Тбилисимен танысу: қаладағы ең көрікті жерлерге гид
Ең дәмді хинкали мен балдай шарап сататын жерлерді жазып шықтық.
Сәлем, менің есімім — Лика, Тбилиси тумасымын. Саяхаттағанды жаны сүйетін адам ретінде үнемі ерекше әрі көпке беймәлім жерлерді іздеп жүремін. Сондықтан туған қалам туралы өз нұсқаулығымды жасауды жөн көрдім — мұнда Тбилиси стандартты туристік жинақтардағыдай емес, нақ менің көзіммен сипатталған.
Тбилиси — тіршілігі қайнаған, жайлы да қонақжай қала. Мұнда әсем ауласы көп тар көшелер, көне бекіністер мен сәнді кафенің бәрі табылады, ал грузин асханасынан әлемдегі ең дәмді тағамдар шығады десем, артық айтқаным емес. Егер осында келемін деп жоспарлап отырсаңыз, бірер көрікті жермен ғана шектеліп қалмаңыз. Қаланың туристер көп бара бермейтін аудандарын аралауға уақыт бөліп, жергілікті тағамдардан дәм татып, сан алуан секонд-хендте сауда жасап қайтыңыз.
Тбилисидің ең көрікті жерлері
Тбилиси — контрастар қаласы. Мұнда IV ғасырдағы көне тастан қаланған үйлер мен шыныдан жасалған футуристік нысандар қатар тұра береді.
Нарикала бекінісі мен «Грузия ана»
Жұмыс уақыты: бекініс — тәулік бойы; аспалы жол — 10:00-ден 22:00-ге дейін.
Билет құны: аумаққа кіру тегін; аспалы жол — бір жаққа 3 GEL (шамамен 547 KZT).
Мекенжайы: Нагорный тұйығы (Рике саябағындағы аспалы жол арқылы немесе Горгасали алаңынан жаяу көтерілуге болады).
Бұл — ескі қаланың жүрегі. Ескі қаланың шатырлары мен Кура өзенін тамашалау үшін бекініске Рике саябағынан аспалы жолмен көтерілуге кеңес беремін. Жақын маңда қолына шарап толы тостаған мен қылыш ұстаған еңселі «Грузия ана» ескерткіші тұр. Ол қонақты — шараппен, ал қастарды қылыш ұстап қарсы аламыз дегені. Осы жерден жергілікті тұрғындар серуендегенді жақсы көретін Сололаки ауданына апаратын соқпақ жолдар басталады.
Бейбітшілік көпірі мен Рике саябағы
Жұмыс уақыты: тәулік бойы.
Билет құны: тегін.
Мекенжайы: Рике саябағы (Кура өзенінің сол жағалауы).
Кура өзені арқылы өтетін шыны көпір — заманауи Тбилисидің нышаны. Рике саябағының өзінде ерекше «құбыр-ғимараттарды» (көріп қалуға асығыңыз, билік оларды күреп тастау туралы шешім қабылдаған) және аспалы жолдың төменгі станциясын табуға болады. Кешкісін көпірдегі жарықшамдардың арқасында мұндағы көрініс ерекше құлпырып кетеді.
Абанотубани ауданы (Моншалар)
Жұмыс уақыты: 08:00-ден 22:00-ге дейін (кейбір моншалар тәулік бойы ашық).
Билет құны: жалпы залдар — 15 GEL (шамамен 2 736 KZT) ; жеке кабиналар — сағатына 60 GEL (шамамен 10 945 KZT).
Мекенжайы: Абано көшесі, 2.
Қала тарихы басталған тарихи орталық. Аңыз бойынша, Вахтанг патшаның ителгісі ыстық бастауға құлап, осылайша шипалы сулар табылған, ал қазір олардың орнында моншалар жұмыс істейді. Осылайша мұнда Тбилиси — жылы су құрметіне аталған қала бой көтерген (грузинше tbili «жылы» дегенді білдіреді).
