Амазонкада екі күн жүзген қазақ қызы: Бразилияға барып, байырғы халықпен таныстым
Иә, тағы барар едім.
Бәрі аяқ астынан басталды. Телеграмнан Каирден Сан-Паулуға өте арзан ұшақ билеттері шыққанын көрдім. Бірден Aviasales.kz қосымшасына кіріп, күндерді қарап шықтым да, көп ойланбастан билет сатып алдым. Барып-қайту билеттері 290 мың теңгеге шыққаны — Латын Америкасы үшін өте арзан баға. Негізі менің саяхаттарымның көбі осылай басталады: алдымен арзан билет алып аламын да, қалғанын содан кейін жоспарлаймын.
Мысырдағы виза машақаты мен Манаусқа дейінгі жол
- Мысыр визасы
- Визаға арналған ваучер
Каирден ұшатын болғандықтан, алдымен оған жетіп алу керек еді. Pegasus әуе компаниясында жеңілдік болып жатқан соң, Алматыдан Ыстанбұл арқылы Шарм-эш-Шейхке 41 200 теңгеге билет алдым. Жоспар қарапайым еді: теңіз жағасында екі күн демаламын, кейін Каирге барып, сол жерден Бразилияға ұшамын дедім. Бірақ Амазонкаға барар жол шытырмансыз болмайды екен.
Шармға жеткен соң, Мысырдың Қазақстан азаматтарына қатысты ережесі бірер ай бұрын өзгергенін білдім. Бұрын визаны елге кірген кезде әуежайда төлеп ала салуға болатын. Енді оны алдын ала Астанадағы консулдық арқылы рәсімдеу қажет екен. Мен оны білмеппін. Бірақ тағы бір мүмкіндік бар екен. Паспорт бақылауына дейін жергілікті делдалдар туристік ваучер рәсімдеп береді. Оларға 35 доллар төлейсің, олар қағаз береді, содан кейін шекара қызметкері виза мөрін басады.
Бірақ маған күмәнді адамдар тым көп жақындағандықтан, бәрін алаяқ деп ойлап, олардың ұсынысынан бас тарттым. Соның салдарынан тек тегін берілетін Синай мөрін ғана алып шықтым. Кейін Каирге дейін баруға рұқсат беретін визаны көші-қон қызметінен алмақ болдым. Бірақ маған рұқсат бермеді. Қызығы, шетелдік жігітіме еш қиындықсыз рәсімдеп берді.
Сөйтіп Ыстанбұлға қайта ұшып барып, Шармға тағы бір рет келгеннен басқа амалым қалмады. Бұл жолы ұшақтан түсе салысымен әлгі делдалдарға барып, визаны рәсімдеттім. Оларға 35 доллар виза ақысын, сосын шұғыл рәсімдегені үшін қосымша 100 доллар тағы төледім.
Осының бәріне жүгіріп жүріп, Каирден Бразилияға ұшатын рейске әрең үлгердім. Айтпақшы, Қазақстан азаматтарына қатысты тағы бір маңызды ақпарат: Бразилияға 30 күнге дейін визасыз жүруге болады, ал Колумбияда 90 күнге дейін визасыз жүре аласыз. Шекарашылар бізден әлдебір арнайы құжат, COVID анықтамасын не сары безгекке қарсы екпе сертификатын сұрамады. Тек Каир әуежайында әуе компаниясының қызметкерлері Сан-Паулудан кері қайтатын билетімізді көрсетуді талап етті.
Бразилияға жеткен соң бір күн Сан-Паулуда болдық. Кейін автобуспен достарымыз тұратын Сантосқа барып, онда үш күн жүрдік. Одан кейін тағы автобуспен Рио-де-Жанейроға жол тарттық. Риода бір апта қыдырып болған соң, Амазонкаға бастайтын негізгі қақпа саналатын Манаусқа ұштық.
