Менің ұсынысым:
- Раджаджи ұлттық паркі: тыныштық пен жасыл желектен ләззат алатын тамаша орын. Паркте пілдер мен жолбарыстар бар (ескерту белгілері бар), бірақ маған көбіне мазаңды алатын маймылдар ғана кездесті. Көлікпен толыққанды экскурсия алған не рұқсат етілген соқпақтармен жаяу жүрген дұрыс.
- TAT кафесі: хостелдің жанындағы жоғарғы қабаттарда орналасқан. Мұнда тағамдар дәмді әрі арзан, бірақ ең бастысы ерекшелігі — панорамалық көрініс. Күн батарда келген дұрыс: күннің Ганг өзеніне баяу батып бара жатқанын тамашалаған — естен кетпес көрініс.
Агра: таңғажайып Тәж-Махал
Тадж-Махалмен селфи
Бас қақпаларынан көрініс
Тәж-Махалдың айналасындағы бақылау мұнаралары
23 желтоқсан. Агра бағытымның соңғы әрі ең танымал нүктесі болды. Қала кішкентай, бірақ Тәж-Махал маңында көлік қозғалысына шектеу қойылған: оған тек жаяу не гольф-кармен жетіп алуға болады. Бұл — пайдаланылған газдар тарихи ақ мәрмәрді бұзбауы үшін жасалған шара.
Логистикадағы бір қиындық: егер Агра сіздің Red Bus автобусыңыздың соңғы аялдамасы болмаса, сізді қаладан жарты сағаттық жердегі тас жолдың бойына тастап кетуі мүмкін. Мен және бір үнді отбасы сол жерде бағаны аспандатып жіберген тук-тук жүргізушілерінің жемтігі болдық. Әрең дегенде 500 INR (шамамен 2 554 KZT) келістім. Мұндай жағдайға тап болмас үшін тікелей рейс алған немесе Uber қолжетімді күндізгі уақытта келген дұрыс.
The Hosteller Agra (түнеуіне 3 500 теңге) хостеліне тоқтадым — бұл жергілікті саяхатшылар арасында танымал желі. Онда керектің бәрі бар. Шатырдағы кафесі де тамаша.
Тәж-Махалға таяп барсаңыз, зәулім нысан таңғалдырмай қоймайды. Жақындап барғанда, ана шетінен мына шетіне дейін басыңызды бұрып қарайсыз. Адам көп болғанына қарамастан, аумағы өте үлкен, сондықтан тыныс алу жеңіл, ал бақтарында тотықұстар ұшып жүр. Мәрмәр үстінде жүру үшін бахила беріледі. Желтоқсанда болатын өзен үстіндегі ылғал тұман кесірінен жүрген жайсыз болуы мүмкін, бірақ көрініс тамаша. Билетті онлайн сатып алуға кеңес беремін (1 300 INR (шамамен 6 639 KZT)), сонда кезекке тұрмайсыз. Барлық жерде суретке түсуге болады, бірақ мен скетчбугімді шығарғанда, күзет алып қойды — сурет салуға неге екені белгісіз тыйым салынған. Ғимараттың ұлылығы жолдағы барлық қиындықты ұмыттырып жіберді. Сондай-ақ архитектурасы ғажап, Моғолдар дәуірінің қуатты цитаделі Агра-фортқа да барып қайтыңыз.
Дели: шынайы өмірге оралу
24 желтоқсан. Солтүстік штаттардағы үш апталық саяхаттан кейін Дели туған қаламдай көрінді. Артық экспериментсіз орталықтағы таныс орын — Bangla Food-тан тамақтандым. Онда қызмет көрсету өте жақсы, интернет тұрақты және мәзірі бай (жақындарыңызға сыйлыққа десерттерді осы жерден алуға кеңес беремін). Әуежайға қайтар жолда метромен барған тиімді: желілердің бірі тікелей терминалға барады, бұл ақшаны да, кептелістегі уақытты да үнемдейді. Ақыры FlyArystan ұшағына отырып, динамиктерден Ayau-дың «Sybyrlaiyn» әні естілгенде, үйімді қатты сағынғанымды сезіндім.
Сөз соңында
Үндістан — ешкім үш аптада жұмбағын шеше алмайтын алып ел. Мен солтүстіктің бір бөлігін ғана көрдім, бірақ «баруға тұра ма?» деген сұраққа «әрине, иә» деп жауап берер едім. Бұл — мәдениетке терең бойлаудың баға жетпес тәжірибесі, одан кейін өзіңе де, өз Отаныңа да басқаша қарай бастайсың.
Үндістан туралы айтылатын кедейлік, қоқыс пен адамның көптігі дегеннің бәрі — шындық, бірақ бұл мегаполистерде ғана қатты білінеді. Делиден шыға сала қалалар тазара бастайды, ал адамдар мейірімдірек бола түседі. Олардың шынайы күлкісі мен болаттай салмақты болмыстарын байқайсың.
Сапарды мұқият жоспарлаған жөн: әр аймақтың климаты әртүрлі және ауа райының ауысуына дайын болу керек.
Соло-саяхатта көп энергия кетеді, бірақ ол елге барынша терең енуге мүмкіндік береді. Қорқыныш та, тәуекел де болды: мысалы, уланып қалғанда дәріні өзің іздеп, сақтандыру мәселесін өзің шешуге тура келеді. Бірақ мұндай жағдайлар адамды ширатады. Мексикалықпен саяхатшымен достасу, айбалта ұстаған сикхтен жол сұрау немесе тук-тук жүргізушісімен саудаласу — енді маған түк емес.
Жол бойында кездестірген саяхатшы достарым
Менің суретім
Дхарамсала
Жергілікті адамдар
Қысқаша түйін:
- Тамақ: мен масала-шай мен вегетариан асханасына ғашық болдық — ол адамды тез тойдырады.
- Қаржы мен тұрмыс: өмір сүру мен киім-кешек қымбат емес. Цифрландыруға қарамастан, мен барлық жерде қолма-қол ақшамен төледім, бірақ карта да жұмыс істеп тұрды.
- Саудаласу: 300 рупия сұраса, демек бағасы 150 деген сөз. Мұнда біздің базардағы апайлардан кем түспейтін табандылықты үйренесің.
- Икемділік: автобустар бұзылады, қонақүйлер суреттегідей болмай шығады, ал карталар жолыңнан жаңылдырады. Үндістан маған кез келген жағдайға бейімделуді, қиындық бола қалса, сабыр сақтауды үйретті.
Үндістанға сапарлау — әлемді ғана емес, өзіңді де танудың тамаша жолы. Кез келген нәрсені жарты сағатта жеткізіп беретін әлемде, ыстық душ не ыңғайлы төсек сияқты қарапайым дүниелерді бағалайтын жерде тұрып көрген өте пайдалы. Бұл шипажайдағы демалыс емес, бұл — өзіңді ширататын, өмірге деген сенімділік беретін эустресс. Мен Дхарамсаладан алған тәспіні «ешқашан қорықпау керек» деген ескерту ретінде әлі тағып жүрмін. Ертеңің беймәлім болар, бірақ сені шыңдай түсетін таңғажайып шытырман күтіп тұрғаны сөзсіз.