Грузия қолжазбалары
Жұмыс уақыты: тәулік бойы.
Билет құны: тегін.
Мекенжайы: Тбилиси теңізінің аумағы, су қоймасының жағалауы.
Бұл — Зураб Церетели жасаған Тбилиси су қоймасының жанындағы төбеде орналасқан монумент. Патшалардың бейнелері мен библиялық көріністер қашалған алып бағандар бір жағынан Тбилисиге, екінші жағынан су қоймасына (жергілікті тұрғындар оны «Тбилиси теңізі» деп атайды) қарап тұрған төбенің дәл басында орналасқан. Бұл — ауқымды архитектураны ұнататындар үшін міндетті түрде бару керек жер.
Ботаника бағы
Жұмыс уақыты: 09:00-ден 19:30-ға дейін.
Билет құны: адам басына 4 GEL (шамамен 730 KZT).
Мекенжайы: Ботаника көшесі, 1 (кіреберісі Нарикала бекiнiсiнiң жанында).
«Грузия ана» ескерткішінің етегінде үлкен бақ барын көп адам біле бермейді. Бұл — лайықты бағаланбай жүрген орындардың бірі: жазда мұнда көлеңкеде демалуға, өзен жағалап жүруге және дәл елорда орталығындағы нағыз сарқыраманы көруге болады. Жылдың жылы мезгілінде демалыс күндері мұнда түрлі фестивальдер өтіп тұрады: мысалы, сакура гүлдеген кездегі жапон мәдениеті күні.
Құрғақ көпір бойындағы жайма базар
Жұмыс уақыты: күн сайын 10:00-ден 17:00-ге дейін.
Билет құны: тегін.
Мекенжайы: 9 наурыз көшесі (Құрғақ көпір). Бағдар — Деда Эна саябағы.
Қаладағы ең үлкен антиквариат базары. Мұнда күміс бұйымдарды, қанжарларды, кеңестік кәдесыйлар мен көне кітаптарды табуға болады. Сатушылар әр заттың тарихын біледі — бірде маған бір офицердің тапсырысымен жасалған шахматты көрсетті. Бұл шындық па әлде ойдан шығарылған ба, маңызды емес, бастысы — олар мұны ерекше ықыласпен баяндап береді.
Метехи шіркеуі
Жұмыс уақыты: 09:00-ден 19:00-ге дейін.
Билет құны: тегін.
Мекенжайы: Метехи алаңы.
Жартас үстіндегі көне шіркеу. Бір кездері мұнда патша сарайы болған, бірақ қазір оның ескі іргетасының іздері ғана қалған. Маған осы маңдағы орындықта отырып, Абанотубани шатырлары мен моншалардан шыққан түтінді тамашалаған ұнайды. Іші өте қарапайым, ал кейде мұнда ер адамдардың әуезді әні естіледі, оны тыңдағанда бойыңды ерекше сезім билейді.
Гардения Шеварднадзе
Жұмыс уақыты: 10:00-ден 22:00-ге дейін (дүйсенбі — демалыс).
Билет құны: 2 GEL (шамамен 365 KZT).
Мекенжайы: Николай Худадов көшесі, 166. Бұл — қаланың шеті, сондықтан таксимен барған дұрыс.
Бұл — бағбан Зура Шеварднадзенің жобасы: винтаж кафе мен жылыжайлары бар кешен. Мұнда гүлдер ескі самаурындар мен бәтеңкелердің ішінде өсіп тұр. Көктем мен күз мезгілдерінде ерекше әдемі болады.
Тбилисиде не істесем болады?
Қалада көрікті жерлерді аралағаннан бөлек, кез келген туристің көңілінен шығатын сан алуан белсенді демалыс түрі бар.
