Айыппұл арқалап жүрмеңіз: шетелдегі түрлі тыйымнан хабардар болыңыз
Корольді қорлауға да, метрода сағыз шайнауға да болмайды.
Әр елдің өз заңы, туристер біле бермейтін әдеп ережелері бар. Демалысқа жинаған ақшаңыз жергілікті билікке айыппұл төлеуге емес, жақындарыңызға сыйлық алуға жұмсалсын десеңіз, мұндай ережелерді алдын ала білген дұрыс. Қазақстандықтар жиі баратын елдердегі заң талаптары мен көпшілік біле бермейтін тыйымдарды түсіндіреміз.
Өзбекстан
Демалыс күндері Өзбекстанға барып қайту — қазақтарға үйреншікті нәрсе. Бірақ көрші елде шекарадан өтпей тұрып білген дұрыс бірнеше қатаң ереже бар. Өзбекстанда дронға қатысты талап өте қатаң: жеке тұлғаларға дрон әкелуге, сатуға не жай ғана ұшыруға тыйым салынған. Құрылғыны әуежай не құрлықтағы шекара бекеті арқылы багажбен алып өтпек болсаңыз, үш жылға дейін бас бостандығынан айырылуыңыз мүмкін.
Тағы бір қауіп — көшеде ақша айырбастайтын адамдар. Заң бойынша банктер мен лицензиясы бар айырбастау орындарынан тыс жерде қолдан ақша айырбастауға болмайды. Бұл үшін 15 тәулікке дейін қамауға алуы не 10-нан 20 базалық есептік шамаға дейін (шамамен 150–300 мың теңге) айыппұл салуы мүмкін. Оның үстіне айырбасталған валютаның бәрі тәркіленеді.
Құжаттарға келсек, қазақстандықтар елде визасыз әрі тіркеусіз 30 күнге дейін жүре алады. Одан ұзақ қалғыңыз келсе, уақытша тіркелу қажет. Тіркеусіз жүрсеңіз, елден шығар кезде 5-тен 20 базалық есептік шамаға дейін (шамамен 75–300 мың теңге) айыппұл салынуы және депортациялануыңыз мүмкін.
Түркия
Түркия жыл сайын миллиондаған турист қабылдайды, бірақ елде заң талаптарына өте қатаң қарайды. Туристер үшін ең қауіпті нәрселердің бірі — Сиде, Эфес не Иераполис сияқты көне қалалардың маңынан тауып алған ескі тас, мәрмәр сынығы не тиын. Әуежайдағы кеден тексерісінде мұндай «кәдесыйды» елден алып шығу мәдени құндылықтар контрабандасы деп танылуы мүмкін. Бұл үшін бес жылдан 12 жылға дейін бас бостандығынан айыру және 500 мың–3 млн TRY (шамамен 5–24 млн KZT) дейін айыппұл қарастырылған.
Түрік ұлтын, мемлекеттік туды немесе үкіметті көпшілік алдында қорлаған адам алты айдан екі жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін. Ал Мұстафа Кемал Ататүріктің рухына тіл тигізгені үшін бір жылдан үш жылға дейін түрмеге қамалуы мүмкін. Полиция қызметкерлерін, әскери нысандарды және шекара аймақтарын түсіру қауіпсіздік нысандарына қол сұғу деп бағаланады: техникаңыз тәркіленіп, полиция бөлімінде 24 сағатқа дейін ұсталуыңыз және екі жылдан бес жылға дейін бас бостандығынан айырылуыңыз мүмкін.
Біріккен Араб Әмірліктері
Әмірліктерде адамның жеке өмірін қорғауға және мемлекетті құрметтеуге ерекше мән беріледі. БАӘ-нің киберқылмысқа қарсы күрес туралы заңы бойынша бейтаныс адамдарды рұқсатынсыз видеоға немесе фотоға түсіргені үшін 150–500 мың AED (шамамен 19–63 млн KZT) дейін айыппұл және алты айдан басталатын қамау жазасы қарастырылған. Бұған қоса, елден депортациялау міндетті. Әлеуметтік желіде де абай болған жөн: Әмірліктердің, мемлекеттік тудың, елтаңбаның, әнұранның немесе ел билеушілерінің беделіне көпшілік алдында нұқсан келтіргені үшін 500 мың–1 млн AED (шамамен 63–127 млн KZT) дейін айыппұл және 15 жылдан 25 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.
WhatsApp-та басқа адамға қорлайтын гиф, эмодзи не ортаңғы саусақ белгісін жіберу киберқылмыс саналады. Бұл үшін 250–500 мың AED (шамамен 32–63 млн KZT) дейін айыппұл салынуы мүмкін.
