Самарқанд сапары: көне шаһардың көрнекті жерлеріне саяхат

Самарқанд — дәуірлер тоғысқан қала. Темірлан дәуірінің айбынды сәулеті, Ұлы Жібек жолының мұрасы, Ресей империясы кезеңіндегі ғимараттар мен заманауи аудандар ерекше үйлесім тауып, әр тасы тарихтан сыр шертіп тұр. Бұл шаһарға Регистан мен Гур-Әмірді көру үшін ғана емес, қала іші мен маңындағы көпшілік біле бермейтін тылсым мекендер үшін де ат басын бұру керек.

Төменде Самарқандты бір күнде аралап шығуға арналған маршрут пен уақытыңыз болса созуға болатын қосымша идеялар ұсынамыз.

Самарқандтың көрікті жерлері

Регистан алаңы

Жұмыс уақыты: 08:00–20:00.
Кіру ақысы: 100 000 UZS (шамамен 3 943 KZT).

Регистан — Самарқандтың соғып тұрған жүрегі. Бағзы заманда мұнда базар өмірі қайнап, тағдыршешті шешімдер қабылданатын. Ал бүгінде бұл — шығыс ертегісіне апаратын басты қақпа әрі Андреа Бочелли немесе Джон Ледженд сынды әлемдік жұлдыздардың концерті өтетін мәдени орталық. Мұнда таңертең келіп, мозаикалар мен медресе жасушаларын асықпай тамашалап, күн батқан соң тағы бір оралуға кеңес береміз. Кешкі шамдар жағылғанда Регистан нағыз «Алладин» ертегісінің декорациясына айналып, мүлдем бөлек күйге бөлейді!

Не көруге болады:

• Ұлықбек медресесі (XV ғ.). Алаңдағы ең көне ғимарат. Оны Әмір Темірдің немересі, атақты ғалым Ұлықбек салдырған. Осыдан бес ғасыр бұрын мұндағы шәкірттер тек дін ілімін ғана емес, күрделі астрономия мен математиканы да меңгерген.
• Шердор медресесі (XVII ғ.). Қасбетінен арыстан жалды жолбарыстардың бейесін көрсеңіз — бұл Шердор. Исламда жанды заттың суретін салуға тыйым салынғанымен, шеберлер күн бейнесі мен аңдарды үйлестіріп, бұл қағидадан айналып өткен.
• Тіллә-Қари медресесі (XVII ғ.). Ішінде қаланың кезіндегі бас мешіті орналасқан. «Алтынмен апталған» деген атауына толық сай: ішкі безендіруіндегі жалт-жұлт еткен алтынға көзіңіз әбден тояды.

Гур-Эмир кесенесі

Жұмыс уақыты: 08:00-19:00.

Кіру ақысы: 75 000 UZS (шамамен 2 958 KZT).

Регистан қаланың салтанатты келбеті болса, Гур-Әмір — оның ұстамды да тылсым жаны. Бастапқыда Әмір Темір бұл кесенені жақсы көрген немересіне арнап салдырған, бірақ жазмыш басқаша екен: 1405 жылы ұлы жаһангердің өзі осы жерден мәңгілік мекенін тапты. Осылайша бұл жер Темір әулетінің отбасылық қорымына айналды.

Сыртынан қарағанда көкпеңбек «қырлы» қауынға ұқсайтын күмбезі алыстан менмұндалайды. Ал іші — алтынмен апталған өрнектер мен күрделі нақыштар әлемі. Залдың қақ ортасындағы ақшыл құлпытастардың арасында қою жасыл, қараға жақын нефрит тасы ерекше көзге түседі. Бұл — Әмір Темірдің кенотафы. Ал нағыз қабірлер астыңғы қабатта, бөгде адамдар кірмейтін жерасты бөлігінде жатыр. 

Мұнда ерекше тыныш. Әлем картасын өзгерткен тұлғаның айбынын сезіну үшін асықпай келіп, мұқият аралаған абзал.

Шахи-Зинда ансамблі

Жұмыс уақыты: 07:00–22:00.
Кіру ақысы: 80 000 UZS (шамамен 3 155 KZT).

Шахи-Зинда — Самарқандтың ең көрікті әрі жұмбақ көшесі. Бұл жай ғана қорым емес, көк мозаикалы кесенелер біріне-бірі тығыз орналасқан тұтас бір мекен. 