Қуыршақтар спектаклін тамашалаңыз
Егер қаланың мәдени орындарын іздесеңіз, театрлардан бастаңыз. Ең ғажайып мекен — Резо Габриадзе қуыршақ театры. Тіпті спектакльге кіре алмасаңыз да (театрда небәрі бір зал бар және көрермен көп болғандықтан, билетті алдын ала алу қажет), сағат 12:00-де немесе 19:00-де мұнара қасына міндетті түрде келіңіз. Осы уақытта «Өмір циклі» атты шағын қойылым көрсетіледі.
Балетке немесе театрға бару
Классиканы ұнататындар Руставели даңғылындағы Опера және балет театрына баруы керек. Мавритан стиліндегі ғимараттың сырты да, іші де өте әдемі. Ал Шота Руставели атындағы театрда заманауи грузин драмасын тамашалауға болады — тілді білмесеңіз де, актерлердің эмоциясы кез келген адамға түсінікті. Грибоедов атындағы театр орысша қойылымдар қояды.
Мұражай аралау
Елдің тарихы мен мәдениетін тереңірек түсіну үшін Руставели даңғылындағы Грузияның Ұлттық мұражайына барыңыз. Оның басты құндылығы — көне Колхиданың бірегей әшекейлері жинақталған Алтын қор. Егер өнерді сүйсеңіз, Бейнелеу өнері мұражайына соғыңыз — онда грузин суретшілерінің, соның ішінде аңызға айналған Нико Пиросманидің туындыларынан тұратын ауқымды коллекция жиналған.
«Фабрикада» тынығу
«Фабрика» — шығармашыл Тбилисидің жүрегі. Кезіндегі кеңестік тігін цехы қазір хостел, кафелер, шеберханалар мен концептуал дүкендері бар үлкен арт-хабқа айналған. Кешкісін аулада жүздеген адам жиналып, сыра ішеді, ноутбукпен жұмыс істейді немесе жай ғана шүйіркелесіп, уақыт өткізеді.
Винтаж бен секонд-хендтерден олжа іздеу
Тбилисиде қазір саналы тұтыну мен винтаж нағыз трендке айналған. 90-жылдардағы бірегей киімдерді немесе бренд заттарды төмен бағамен сатып алу үшін Vintylator, Day Off Store («Фабрика» маңында), Tbilisi, Tbilisi немесе Dezerter Vintage дүкендеріне барыңыз. Ал тиын-тебенге құнды заттарды табу үшін ұзақ ізденуге дайын жандар үшін «Динамо» стадионының жанында немесе «Самгори» метро станциясында үлкен секонд-хенд базарлары бар.
Фуникулёрмен Мтацминда тауына көтерілу
Таудың басында аттракциондар саябағы мен аңызға айналған «Фуникулёр» мейрамханасы орналасқан. Онда қымбат кешкі ас үшін емес, әйгілі қайнатылған кремі бар пончиктер мен бір стақан «Вод Лагидзе» (грузин лимонады) үшін барыңыз. Мұндағы кешкі Тбилиси көрінісі — қаладағы ең керемет панорама. Қалаға жаңартылған аспалы жолмен түсуге болады — ол жақында ғана жөндеуден өтті, төмен түссеңіз, бірден Руставели метросына шығасыз.
Сололакидің салтанатты кіреберістерін тамашалау
Ладо Асатиани немесе Галактиона Табидзе көшелеріндегі кез келген ашық есікке кіре беріңіз. Ол жерден Тбилисидің жүз жыл бұрынғы бейнесін сақтаған, винтті баспалдақтары бар италиялық аулаларды, жайылған кірлер мен өрнекті кіреберістерді көресіз.
Тбилисиде не көруге болады: бір күндік дайын гид
Таңертең (09:00 – 12:30)
Серуенді Рике саябағынан бастаңыз. Аспалы жолға отырып, бірнеше минутта Нарикала бекінісіне көтеріліңіз. Жоғарыдан Тбилиси алақандағыдай көрінеді: Кура жағалауларының қалай орналасқанын бірден түсінесіз. Бекіністен оңға қарай жота бойымен «Грузия ана» монументіне қарай жүріңіз.