Манаусқа дейінгі жол шығыны (бір адамға)
Маршрут | Бағасы |
|---|---|
Алматы — Шарм-эш-Шейх (Ыстанбұл арқылы) | 41 200 теңге |
Шарм — Ыстанбұл — Шарм (виза алу үшін қайта ұшқаным) | 107 600 теңге |
Шарм-эш-Шейх — Каир | 30 200 теңге |
Каир — Сан-Паулу — Каир | 290 000 теңге |
Рио-де-Жанейро — Манаус (Azul) | 54 000 теңге |
Каир визасы мен делдалдар қызметі | шамамен 65 000 теңге (135 доллар) |
Маршрут | Бағасы |
|---|---|
Алматы — Шарм-эш-Шейх (Ыстанбұл арқылы) | 41 200 теңге |
Шарм — Ыстанбұл — Шарм (виза алу үшін қайта ұшқаным) | 107 600 теңге |
Шарм-эш-Шейх — Каир | 30 200 теңге |
Каир — Сан-Паулу — Каир | 290 000 теңге |
Рио-де-Жанейро — Манаус (Azul) | 54 000 теңге |
Каир визасы мен делдалдар қызметі | шамамен 65 000 теңге (135 доллар) |
Амазонкада гамакта 48 сағат жүзген қандай екен?
Неге дәл Амазонка және неге осындай ерекше саяхатты таңдадым? Бала күнімнен бері әлемдегі ең суы мол өзенді және ну тропик орманды өз көзіммен көргім келетін. Ал гамакпен жүзетін кеме бұл бағыттағы ең тиімді жол болып шықты. Біздің мақсатымыз — Тефе қаласына жету еді. Сол жерден Амазонкадағы байырғы халықтар тұратын өңірлерге баруға болады. Бірақ ол жаққа көлік жүрмейді, ұшақ та ұшпайды.
Манаус портынан Тефеге дейін жетудің екі жолы бар. Біріншісі — жылдам жүретін катер. Ол 14 сағатта жеткізеді, бірақ тек отыратын орындар ғана бар. Билет бағасы — 53 600 теңге. Біз екіншісін таңдадық. Ол — үш палубалы үлкен өзен кемесі еді. Ол 48 сағат, яғни екі тәулік жүреді, бірақ билет құны небәрі 26 500 теңге. Бізге дәл осындай қызық керек болды. Әлемнің басқа қай жерінде екі күн бойы гамакта жатып, алып өзен бойымен жүзе аласыз?!
Жылдам катерлер күн сайын қатынайды. Ал үлкен кеме аптасына бір-екі рет қана жүреді екен. Жолымыз болып, біз портқа келген күннің ертеңіне кеме келіп қалды. Айтпақшы, оның кестесін интернеттен таба алмайсыз. Порттың сайтында да ақпарат жоқ. Сондықтан билетті тек порттан және қолма-қол бразилиялық реалмен сатып аласыз. Картамен төлеу мүмкін емес.
Кеме билетін алған соң тағы бір нәрсе — гамактың өзі керек болды. Ол билет бағасына кірмейді. Порттың жанындағы дүкеннен әрқайсысын 8 500 теңгеге сатып алдық. Ары қарай бәрі түсінікті: палуба — үлкен ашық алаң. Төбесіне темір ілмектер қатар-қатар орнатылған. Келесіз, өзіңізге ұнаған орынды таңдайсыз, гамакты екі жағына байлайсыз. Міне, екі күндік «бөлмеңіз» дайын! Алғашында жүздеген адамның арасында жатқан ыңғайсыз шығар деп ойладық. Бірақ шын мәнінде әр адамның арасында шамамен бір жарым метр бос орын болады. Ешкім ешкімге тиіспейді. Кеменің жылдамдығы сағатына шамамен 15 шақырым ғана болғандықтан, өте жай қозғалады. Теңіз ауруынан қорқудың қажеті жоқ. Кеме тек сәл ғана тербеліп отырады, тіпті бесікте жатқандай маужырап кетесіз.
Бізді қинағаны адамдардың көптігі емес, түнгі суық еді. Күндіз өзен үстінде аптап ыстық болады. Ал түнде ауадағы ылғал мен желдің кесірінен гамактың өзі дымқылданып кетеді. Жергілікті тұрғындардың көбі жейдемен-ақ ұйықтай береді. Ал біз кәдімгідей тоңдық. Абырой болғанда, өзімізбен үнемі алып жүретін Uniqlo-ның жеңіл мамық күртелері мен термо іш киімдеріміз болды. Олар кішкентай қапқа сыйып кетеді. Қай елге барсақ та соларды ала барамыз, бұл жолы да көп көмегін тигізді.