Атауы «Тірі патша» дегенді білдіреді. Аңыз бойынша, мұнда Мұхаммед пайғамбардың немере ағасы Құсам ибн Аббас жерленген. Ол өлмеген, терең құдыққа түсіп кетіп, әлі күнге дейін сонда өмір сүріп жатыр деген наным бар. 

Кешен ғасырлар бойы салынғандықтан, мұндағы әр ғимарат — терракотадан бастап нәзік майоликаға дейінгі өнердің даму тарихы. Мұнда көк пен көгілдір түстің барлық реңкін көресіз.

Биби-Ханым мешіті

Жұмыс уақыты: 09:00–22:00.
Кіру ақысы: 35 000 UZS (шамамен 1 380 KZT).

Темірлан дәуірінің бас мешіті Әмір Темір Үндістан жорығынан оралған соң салынды. Жаһангер бұл ғимарат мұсылман әлеміндегі ең ірі нысан болса деген. Алып қақпа, кең аула, еңселі күмбездер — бәрі де адамды өз айбынымен таңғалдыру үшін жасалған.

Ресми тарих нақты деректерге сүйенсе, халық арасындағы аңыз бұл мешітке сезім мен драма қосқан. Ең танымал әпсана бойынша, бас сәулетші Темірдің жары — Бибі-Ханымға ғашық болып қалады. Ғашығының қасында ұзағырақ болу үшін ол құрылысты әдейі созған. 

Әмір Темір жорықтан оралатын болғанда, шебер: «Жұмысты дер кезінде бітіруім үшін ханшайымның бір сүйісі керек» деп шарт қояды. Алапат ашудан қорыққан Бибі-Ханым келісуге мәжбүр болады. Бір нұсқа бойынша, сүйістің ыстықтығы сондай, ханшайымның бетінде із қалып қояды. Осы таңба құпияны ашып, сәулетші қатал жазаға кесіледі. Бұл хикая тарихи тұрғыдан дәлелденбесе де, кез келген гид әңгіменің майын тамызып айтып береді.

Ұлықбек обсерваториясы

Жұмыс уақыты: 08:00-19:00.
Кіру ақысы: 35 000 UZS (шамамен 1 380 KZT).

Бұл орын — орта ғасырлардағы Самарқандтың тек сауда орталығы ғана емес, қуатты ғылым ордасы болғанының дәлелі. Обсерваторияны мемлекет басқару мен аспан әлемін зерттеуді қатар алып жүрген Мырза Ұлықбек салдырған. Мұнда ондаған жыл бойы жұлдыздар қозғалысы бақылап, тарихтағы ең дәл астрономиялық кестелер жасалған.

Кешеннің басты ерекшелігі — жер астына терең орнатылған алып тас секстант. Ол барынша дәлдікке қол жеткізу үшін осылай жасалған. Самарқандтық ғалымдардың сол кезде алған нәтижелері Еуропа обсерваторияларының мүмкіндіктерінен озып түскен. 

Ғимараттың өзі біздің күнге дейін жетпесе де, жер астында сақталған бөліктері бар алып доға — сол құралдың бір бөлшегі. Оған қарап отырып, XV ғасырдағы инженерлік ойдың ауқымын бағалауға болады. Жай ғана тастарға қарап қоймай, бұл жүйенің қалай жұмыс істегенін түсіну үшін көршілес мұражайға кіріңіз. Онда макеттер, көне өлшеу әдістерінің түсіндірмелері және жергілікті ғылыми мектептің тарихы жинақталған.

Сиаб базары

Жұмыс уақыты: 07:00–19:00 (дүйсенбі — демалыс).
Кіру ақысы: тегін.

Сапар соңында баратын ең ғажап жер — Бибі-Ханым мешітінің іргесіндегі Сиаб базары. Көк мозаикалы биік аркасынан бірден танисыз. Базар іші бірнеше бөлікке бөлінген:

• Дәм әлемі: дәмдеуіштер, жаңғақтар, кептірілген жемістер және атақты Самарқанд наны.
• Бұйымдар: керамика мен дәстүрлі кәдесыйлар. 

Мұнда базардың қыз-қыз қайнаған өмірін тамашалап, үйге дәмді базарлықтар алуға болады.

Сіз Aviasales.kz-тің желідегі парақтарына жазыласыз, ал біз сізге рақмет айтамыз. Ок па?