Енді ең қызығы — төмен түсу. Аспалы жолға қайта бармай, Сололаки ауданына апаратын баспалдақтарды іздеңіз. Бұл — XIX ғасырдағы үйлері бар қаланың ең кинематографиялық кварталы. Мұнда нақты мекенжай іздеудің қажеті жоқ, жай ғана ашық тұрған кез келген есікке кіре беріңіз. Көбінің қабырғаларында түпнұсқа суреттер, мәрмәрдан жасалған винтті баспалдақтар мен соғылған темір өрнектер сақталған.
Күндіз (12:30 – 17:00)
Сололакиден Вахтанг Горгасали алаңына түсіңіз — бұл басты туристік торап. Одан Абанотубани ауданындағы күйген кірпіштен салынған күмбезді күкірт моншаларына қарай екі минут жүріңіз. Оларды оң жағынан айналып өтіп, тар каньондағы өзен бойымен ілгері басыңыз. Бес минуттан соң қаланың қақ ортасындағы нағыз сарқырамаға тірелесіз.
Түскі ас ішу үшін Орбелиани базарына қарай бет алыңыз. Бұл — заманауи кеңістік: бірінші қабатында ірімшік пен дәмдеуіштер сатылады, ал екінші қабатында түрлі асханасы бар ондаған корнер орналасқан. Сапасына алаңдамай, алғашқы аджар хачапуриін жеуге ең қолайлы жер. Түскі астан соң Шавтели көшесімен Резо Габриадзе театрына барыңыз. Сағат сайын кішкене қисық мұнараның есігі ашылып, періште шығады да, қоңырау соғады.
Кеш (17:00 – 21:00)
Күн бата бастағанда Даниела Чонкадзе көшесіндегі фуникулёрдың төменгі станциясына такси шақырыңыз. Вагонға отырып, Мтацминда тауына көтеріліңіз. Бұл — қаланың ең биік нүктесі.
«Фуникулёр» мейрамханасының жанындағы шолу алаңына барыңыз. Бұл уақытта Тбилиси шамдары жана бастайды, Бейбітшілік көпірі мен телемұнараның оттары қалай жарқырайтынын көресіз. Мұндағы міндетті жоралғы — аңызға айналған ыстық кремі бар пончиктер мен Лагидзе лимонадын ішу үшін фуникулёр ғимаратындағы кафеге кіру. Қала түнгі жарықпен алтын түске боялғанда, трамваймен төмен түсіңіз.
Қайда тұрақтауға болады?
Исани ауданы
Варкетили ауданы
Ескі қала
Руставели алаңы
Айтар ақылымыз — пәтерді метроға жақын жерден брондаңыз. Бағдар ретінде алуға болатын қолайлы метро станциялары: Бостандық алаңы, Руставели, Авлабари көшесі, Марджанишвили. Бұл — қаланың нақ ортасы, басты көрікті жерлер мен серуендеу орындарына өте жақын. Бірақ қымбаттау.
Егер орталық үшін артық төлегіңіз келмесе, Исани, Самгори және Варкетили аудандарына назар аударыңыз. Бұл шеткері жер болғанымен, бағасы төмен, ал метроға бірер минут жаяу жетіп алуға болады.
Диди Дигоми ауданынан көліксіз қашқан дұрыс — тым алыс әрі қолайсыз. Ваке — беделді әрі әдемі, бірақ бағасы тым жоғары.
Пәтерлерді Airbnb-ден немесе Booking-тегі тексерілген қонақүйлерден таңдауға немесе бірден алдын ала төлем жасауға кеңес беремін: бұл сізді овербукингтен (қонақүй иелері нөміріңізді басқа біреуге беріп жіберетін жағдайдан) сақтайды.