Гамакта ұйықтаудың өз ережесі бар: оған бойлай түзу жатпаңыз. Әйтпесе гамак ортасынан қатты майысып, белден бел қалмайды. Ең ыңғайлысы — гамакқа қиғашынан жату. Осылай жатқанда арқаңыз түзу болады, ұзақ уақыт ұйықтасаңыз да беліңіз ауырмайды.
Тамақ, душ пен Амазонканың суы
Кемедегі тамақ билет бағасына кіреді. Бұған дейін кейбір бағыттарда тамақ үшін бөлек төлеу керек дегенді оқығанмын, бірақ біз мінген кемеде олай болмады. Күніне бір рет, түскі уақытта тамақ береді. Аспаздар әр адамға дәстүрлі бразилиялық ас салып береді: күріш, ет, бұршақ, макарон, көкөніс пен фарофа (қуырылған маниок ұны). Әрине, мейрамханадағыдай емес, бірақ өте тойымды әрі дәмді. Таңертең және кешке кемедегі шағын кафеден сэндвич пен сусын сатып алуға болады. Бағасы да арзан.
Таныстарым ең көп қойған сұрақ — туалеті мен душы қалай екен болды. Шынымды айтсам, өзім ол жағы нашар болады-ау деп барғанмын. Бірақ мен ойлағаннан әлдеқайда жақсы болып шықты. Дәретхана мен душты әр екі-үш сағат сайын тазалап тұрады. Ешқандай жағымсыз иіс болған жоқ, тазалық жақсы сақталған. Бір ғана ерекшелігі бар екен: қол жуатын жердегі, душтағы және дәретханадағы су — сүзгіден өткен Амазонка суы. Сондықтан түсі қоңырлау, лайсаң көрінеді. Қол жуғанда қиындық жоқ. Бірақ тісімізді, бетімізді бөтелкедегі сумен жудық.
- «Сулардың кездесуі»
- Амазон өзенінің жағалауларының көрінісі
Жол бойындағы ең ерекше көрініс — «Сулардың кездесуі» (Meeting of Waters). Бұл жерде Риу-Негру мен Солимойнс өзендері қосылады. Бірінің суы қараға жақын болса, екіншісінікі ашық қоңыр түсті. Температурасы, тығыздығы мен ағыс жылдамдығы әртүрлі болғандықтан, олар бір арнамен қатар ағып жатқанымен, 10 шақырым бойы бір-біріне араласпайды.
Көзбен көргенде табиғаттың кереметі сияқты әсер қалдырады. Ал қолтырауын, анаконда немесе қызғылт дельфиндерді кеме үстінен көру оңай емес. Өзен суы минералдарға бай болғандықтан лайлы келеді. Капитанның айтуынша, жануарлардың көбі су басатын ормандар мен қалың джунглиде жүреді. Оларды көру үшін арнайы гид жалдап, дүрбі ұстап, экскурсияға шығу керек.
Біздің палубада тек жергілікті тұрғындар болды. Ал кейін мінген келесі кемеде Германиядан келген Герд және Стефан есімді екі саяхатшымен таныстық. Әңгімелесе келе екеуі де Lufthansa әуе компаниясында 40 жыл ұшқыш болып жұмыс істегенін білдік. Қазір зейнетке шыққан соң әлемді аралап жүр екен. Солардан бір қызық ақпарат естідім. Lufthansa зейнетке шыққан ұшқыштарына өмір бойы әуе компанияларының рейстеріне 90–100% жеңілдікпен ұшу мүмкіндігін береді.
Амазонкаға барсаңыз, мыналарды алыңыз:
- Жылы киім. Міндетті түрде термо іш киім, жеңіл мамық күртеше (мысалы, Uniqlo-ның шағын қапқа жиналатын түрі) және жұқа флис кофта алыңыз. Түнде өзендегі ылғал мен желдің әсерінен үлкен кеме суық болады. Ал жылдам катерлерде кондиционер қатты қосылады.
- Су мен тіскебасар. Егер жылдам катермен жүретін болсаңыз, өзіңізбен су мен жеміс-жидек (мысалы, банан) алып алған дұрыс. Онда толыққанды тамақ берілмейді, су да тегін емес.
- Құлақ тығыны мен көзге тағатын маска. Ашық палубада жүзден аса адамның арасында екі түн ұйықтау бұларсыз оңай болмайды.
