Тіс егеу, сүйекпен билеу, құмырсқаға талану. Бізге таңсық ғұрыптар
Әр елдің салты басқа, иттері қара қасқа.
Саяхаттап жүргенде таныс дүниелерге ұшырасып қалған — тамаша сезім. Мысалы, корейлердің Асянди мерекесінің мағынасы біздегі шілдехана мен тұсаукесердің қосындысы іспеттес, ал үнділердің Мух дихаи рәсімі біздің беташардан аумайды. Бірақ кейде өзге халықтардың дәстүрлері таңсық та оғаш көрініп жатады. Басқа халықтардың дәстүріне құрметпен қараған дұрыс. Ол үшін әуелі бұл ғұрыптардың астарын білуіңіз керек. Бұл мақалада Кениядағы енді үйленген жігіттер неге әйелше киініп жүретінін, ал Испанияда ерлер нәрестелер үстінен неге секіретінін айтып береміз.
Балидегі тіс егеу дәстүрі
Балиліктер адам мінезі — ішіңдегі ібіліспен бітпейтін күрес деп біледі. Мұнда өткір азу тістер жануар инстинктінің, яғни ашу-ыза, арамдық пен нәпсінің символы саналады. Ересек өмірге саналы әрі сабырлы қадам басу үшін жасөспірімдерге Метатах ритуалы жасалады.
Бұл — бүкіл қауым үшін үлкен мереке. Жасөспірім ең әдемі киімін киіп, отбасылық ғибадатханаға жатады, ал діни қызметкер оның үстіңгі алты тісін ақырын егеп, тегістейді. Осыдан кейін адам өз эмоциясына ие болады деп есептеледі.
Заман өзгеріп жатыр, сондықтан бүгінде балиліктер дәстүрді де сақтап, болашақта тіс түзететін брекет тағып жүрмес үшін рәсімге дипломы бар стоматологтарды жиі шақыратын болған. Ритуал толықтай заңды және ол кедей ауылдардан бастап Чангудағы виллаларға дейін — барлық жерде өткізіледі.
Пхукеттегі вегетариандық фестиваль
Қыркүйектің аяғында Пхукетте бетіне қылыш не кәстрөлдің тұтқасын қадап алған адамды көрсеңіз — қорықпаңыз. Бұл — ма сонг, Вегетариан фестивалінің қатысушылары. Олар шеруге шығып, бет-әлпетін түрлі заттармен теседі, шоқ үстімен жүреді және пышақтардан жасалған баспалдақпен жоғары көтеріледі. Олардың бойына құдайлар қонады деген сенім бар, сондықтан олар терең транс күйінде болады: ауырсынуды сезбейді, ал жаралары таңғаларлықтай тез жазылып кетеді. Олар осы ерлігімен қауымның бүкіл қайғы-қасіретін өз мойнына алғандай болады. Бұл туристерге арналған шоу емес, өзін көпшіліктің амандығы жолында құрбан еткен жанқияр жандардың рәсімі, сондықтан барынша құрметпен қараңыз.
Айтпақшы, мерекенің негізгі бөлімі бетті өткір заттармен тесу емес. Ең бастысы — кем дегенде тоғыз күн бойы ет жеуден, жануарларды өлтіруден бас тарту. Фестивальдің атауы да содан шыққан: бұл әр қатысушының бойына сабыр сыйлап, денсаулығын сақайта түсуге тиіс.
Мадагаскардағы ата-бабамен билеу рәсімі
Мадагаскардағы мерина халқы үшін өлім — біржола кету деген сөз емес. Олар ата-бабалары отбасы өміріне араласа береді деп сенеді, сондықтан бірнеше жылда бір рет оларды «серуенге» шығарады.
Үй іші зиратты ашып, жақындарының сүйектерін алып, жаңа жібек матаға орайды. Зират басында жанды музыкамен той басталады. Туыстарының сүйегін қолға алып билейді, соңғы жаңалықтарды айтады: кім туды, кім қай университетке түсті, кім болып жұмысқа орналасты — бәрінен хабардар етеді. Бұл бес-жеті жылда бір рет болып тұрады. Мемлекет кейде санитарлық нормаларға байланысты бұл жоралғыға шектеу қояды, бірақ ауылдарда дәстүр берік сақталған.
Шақырусыз баруға болмайды — бұл жеке отбасылық шара. Егер кездейсоқ жанында болып қалсаңыз, арақашықтықты сақтаңыз және антисептик қолдануды ұмытпаңыз.
Испаниядағы шайтанның секіруі
Жыл сайын Кастрильо-де-Мурсия атты шағын ғана қалашықта ашық қызыл-сары костюм киген ер адамдар орталық көшелермен жүгіріп өтеді. Олардың мақсаты — бірге толмаған нәрестелердің үстінен секіріп өту. Бұл жоралғы Эль Колачо деп аталады. Ер адамдар шайтанша киініп, балалардың ауру-сырқауы мен сәтсіздігін өздерімен бірге әкету үшін олардың үстінен секіреді. Жергілікті халық осыдан кейін балаларымыз қорғалған деп сенеді. Ватикан бұл ритуалды құптамайды, стандартты шоқындыру рәсімін ұсынады, бірақ қала тұрғындары 1620 жылдан бері бұл дәстүрді жалғастырып келеді. Тек кейінгі жылдары шараға қатысатын сәбилер саны азайып келеді.
Аналардың бұл ритуалға күмәнмен қарағанына қарамастан, төрт жүз жыл ішінде бірде-бір жарақат тіркелмеген. Секірушілер — жергілікті бауырластықтың айлап дайындалған тәжірибелі мүшелері. Егер мұны көргіңіз келсе, жиекжолдан жайлы жер тауып алуға асығыңыз: ауыл кішкентай, ал шайтанның секіргенін көргісі келетіндер өте көп.
Бразилиядағы ерлікті дәлелдеу
Бразилия ормандарының тереңінде сатере-маве тайпасы ересек өмірге өтудің ең қатал жоралғыларының бірін сақтап қалған: жауынгер атану үшін жас жігіт ішіне жүздеген оқ құмырсқа салынған жапырақтан жасалған қолғапты киюге тиіс. Олардың уы денені жансыздандырады, ал шаққанда оқ тигендей ауыртады.
Бала 10 минут бойы шыдап, ешқандай дыбыс шығармауы керек. Осылайша ол өзінің төзімділігін, батылдығын және ересек өмірге дайындығын дәлелдейді. Рас, бұл ритуал тек жергілікті тайпаларда ғана сақталған, сондықтан оны көрген өте қиын. Билік олардың өзін-өзі басқару құқығын мойындап, дәстүрлеріне килікпейді.
Кениядағы көйлек киген ерлер
Масай халқында әйелдің мойнына артылған ауыр жүкті түсінуге көмектесетін тамаша дәстүр бар. Үйлену тойынан кейінгі алғашқы бір ай бойы күйеуі әйелдердің әшекейлерін тағып, әйелдің шаруасы саналатын жұмыстарды атқаруға тиіс. Әйелі демалып жатқанда, күйеуі ешкі сауады, үйден алыс жерден су тасиды, тамақ пісіреді.
Бұл дәстүрді сырттан бақылай алмассыз, өйткені ол тек дәстүрлі қоғамдарда ғана сақталған және әр үйдің ішінде өтеді. Жоралғының мәні өте қарапайым: бұл ер адамға тұрмысты әйелінің көзімен көруге мүмкіндік береді. Жұмыстың ауырлығын көрген адам әйелдің еңбегін бағалай түседі, отбасында татулық артады деген сенім бар.