Telegram

Instagram

Самарқандта тағы қайда баруға болады?

Хазірет Қызыр мешіті

Хазірет Қызыр мешіті

Жұмыс уақыты: 08:00–17:00.
Кіру ақысы: тегін.

Бұл мешіт көне Афрасиаб қалашығының шетінде, Шахи-Зинданың көгілдір күмбездеріне қарама-қарсы, биік төбенің басында менмұндалап тұр. Көне Самарқандтың ең әдемі панорамасын тамашалағыңыз келсе, дәл үстінен түстіңіз.

Мешіт Хызыр пайғамбардың есімімен аталады. Ислам дәстүрінде ол барша жиһанкездердің жебеушісі саналады, сондықтан алыс жолға шығар алдында осында ат басын бұру — жақсы ырым.

2018 жылдан бастап кешеннің маңызы арта түсті: мұнда Ислам Каримовтың кесенесі ашылды. Бүгінде бұл жер тек көне ескерткіш қана емес, қазіргі Өзбекстанның маңызды тағзым ету орнына айналды. 

Афросиаб қалашығы

Афросиаб 

Жұмыс уақыты: 09:00–18:00.
Кіру ақысы: 80 000 UZS (шамамен 3 155 KZT) .

Заманауи мешіттер реставрациядан кейін тым «жылтырап» кеткендей көрінсе, Афрасиабқа бет алыңыз. Бұл — біздің заманымызға дейінгі VI ғасырдан бастап 1220 жылға дейін, яғни Шыңғыс хан әскерімен келгенге дейін өмір сүрген және гүлденген көне қаланың аумағы. Қала қирағаннан кейін бұл төбелерге өмір қайта оралған жоқ — қала сәл шеткерірек «көшіп», бізге орасан зор археологиялық қорық қалдырды.

Қалашық аумағы өте үлкен. Мұнда 15 минутқа соғып кетемін деп ойламаңыз — бұл жердің атмосферасын сезіну және қызық учаскелерге жету үшін бірнеше сағат уақыт керек. Тек жайлы аяқ киім киіңіз. Афрасиаб — Регистанның тегіс тақтасы емес, мұнда топырақ жолдар мен беткейлерде көп жүруге тура келеді.

Рухабад кесенесі

Жұмыс уақыты: 08:00–19:00.
Кіру ақысы: тегін.

Гур-Әмірден тура жолдың арғы бетінде Рухабад — Әмір Темірдің бұйрығымен салынған қасиетті орын орналасқан. Ол 1380 жылы дін ғұламасы және сопылық мистик шейх Бурханеддин Сагарджидің қабірінің үстіне тұрғызылған.

Темірлан дәуірінің салтанатты құрылыстарына қарағанда, Рухабад қарапайым әрі жинақы көрінеді: мұнда биік салтанатты қақпа жоқ, қасбеттері тең және күмбез астындағы геометриялық пішіндері жұмыр. Сәулеті қарапайым, артық безендірусіз — бұл жер дәл осы қасиетімен сол дәуірдің басқа ескерткіштерінен ерекшеленеді. Қазір ғимаратта қолөнер орталығы жұмыс істейді, кәдесыйлар мен қолдан жасалған тоқыма бұйымдарын сатып алуға болады. 

Осы жерден даңғылға шығып, Регистан алаңына қарай барған ыңғайлы. Бірнеше минут қана жаяу жүресіз.

Meros қағаз фабрикасы

Жұмыс уақыты: 09:00–18:00.
Кіру ақысы: тегін, фабрика ішіндегі экскурсияға — адам басына 25 000 UZS (шамамен 986 KZT).

Шексіз мозаика мен көгілдір күмбездерден көзіңіз шаршаса, Конигил туристік ауылына барыңыз. Бұл — «Мерос» фабрикасының негізінде жүздеген жыл бойы сақталатын Самарқанд қағазын шығару технологиясы қайта жаңғыртылған қолөнер хабы.

25 000 UZS (шамамен 986 KZT) сізге шеберхана бойынша экскурсия өткізіп, тұт ағашының қабығын ғасырлар бойы сақталатын тығыз қағазға айналдыру сиқырын көрсетеді. Шикізатты қайнатудан бастап, таспен жылтыратуға дейінгі бүкіл цикл сіздің көз алдыңызда өтеді. Жергілікті дүкеннен осы қағаздан жасалған қойын дәптерлерді, ашықхат пен миниатюраларды бірден сатып алуға болады.