- Қызық кітап. Паромда жүрген 48 сағаттың ішінде байланыс мүлде болмайды. Кейде жағалаудағы шағын қалаларға тоқтағанда ғана 3G бірер минутқа ұстайды. Ол жақындарыңызға «бәрі жақсы, аманмын» деп бір ауыз жазып жібергенге ғана жетеді.
Тефе мен FUNAI кеңсесі
- Sumauma-дағы бөлме
- Тефедегі полиция бөлімшесі
Тефеге жеткен соң бұл қалада ұзақ қалудың қажеті жоқ екенін бірден түсіндік. Бұл — кәдімгі транзиттік порт қаласы. Көретін жер көп емес. Booking арқылы қарасақ, қалада Sumauma дейтін бір ғана қонақүй шықты. Сонда қондық. Әрине, басқа қонақүйлер болуы мүмкін, бірақ олар интернетте көрсетілмеген.
Біздің негізгі мақсатымыз — Амазонкадағы байырғы халықтардың бірімен кездесу еді. Мұны өз бетіңізше жасау мүмкін емес. Интернетте олардың нақты тұратын жері көрсетілмейді. Оның үстіне заң бойынша үндістер қорғалатын аумаққа рұқсатсыз кіруге болмайды. Бұл мәселелердің бәрімен FUNAI — Бразилияның байырғы халықтар істері жөніндегі ұлттық қоры айналысады.
Амазонканың шалғай жерлерінде заманауи өркениет туралы білмейтін, сыртқы әлеммен байланысы жоқ тайпалар өмір сүреді. Оларға бейсауат барған қауіпті. Бұл тайпалар бөтен адамды қауіп деп қабылдап, садақпен атып тастауы мүмкін. Ал біз бармақ болған камбеба халқы қазіргі қоғаммен байланыста өмір сүреді, мемлекетпен жұмыс істейді, қонақ қабылдайды.
FUNAI кеңсесін табу оңай болмады. Интернетте әртүрлі мекенжайлар көрсетілген екен. Сондықтан біз жай ғана Тефедегі полиция бөліміне кіріп, көмек сұрадық. Полицейлердің қонақжайлығы таңғалдырды. Алдымен сусын ұсынды, аздап әңгімелестік. Кейін қызметтік көлікке отырғызып, өздері FUNAI кеңсесіне апарып тастады. Тефедегі кеңсе DSEI Médio Rio Solimões e Afluentes мекенжайында орналасқан.
FUNAI кеңсесінде шамамен екі сағат отырдық. Алғашында қызметкерлер “болмайды, рұқсат жоқ” деп қысқа қайырды. Ағылшын тілін білмейді екен. Сондықтан бүкіл әңгімені ChatGPT-дің португал тіліне аударатын мүмкіндігі арқылы жүргіздік. Мен Instagram-дағы саяхат туралы блогымды көрсеткеннен кейін жұмсара бастады. Мен оларға бұл жерге жақсы ниетпен келгенімді, Амазонкадағы байырғы халықтардың мәдениетін құрметтейтінімді және олар туралы адамдарға шынайы әңгіме айтқым келетінін түсіндірдім. Бір жергілікті маман бізді камбеба халқына ертіп баруға келісті. Екі күннен кейін қайта кездесетін болып келістік.
FUNAI қызметкерлеріне ешқандай ақы төлемедік. Олар тек моторлы қайықтың жанармайын құйып беруімізді сұрады. Бұл шамамен 12 мың теңгеге түсті. Камбеба ауылына бара жатқанда өмірімде алғаш рет суда орналасқан жанармай бекетін көрдім. Бекет өзеннің дәл ортасында тұр. Қайықтар оған келіп тоқтайды да, кәдімгі көліктер сияқты жанармай құйдырып алады екен.
Камбеба халқының ауылында не көрдім?
Біз FUNAI ұйымының өкілімен бірге шағын моторлы қайыққа мініп жолға шықтық. Амазонкамен бойымен шамамен бір сағат жүздік. Кейін өзеннің дәл ортасындағы қарапайым бір жерге тоқтадық. Бұл маңда байырғы халық тұратыны анық байқалмайды. Өзен, кішкентай ғана төбе мен ну орман көрінеді. Жағаға шыққан сәтте жергілікті балалардың өзенде шомылып жүргенін көрдік. Бірі ағаштың басына шығып алған, енді бірі бұтақтан салбырап тұр, тағы бірі арқанмен өрмелеп жүр.