Күнделікті өмірге қатысты ережелер де бар. Дубайда тазалықты қатаң қадағалайды: қоғамдық көлік ережесі бойынша метрода сағыз шайнағаныңыз, тамақ жегеніңіз не бір жұтым су ішкеніңіз үшін 100 AED (шамамен 13 мың KZT), ал қоқыс тастағаныңыз не темекі шеккеніңіз үшін 200 AED (шамамен 25 мың KZT) айыппұл салынады.
Катар
Катардағы ережелердің көбі қауіпсіздік пен жергілікті мәдениетті құрметтеуге қатысты. Әскери базаларды, полиция бөлімдерін, порттар мен мемлекеттік мекемелерді түсірсеңіз, техникаңыз тәркіленіп, полиция бөлімінде 15 тәулікке дейін ұсталуыңыз мүмкін. Сондай-ақ бір жылдан үш жылға дейін бас бостандығынан айыру, 50 мың QAR (шамамен 6 млн KZT) дейін айыппұл және депортация қарастырылған.
Көшедегі адамдардың жеке өмірі де қатаң қорғалады. Адамдарды, әсіресе әйелдерді, балаларды не жол апатына қатысушыларды рұқсатынсыз фотоға түсіргені үшін екі жылға дейін бас бостандығынан айыру және 10 мың QAR (шамамен 1 млн KZT) дейін айыппұл қарастырылған. Егер мұндай фото не видеоны адамды мазақтау немесе қорлау үшін интернетке жарияласаңыз, айыппұл 100 мың QAR (шамамен 13 млн KZT), ал түрме жазасы үш жылға дейін өсуі мүмкін.
Дохадағы мешіттерде намаз оқып отырған адамдарды түсіргені не дресс-кодты сақтамағаны үшін 10 мың QAR (шамамен 1 млн KZT) дейін айыппұл салынып, 14 тәулікке дейін қамауға алынуыңыз мүмкін. Ал арнайы лицензиясыз квадрокоптер ұшырсаңыз, құрылғы тәркіленіп, 300 мың QAR (шамамен 38 млн KZT) дейін айыппұл салынады, жеті жылға дейін бас бостандығынан айырылуыңыз мүмкін.
Египет
Қызыл теңіздегі курорттар «бәрі қосылған» демалысымен, дайвингпен және жылы суымен танымал. Бірақ мұнда да өз ережелері бар. Елден маржан, қабыршақ, теңіз кірпісі мен кез келген теңіз жәндігінің қабығын алып шығуға тыйым салынған. Жағадан кеуіп жатқан күйінде тауып алсаңыз да, алып кетуге болмайды. Багаждан табылған теңіз фаунасының әр бөлшегі үшін 1 000 USD (шамамен 466 мың KZT) басталатын айыппұл салынады. Айыппұлды төлеуден бас тартсаңыз, елге қайта кіруге тыйым салынып, қара тізімге енгізілуіңіз мүмкін.
Квадрокоптерге қатысты талап одан да қатаң: қарапайым туристерге оны елге әкелуге болмайды. Қорғаныс министрлігінің рұқсатынсыз дрон алып өтпек болсаңыз, құрылғы тәркіленіп, 5 000–50 мың EGP (шамамен 46–461 мың KZT) дейін айыппұл салынуы және бір жылдан жеті жылға дейін бас бостандығынан айырылуыңыз мүмкін.
Тайланд
Тайландты еркін ел деп білемсіз. Соның кесірінен туристер кейде тым еркінсіп қомақты, ірі айыппұл арқалап жатады. Мұнда вейп, электронды темекі мен темекіні қыздыру жүйелеріне тыйым бар. Оларды елге әкелуге, сатуға, пайдалануға, тіпті қалтаға салып жүруге де қатаң тыйым салынған. Мұндай құрылғы табылса, 300 мың THB (шамамен 4 млн KZT) дейін айыппұл салынуы мүмкін. Квадрокоптер ұшыруға да алдын ала дайындалу керек. Дронды NBTC реттеушісінде және CAAT Азаматтық авиация басқармасында алдын ала тіркемей ұшыру заңсыз саналады. Бұл үшін 100 мың THB (шамамен 1 млн KZT) дейін айыппұл немесе бес жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған, ал дрон тәркіленеді.
Тайландта монархия қатаң қорғалады. Корольді қорлау туралы бап бойынша монархқа құрметсіздік көрсеткені үшін үш жылдан 15 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. Корольдің суреті банкноттарда бейнеленгендіктен, жел ұшырып бара жатқан ақшаны аяқпен басу не банкнотты мыжу да қылмыстық іске ілік болуы мүмкін.
Жағажайлар мен қорықтардың тазалығы да жіті бақыланады. Құмға темекі тұқылын тастағаныңыз үшін 100 мың THB (шамамен 1 млн KZT) дейін айыппұл салынады. Ал көп қоқыс тастасаңыз, бір жылға дейін бас бостандығынан айырылуыңыз мүмкін.