Қала орталығынан таксимен 15 минутта жетуге болады. Басқа жәдігерлерге бармас бұрын сәл баяулап, тынығуға таптырмас орын.

Самарқанд маңында көретін не бар?

Барлық негізгі медресе зерттеліп бітсе, такси шақырып, қала сыртына шығатын кез келді. Екі сағаттық радиуста мистикалық жартастар мен тау шыңындағы үңгір сынды атмосферасы мүлдем бөлек екі орын бар. 

Перілер мекені

Бұл жер Аманқұтан ауылының маңында орналасқан. Бұл — ғасырлар бойы жел мүжіген алып гранит тастардан тұратын табиғи парк. Нәтижесінде жартастар таңғажайып пішіндерге айналған: қиялыңызға ерік берсеңіз, мұнда бас сүйектерді, адамдардың кескінін және қатып қалған жануарларды көруге болады. Әдетте мұнда Шахрисабзға бара жатқан жолда соғады — бұл жазық Қашқадария облысына баратын асудың бойында орналасқан.

Бұл жер Сергей Лукьяненконың «Последний дозор» романында айтылған — сондықтан «Плато Демонов» атауы туристер арасында тез тарап кеткен. 

Хазірет Дәуіт

Бұл Ақсай ауылының жанындағы таулардағы үңгір (Самарқандтан шамамен 40 км). Бұл киелі орынға жақсы физикалық дайындықпен бару керек.

Мақсатқа жету үшін 1300 баспалдақтан тұратын сатымен көтерілу керек. Шыңда сізді шағын мешіт пен панорамалық көрініс күтеді, содан кейін үңгірдің өзіне тағы 200 баспалдақпен төмен түсу қажет. Демалыс күндері мұнда адам өте көп болады. Үңгірге кіру үшін кезек күтуге дайын болыңыз, сондықтан бұл сапарға көбірек уақыт бөліңіз.

Тар тас дәліздің ішінде алақан мен табанның іздерін көрсетеді. Бұл — қуғыннан қашып бара жатып, жартастарды қолымен екіге айырған библиялық Дәуіт пайғамбардың (Хазірет Дәуіттің) ізі деп есептеледі.

Самарқандта жейтін не бар?

Әрине, палау. Бірақ өзбек түскі асының басты заңын есте сақтаңыз: палауды тек күндіз жейді. Егер 13:30-да келсеңіз, бос қазанның түбін көруіңіз әбден мүмкін. Ең дұрыс уақыт — 11:30-дан 12:00-ге дейін.

• Samarqand Osh Markazi №1 (Палау орталығы №1) немесе Mahalla Osh. Мұнда ақ дастархан мен иіліп қызмет көрсету атымен жоқ, бірақ зығыр майына піскен, сары сәбіз бен балбыраған қой еті қосылған нағыз Самарқанд палауы бар. «Жарты порция» (ересек адамның қарны тояды) — 45 000 UZS (шамамен 1 775 KZT) басталады. Толық порция (қазы мен жұмыртқа қосылған) — 80 000 UZS (шамамен 3 155 KZT) бастап.

Егер тек тамақ ішіп қана қоймай, жайлы ортада отырғыңыз келсе:

• Emirhan. Регистан алаңын керемет көрінетін, биікте тұрған мейрамхана. Мәзірде — стейктер мен өзбек классикасының үйлесімі. Сәнді етіп тартылады. Екі адамға сусындармен кешкі ас 500 000 UZS (шамамен 19 717 KZT) басталады.
• Platan. Шетелдіктердің сүйікті орны. Мұнда қызмет көрсету деңгейі жоғары, дәмді крем-сорпалар мен тамаша кәуап бар. Орташа чек адам басына 200 000 UZS (шамамен 7 887 KZT) басталады.
• Mansur Shashlik. Таза жергілікті тұрғындар баратын орын. Қаладағы ең жақсы кәуапты жеу үшін осында келіңіз: классикалық тартылған қой етінен бастап, майға оралған бауырға дейін бар. Бір данасы 15 000 UZS (шамамен 592 KZT) басталады.

Ал жайғасып отыруға уақытыңыз болмаса, «Kokandskaya Somsa» (Қоқан самсасы) деген жазуды іздеңіз. Бұл — тандырдан шыққан кішкентай, қытырлақ ыстық самсалар. Бір данасы 5 000 UZS (шамамен 197 KZT) басталады.