Төбеге көтерілгенде бізді камбеба халқының көсемі мен ауылдың бірнеше тұрғыны қарсы алды. Барлығы күнделікті киіммен жүр: жейде мен шолақ шалбар киген. Көсем де қарапайым киінген. Оның футболкасында FUNAI ұйымының белгісі мен «CACIQUE» деген жазу болды. Cacique — байырғы халықтың көсемі не қауым басшысы. Амазонияда ол ауылдың жетекшісі саналады, қауымның атынан сөйлеп, маңызды шешімдер қабылдайды.
Көсем ағаштан жасалған дәстүрлі әшекейлер тағып алған екен. Басында тәжге ұқсас баскиім, қолында білезіктер, мойнында алқа болды. Ол алдымызға жергілікті жамбу жемісін тосты. Бұл — Амазонияда өсетін тропикалық жеміс. Өте дәмді, аздап қышқыл, шырынды, бойыңды сергітеді екен.
Одан кейін әйелдер мен балалар отырған жерге барып, олармен амандастық. Ауыл тұрғындарының бәрі португал тілінде сөйлейді. Сондықтан тіл табысу оңай болған жоқ. Біз португал тілін білмейміз. Жігітім испан тілін аздап меңгергендіктен, кей сөздерді түсініп отырдық. Бізбен бірге жүрген FUNAI өкілі де тек португалша сөйлейді. Оның үстіне байланыс болмағандықтан, онлайн-аудармашыны да пайдалана алмадық. Сондықтан көбіне ыммен түсіністік.
Кейін бізді үстелге олардың дәстүрлі әшекейлері қойылған жерге алып барды. Барлығы табиғи материалдардан жасалған: ағаш, бамбук, жеміс сүйектері мен Амазонияда өсетін басқа да өсімдіктер пайдаланылған. Әшекейлер көсемнің таққан бұйымдарына ұқсайды. Түрлі түсті, түрлі пішінді әрі өте әдемі екен. Мен олардың біразын сатып алдым.
Содан кейін ауыл тұрғындары өзінің ұлттық биін биледі. Кейін маған да үйретіп, бәріміз бірге биледік. Бұл сапардағы ең көңілді сәттердің бірі болды. Одан кейін көсем бізге бүкіл ауылды аралатып шықты. Артымыздан балалар еріп жүрді. Олар ойнап, күліп, бізге түрлі жемістер әкеліп, бірдеңелерді көрсетіп жүрді.
Көсем ауылдағы медициналық пункті көрсетті. Бұл — ағаштан салынған шағын үй екен. Ішінде екі ғана кабинет бар. Таразы, үстел мен дәрі-дәрмек салынған шкаф қойылған. Ең негізгі заттар ғана бар, жағдайы өте қарапайым. Ауылдағы үйлердің көбі ағаштан салынып, тіреулердің үстіне тұрғызылған. Кейбір үйлерде тіпті терезе де жоқ.
Байырғы халықтың интернеті бар, бірақ оны шектеулі уақытқа ғана пайдалануға болады. Арнайы логині, құпиясөзі мен қолдану уақыты жазылған талон береді. Бізге 40 минутқа жететін бір талон берілді. Интернет өте баяу істеді, кейде үзіліп те қалды. Бірақ аудармашыны қосқанға жеткілікті болды. Соның арқасында ақыры бір-бірімізді жақсырақ түсіне бастадық. Мен сұрақ қойдым, көсем жауап берді. Сол 40 минут ішінде мүмкіндігінше көп нәрсе сұрауға тырыстық.
Жерде кесірткелер мен хамелеондар жүгіріп жүрді. Бір кезде жылан да көрдік. Ең қызығы — жергілікті балалар олардан мүлде қорықпайды. Қолдарына алып, кәдімгі үй жануарындай ойнай береді екен.
Кейін жергілікті мектепке бардық. Мектептің жағдайы ауылдағы басқа ғимараттарға қарағанда әлдеқайда жақсы екен. Оны мемлекет жақында ғана салып беріпті. Мектеп бір қабатты бірнеше бөлмеден тұрады. Заманауи техника көп болмаса да, сабақ өткізуге қажет дүниенің бәрі бар. Балалар мектептерін ерекше мақтанышпен көрсетті. Әр бөлмені қуана аралатып, бәрін түсіндіріп жүрді. Сол сәтте көңілім босап, көзіме жас келді. Балалардың «біздің мектебіміз бар» деп қуанғанын бұрын-соңды көрмеппін.