Мальдив аралдары
Мальдив аралдарында жабық арал-резорттағы өмір мен жергілікті халық тұратын аралдағы тіршілік сипаты екі түрлі. Курорттарда туристерге үйреншікті ережелер қолданылса, жергілікті тұрғындар тұратын аралдарда шариғат нормалары жүреді. Арнайы бөлінген аймақтардан тыс қоғамдық көшелер мен жағажайларда ашық купальник немесе бикини киіп жүру қоғамдық тәртіпті бұзу деп саналады. Бұл үшін 10 мың MVR (шамамен 301 мың KZT) дейін айыппұл салынуы мүмкін. Жергілікті халық тұратын аралдарда алкогольге толық тыйым салынған. Елге ішімдік әкелуге болмайды, ал резорттардан тыс жерде алкоголь ішу немесе мас күйде жүру 5 000 MVR (шамамен 151 мың KZT) дейін айыппұлға, ішімдікті тәркілеуге немесе елден депортациялауға әкелуі мүмкін.
Діни орындар мен Маледегі орталық мешітке кірген туристер иығы мен тізесін жауып, тыныштық сақтауға және намаз оқып отырған адамдарды түсірмеуге тиіс. Бұл талаптарды бұзғаны үшін 10 мың MVR (шамамен 301 мың KZT) дейін айыппұл салынып, аралдан дереу кету талап етілуі мүмкін.
Сингапур
Сингапур мінсіз тазалығымен және тәртіпке қатаң қарайтынымен танымал. Елге басқа адамдарға сату немесе тарату үшін сағыз әкелуге болмайды. Бұл үшін 100 мың SGD (шамамен 37 млн KZT) дейін айыппұл немесе екі жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. Көше тазалығы да қатаң қадағаланады: тротуарға ұсақ қоқыс немесе темекі тұқылын тастағаныңыз үшін 1 000 SGD (шамамен 366 мың KZT) басталатын айыппұл салынады. Ал көшеде қала көгершіндерін тамақтандырсаңыз, 10 мың SGD (шамамен 4 млн KZT) дейін айыппұл арқалауыңыз мүмкін.
Цифрлық қауіпсіздікке қатысты көпшілік біле бермейтін бір ереже бар. Басқа адамның қорғалмаған Wi-Fi желісіне иесінің рұқсатынсыз қосылу хакерлік шабуыл деп саналады. Бұл үшін 10 мың SGD (шамамен 4 млн KZT) дейін айыппұл немесе үш жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.
Италия
Италия билігі көшеде сатылатын контрафакт тауарлармен қатаң күреседі: жалған тауар сатқандармен бірге оны сатып алған туристер де жазаланады. Алаңда тұрған сатушыдан жалған Gucci сөмкесін немесе Ray-Ban көзілдірігін сатып алсаңыз, полиция сатушыға ғана емес, сатып алушыға да 100–7 000 EUR (шамамен 54 мың–4 млн KZT) дейін айыппұл салады, тауарды тәркілеп алады.
Рим, Венеция мен Флоренцияның тарихи орталықтарындағы ескерткіштер де қатаң қорғалады. Көне баспалдақтар мен субұрқақтардың басында отырып тамақ жеу, пикник жасау не кофе ішу 160–500 EUR (шамамен 86–270 мың KZT) дейін айыппұлға әкелуі мүмкін.
Көне субұрқаққа түссеңіз не аяғыңызды малып отырсаңыз, 450 EUR (шамамен 243 мың KZT) дейін айыппұл салынып, Daspo urbano рәсімделеді. Бұл — қаланың тарихи орталығына 48 сағат бойы кіруге тыйым салатын ресми шара.
Шетелде полиция ұстаса, не істеу керек?
Көп жағдайда мұндай ереже мен шектеу жергілікті дәстүрді, заң мен айналаңыздағы адамдардың жеке шекарасын құрметтеу дейін талапқа келіп тіреледі. Әдетте сыпайы қарым-қатынас ыңғайсыз жағдайға тап болмауға көмектеседі. Бірақ күтпеген жағдай болып, полицияның сізге қоятын сұрағы туындаса, саспаңыз. Барынша ұстамды болған дұрыс: дауысты көтермеңіз және телефонды немесе құжаттарыңызды полиция қызметкерінің қолынан жұлып алуға тырыспаңыз. Кез келген елде мұндай әрекет құқық қорғау органдарына қарсылық көрсету деп бағаланып, жағдайыңыз одан әрі ушығып кетуі мүмкін.
Сіз Қазақстан елшілігіне не консулдығына дереу хабарласуды талап ете аласыз. Өзіңіз білмейтін тілде жазылған құжаттарға ешқашан қол қоймаңыз. Хаттама бланкісіне қазақша не орысша өз қолыңызбен: «Тілді білмеймін, құжаттың мазмұнымен танысқан жоқпын, ресми аудармашы мен Қазақстан Республикасы консулдығының өкілін талап етемін» деп жазыңыз.
Суретті салған — СашаШура.