Тамағы дәмді жерлер
Грузияда мейрамхана деңгейі хинкали сапасымен анықталады. Daphna-да оны қамыры тығыз етіп, классикалық үлгіде дайындайды, бірақ мұнда келушілер өте көп екенін ескеріңіз: есік алдында ұзын-сонар кезек тұруы мүмкін, ал үстелді алдын ала брондай алмайсыз. Zodiaqo-да хинкалидің қамыры жұқа, заманауи түрін әзірлейді. Аджар хачапуриін Puri Guliani-ден жеп көруге кеңес беремін — онда ірімшік пен қамырдың тепе-теңдігі мінсіз сақталған.
Көңілді кешкі асқа Ninia’s Garden, Barbarestan, Georgian House немесе Kneina (мұнда XIX ғасырдың рецепттерімен әзірлейді) қолайлы. Шкмерули (сарымсақ соусындағы тауық еті), сациви және пхалиден міндетті түрде дәм татыңыз. Ал Khinkali House сияқты орындарға жергілікті тұрғындар бармауға тырысады — онда тым шулы әрі тамағы әрдайым дәмді бола бермейді.
Тбилиси айналасын бір күнде аралап шығу
Елге бірнеше күнге келген болсаңыз және қала сыртына шыққыңыз келсе, Грузияны әр қырынан тануға мүмкіндік беретін үш бағытты ұсынамын.
Мцхета: көне астана
Бұл — ең оңай әрі жылдам нұсқа, Тбилисиден небәрі 20 минуттық жер. Мцхета — грузиндер үшін өте көне әрі маңызды мекен. Мұнда Светицховели соборы мен Джвари монастырі орналасқан. Джвари — екі өзеннің, Кура мен Арагвидің тоғысқан жеріне қарап тұрған жартас басындағы сол баяғы әйгілі монастырь. Бұл көрініс бір таңды қиып келгенге әбден лайық.
Сигнахи: Кахетиядағы махаббат қаласы
Сигнахиге дейін жол шамамен екі сағатты алады. Бұл — тар көшелері мен ағаш балкондары бар үйлері өте жайлы қалашық. Мұнда жай ғана серуендеген жағымды, бірақ Бодбе монастыріне бас сұғуды және шағын отбасылық шарапханалардың бірінен шарап ішіп көруді ұмытпаңыз. Квевриде (шарап сақтайтын арнайы грузин құмырасы) ескі дәстүрмен жасалған кахетин шарабының дүкендерде кездеспейтін бірегей дәмі бар.
Казбеги: асқақ таулар
Казбегиге шамамен үш сағатта жетесіз, бірақ тұмса табиғат шаршағаныңызды ұмыттырып жібереді. Іздеп келіп, көретін нәрсе — Казбек тауы мен мұздықтың фонында, тура жартас үстінде орналасқан Гергети шіркеуі. Мұнда табиғаттың айбынын шын сезінесіз. Егер жолыңыз болып, Казбек бұлт астынан көрінсе, бұл сапардағы ең керемет суреттеріңіз болады.
Мұндай сапарлар үшін көлік жалдаған ыңғайлы — мен әдетте Car4rent.ge сервисін ұсынамын (қазақстандық жүргізуші куәлігімен жүре беруге болады). Егер куәлігіңіз болмаса немесе қоғамдық көлікті қаласаңыз, Мцхета мен Казбегиге «Дидубе» метросының жанындағы автовокзалдан маршруткалар жүреді, ал Сигнахиге автобустар «Исани» метросынан аттанады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Тбилисиге қалай жетуге болады?
Қазақстаннан Тбилисиге жету оңай: Алматы, Астана, Ақтау және Шымкент қалаларынан тікелей рейстер бар. Қазақстандықтарға бір жылға дейін виза қажет емес. Сондай-ақ, қаржы үнемдеу үшін FlyArystan рейсімен Кутаисиге ұшып барып, ол жерден Тбилисиге дейін автобуспен немесе пойызбен үш сағатта жетуге болады.