Мектептің жанында асхана орналасқан. Бірақ ол біз үйренген мектеп асханасына мүлде ұқсамайды. Бұл — даладағы бастырма астында орналасқан ашық орын. Ұзын ағаш үстелдің маңына балалар жиналады. Ал ғимараттағы кішкентай терезеден әйел тамақты ыдыстарға құйып береді.
Сапар соңында камбеба халқына көмек ретінде 1000 бразилия реалы (шамамен 80–90 мың теңге) қалдырдық. Сатып алған әшекейлеріміздің бағасы шамамен 100 реал ғана болатын. Бірақ біз қосымша ақша беруді жөн көрдік. Көсем алғыс айтып қабылдады.
Қоштасар сәт өте әсерлі болды. Балалар бізді құшақтап шығарып салды. Бір кішкентай қыз маған естелік ретінде өзінің білезігін сыйлады. «Тағы келіңдер» деп жатты.
Содан кейін қайыққа отырып, кері жолға шықтық. Шынымды айтсам, ол жерден кеткім келмеді. Үш-төрт сағаттың қалай өткенін байқамай қалдық. Тіл кедергісі болғанына қарамастан, камбеба халқымен, әсіресе балалармен бірге болған уақыт ерекше әсер қалдырды.
Бұл сапарда мені қатты таңғалдырған нәрсе — камбеба халқының өмірге деген көзқарасы болды. Біз қалада үнемі асығып жүреміз. Стресс, жұмыс, ақша, мансап, дүние… Өміріміз осылардың айналасында өтеді. Ал олар мүлде басқа әлемде өмір сүріп жатқандай. Оларда біздегідей жайлылық жоқ. Заттары да аз. Соған қарамастан олар әлдеқайда сабырлы, тату әрі бақытты көрінді. Ең қызығы — оларда қалаға тән қарбалас пен біреуге қызығу деген мүлде жоқ.
Оларға қарап отырып, адамға шын мәнінде бақытты болу үшін көп нәрсе керек емес екенін түсіндім. Керісінше, өмірді өзіміз қиындатып жіберетін сияқтымыз. Осындай сезімді бұған дейін бәдәуилермен бірге үңгірде тұрған кезімде де бастан өткерген едім. Мұндай әсерді сөзбен жеткізген қиын. Бірақ ішімде бір нәрсе өзгергендей болды.
Осы жолдарды оқып отырған әр адам өмірінде бір рет болса да осындай тәжірибені бастан кешірсе екен деп тілеймін.
Табатинга мен Колумбияға сапар
Тефеден кейінгі бағытымыз — Бразилия, Колумбия мен Перу шекаралары түйісетін Табатинга қаласы болды. Ол жаққа да гамак ілінетін үлкен пароммен баруға болатын. Бірақ келесі рейсті бірнеше күн күту керек еді. Тефеде онша көп уақыт қалғымыз келмей, жылдам катерге билет алдық. Билет бағасы — 89 200 теңге, ал жол 24 сағатқа созылды.
Екі тәулік бойы гамакта жайлы жүзіп келгеннен кейін бұл сапар нағыз қиямет болды. Бір тәулік бойы кәдімгі орындықта отырасың. Оның арқалығы сәл ғана шалқаяды. Бірақ ең қиыны — кондиционер. Оны қатты қосқаны сонша — мамық күртеше де, термо іш киім де көмектеспеді. Ақырында өзімізбен бірге алып жүрген гамакты жамылып алдық. Тамақ деп, шағын сэндвич пен бір стақан кола берді. Суды сатып аласың. Ал алғашқы үлкен кемеде су тегін болатын. Екі сапарды салыстырар болсам, гамак ілінетін үлкен кеме маған жүз есе көбірек ұнады. Біріншіден, Амазонканың шынайы атмосферасын сезінесің. Екіншіден, джунглидің көрінісі әлдеқайда әдемі. Үшіншіден, гамакта ұйықтаған орындықта отырғаннан әлдеқайда ыңғайлы. Оған қоса, тамақты да жақсы береді.