Самарқандтан не ала келуге болады?

Соңғы сәтте магниттерді жаппай сатып алмас үшін, Самарқанд рухы сезілетін заттардың тізімін сақтап алыңыз.

• Нан. Қаланың басты дәмді символы. Олар тығыз әрі ұзақ уақыт бойы кеппей тұрады. Сиаб базарында бір данасы 15 000 UZS (шамамен 592 KZT) басталады. Егер жолда нан бәрібір қатып қалса, оған сәл су бүркіп, пешке салып алыңыз — жаңа піскендей болады.
• Халуа. Самарқандта ол сүтті, жаңғақты, көбіне пістелі және шоколадты болады. Бағасы: қорабы 30 000 UZS (шамамен 1 183 KZT) басталады.
• Самарқанд қағазы. Конигилде жасалатын сол баяғы тұт ағашынан жасалған қағаз. Қойын дәптер немесе хатқалта (50 000 UZS (шамамен 1 972 KZT) бастап) — ерекше сыйлықтың бағасын білетіндерге тамаша таңдау.
• Керамика. Классикалық көк-көгілдір өрнектерді іздеңіз. Кесе 40 000 UZS (шамамен 1 577 KZT), үлкен табақ (ляган) — 180 000 UZS (шамамен 7 098 KZT) басталады. Жақсылап орап беруді сұраңыз, ұшақпен тасымалдау — оңай шаруа емес.
• Маталар мен кестелер. Икатқа (адрас) — танымал «бұлдыр» өрнегі бар матаға назар аударыңыз. Базарда матаны қиып алуға немесе 500 000 UZS (шамамен 19 717 KZT) басталатын дайын шапан таңдауға болады.
• Сюзане. Қолмен тігілген кестелерді, мысалы, шағын сулыққа салу 100 000 UZS (шамамен 3 943 KZT) басталады. Теріс жағына қараңыз — қолмен жасалған жұмыста түйіндер мен тігістер сәл қисық болып тұрады.

FAQ

Самарқандқа қай уақытта барған дұрыс? 

Самарқандтың көктемі мен күзі өте әдемі. Бұл уақытта аптап ыстық болмайды, қаланы сағаттап аралап, «мейізге» айналып кетпей серуендеуге болады.

Қазақстаннан Самарқандқа қалай жетуге болады? 

Ең оңай әрі жылдам жолы — Алматы немесе Астанадан тікелей рейс. Бір жарым-екі сағатта жетесіз. Алматы не Шымкенттен шықсаңыз, уақыт баршылық болса, №001/002 пойызымен не автовокзалдардан автобуспен баруға болады.

Ташкентте «Афросиаб» жүйрік пойызына отыруға болады, ол Самарқандқа дейін екі сағатта жетеді. Билеттерді eticket.railway.uz сайтынан бір-бір жарым ай бұрын сатып алуға болады. Үлгермедіңіз бе? «Шарқ» немесе «Насаф» пойыздарын іздеңіз (жолға 3–4 сағат кетеді).

Егер пойыздардан ештеңе табылмаса, «Олмазор» метро станциясының жанындағы жеке таксилерді іздеңіз (бір көлікке жиналып мінетін). Бір орын 180 000 UZS (шамамен 7 098 KZT) басталады.

Самарқанд ішінде немен жүруге болады? 

• Жаяу және электрокарлармен. Тарихи орталықтың барлығы дерлік — бір үлкен серуендеу аймағы. Егер Бибі-Ханым мешітінен Регистанға дейін жүруге ерінсеңіз, ашық электрокарға міне салыңыз. Олар күш үнемдегісі келетіндер үшін ескерткіштер арасында арнайы қатынайды.
• Такси. Алыс сапарлар үшін ең сенімді нұсқа ол Яндекс.Такси. Көлік тез келеді, қала ішіндегі жол 10–15 минутты алады және ең көбі 15 000 UZS (шамамен 592 KZT)  болады.
• Тарихы бар трамвай. Самарқандта ескі Ташкент үлгісі бойынша қайта жаңғыртылған трамвай желісі жұмыс істейді. Егер сіз теміржол вокзалына келсеңіз, трамвай — орталыққа жетудің тамаша жолы: айналма жол тура вокзал кассаларының жанында орналасқан.