- Елде болу мерзімі — 365 күнге дейін
- Жергілікті заңнама Абхазия мен Оңтүстік Осетияға Грузия шекарасынан тыс жерден кіруге тыйым салады
- Паспорттың жарамдылық мерзімі елге кірген күннен бастап кемінде 6 ай болуы керек
Сақтандыру рәсімдеу керек пе?
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап шетелдіктерге Грузияға кіру үшін сақтандыру полисі қажет. Полис болмаған жағдайда сізге айыппұл салуы мүмкін не елге мүлдем кіргізбей қояды.
Қашан барған дұрыс?
Жылдың кез келген мезгілі серуенге жайлы. Бірақ ең дұрысы — көктемнің соңында (әлі қатты ыстық емес кезде) немесе қазан айында, яғни Тбилисоба фестивалі өткен кезде барған жөн. Бұл — жыл сайын өнім жинау науқаны мен Грузия астанасына арналып өткізілетін мереке.
Немен қатынаған жөн?
Қала метросымен қаланың негізгі нүктелеріне жетіп алуға болады. Қоғамдық көлікте жүру құны небәрі 1 GEL (шамамен 182 KZT), метроға немесе автобусқа кіреберісте картамен төлеуге болады. Барлық көлік түріне арналған бір күндік жол жүру билеті 3 GEL (шамамен 547 KZT) тұрады.
Қала ішінде такси қымбат емес, бағалары Алматыдағы бағалармен деңгейлес. Екі сервис жұмыс істейді — Bolt және Yandex. Әуежайдан қала орталығына дейін жету 25 GEL (шамамен 4 560 KZT).
Грузиядан не ала келген дұрыс?
Шарап
Грузиядан шарап таңдағанда талғамыңызға сүйеніңіз: Қызыл әрі қою шараптарды ұнатсаңыз — Саперави немесе емен бөшкеде бапталған Мукузаниді алыңыз. Жартылай тәтті сусындарды сүйетіндерге — Хванчкара мен Киндзмараули таптырмас таңдау. Ерекше «янтарлы» (сарғыш) шарап іздесеңіз — квевриде (жерге көмілген құмырада) дайындалған Киси немесе Ркацители сұрыптарын алыңыз. Сапалы өнім мен сомелье кеңесі қажет болса, 8000 Vintages немесе Vino Underground энотекаларына соғыңыз. Тек Қазақстанға бір адамға 3 литрге дейін алкогольді баж салығысыз кіргізуге болатынын ұмытпаңыз.
Ірімшік
Жолға төзімді әрі ұзақ сақталатын ірімшік алғыңыз келсе, ең тиімдісі — ысталған Сулугуни. Ал ерекше дәм іздесеңіз: ащылау қой ірімшігі — гуданы алыңыз. Кілегейге малынған, өте нәзік талшықты ірімшік — тенилиді де байқап көрсеңіз болады.
Дәмдеуіштер
Асүйдің сәнін келтіретін дәмдеуіштер ала барсаңыз да болады. Кез келген тағамға қосуға болатын сван тұзы — жақсы сыйлық. Тағамға жаңғақ хош иісін беретін уцхо-сунели (оны «хмели-сунелимен» шатастырмаңыз, бұл екеуі екі бөлек дәмдеуіш) мен имеретин шафраны.
Дизайнерлік бұйымдар
Тбилиси — сәнқойлар қаласы, сондықтан жергілікті брендтерге көз салыңыз: Ieri Store немесе Chaos концепт-сторларынан әлемге танымал Джордж Кебурия сияқты грузин дизайнерлерінің киімдерін таба аласыз. Ықшам әрі дәстүрлі сыйлық іздесеңіз, минанкари әшекейлерін көріңіз. Оларды Құрғақ көпірден де сатып алуға болады. Сәнді сөмкелер мен қолдан жасалған кедылар қажет болса, «Фабрика» маңындағы Meraki дүкеніне барыңыз.
Фото: Лика Абесадзе, Руслан Байгануров, Мадина Султанова, Гүлнәр Наурызбай.