Жалпы Латын Америкасында адамдар мүлде басқаша өмір сүреді. Ешкім асықпайды. Ешкім ашуланбайды. Барлығы өз ырғағымен өмір сүреді. Оларда кез келген жағдайға жарайтын екі сөз бар. Tranquilo — «уайымдама», «бәрі жақсы», «бәрі өз орнында» деген мағына береді. Ал mañana — «ертең».
Мысалы:
— Неге жабық тұр? — Tranquilo!
— Қайық неге әлі жүрмей жатыр? — Tranquilo!
Егер ашуланып, асықтыра бастасаң, саған күлімдеп: — Tranquilo, amigo... Mañana! — деп жауап береді. Бірте-бірте өзің де сол ырғаққа үйреніп кетесің.
Музыкаға толы Колумбия: сапарымның соңы
Табатингаға келген соң көп аялдамадық. Бірден мото-таксимен көрші Летисияға жүріп кеттік. Бұл — Колумбия аумағы. Жол небәрі 10 минут. Ең қызығы, Бразилия мен Колумбияның арасындағы шекара біз үйренгендей емес. Жолдың үстінде жай ғана арка тұр. Адамдар жаяу өте береді, мопедпен де еш кедергісіз қатынайды. Жолдың өзінде ешқандай паспорттық бақылау жоқ.
Бірақ көзге көрінбейтін осы шекарадан өткен сәтте-ақ екі елдің айырмашылығы бірден байқалады. Колумбияның атмосферасы мүлде басқа. Летисиядағы үйлер түрлі түске боялған. Көшелері де таза. Ең бастысы — барлық жерде музыка ойнап тұрады. Колумбиялықтар музыканы ерекше жақсы көреді. Дүкенде де, кафеде де, көшеде де, тіпті үйлердің терезесінен де көңілді әуен тоқтамайды. Бүкіл қала билеп тұрғандай.
Екі күннен кейін Бразилияға оралдық. Табатингадағы көші-қон қызметінің бөлімшесіне (Federal Police, Av. da Amizade, 26) барып, елден шыққанымызды ресми түрде тіркеттік. Қызметкерлер еш қиындықсыз паспортқа мөр басып берді. Ал Колумбияға кіргеніміз туралы мөрді кейін, Летисия әуежайында ұшар алдында алдық. Көші-қон қызметінің үстелі әуежайдың ішінде. Алдымен паспортқа мөр бастырасың, содан кейін ғана рейске тіркелуге өтесің.
Летисиядан кейін Колумбияны аралайтын ұзақ сапарымыз басталды. Біз Боготаға, Ибагеге, Салентоға, Филандияға, Перейраға, Санта-Росаға, Медельинге, Гуатапеге, Картахенаға, Барранкильяға, Санта-Мартаға, Калиге бардық. Ал одан кейінгі бағытымыз — Эквадор астанасы Кито болды.
Түйгенім
Амазонкаға сапарымнан соң біздің әлем қаншалықты үлкен әрі ғажап екенін түсіндім. Өзенде жүзіп келе жатып, шексіз су айдынына, адам аяғы тимеген қалың джунглиге, таң ата бастағандағы тылсым көрініске қарап отырып, бір нәрсені анық түсінесің: өмірдегі ең әсерлі саяхат бес жұлдызды қонақүйде, қымбат мейрамханада не сәнді яхтада өтпейді, ең ұмытылмас естеліктер комфорттан алыстап, таңсық ортаға тап болғанда басталады: суыққа тоңған, жайсыз жағдайды көрген, бұрынғы өмір салтыңнан алыстаған сәттер жадыңда мәңгі сақталады.
Осындай сапарға тағы барар ма едім? Еш ойланбастан айтайын: иә, барар едім. Амазонкаға міндетті түрде қайта ораламын. Бірақ келесі жолы кәсіби биолог-гидпен бірге нағыз экспедицияға шыққым келеді. Джунглиде аман қалу тәжірибесінен өтсем, сирек кездесетін жануарларды бақыласам, камбеба не басқа да байырғы халықтардың арасында ұзақтау тұрсам деймін. Олардың дәстүрін тереңірек танып, рухани рәсімдеріне қатысып, телефонсыз, интернетсіз әрі өркениеттен алыс қарапайым өмірді өз көзіммен сезініп көргім келеді.
