Орын таппай баптанба: овербукинг деген не және ондайда қайтпек керек?
Құқығыңызды біліп жүргейсіз.
Сапарға шыққалы жатырсыз делік. Ұшақ билетін әлдеқашан алып қойғансыз, рейске онлайн тіркелдіңіз, әуежайға да уақытында келдіңіз. Алаңдайтын ештеңе жоқ сияқты. Бірақ әуе компаниясының қызметкері рейсте сізге орын жоқ екенін айтады. Сөйтсе, овербукингке тап болған екенсіз. Иә, мұндай да болады. Неге әуе компаниялар ұшақтағы орыннан көбірек билет сатады? Мұндай жағдайда жолаушы не істей алады және неге кейде орын дәл сізге жетпей қалады? Бәрін ретімен түсіндіріп берейік.
Овербукинг деген не?
Қарапайым тілмен айтқанда, овербукинг — әуе компаниясының ұшақтағы орын санынан көбірек билет сатуы. Егер билет алған жолаушылардың бәрі рейске келсе, кейбіріне орын жетпей қалады. Сөйтіп билетін ұстап, әуежайға ерте келген жолаушының өзі ұшаққа отыра алмай қалуы мүмкін.
«Әуе компаниялары орын жетпей қалуы мүмкін екенін біле тұра неге артық билет сатады?» деген заңды сұрақ туындайды. Тасымалдаушылар бұрынғы рейстердің статистикасын зерттеп, әдетте қанша жолаушы ұшуға келмей қалатынын есептейді. Біреу сапарынан бас тартады, енді бірі рейске кешігеді.
Сондықтан барлық билет сатылған күннің өзінде ұшақта бірнеше бос орын қалуы мүмкін. Әуе компаниясы сол орындар бос кетпесін деп билет санын көбейтеді. Өйткені әр бос орынды тасымалдаушы табыстан қағылғаным деп біледі.
Бірақ овербукинг тек артық билет сатылғанда болмайды. Кейде әуе компаниясы ұшақты ауыстырады. Мысалы, бастапқыда үлкен ұшақпен ұшу жоспарланғанымен, техникалық не басқа себеппен оның орнына шағындау ұшақ жіберілуі мүмкін. Мұндай кезде де орын жетпей қалады.
Орын мәселесі түйісетін рейстерде де туындауы мүмкін. Мысалы, алғашқы рейс кешігіп, жолаушы келесі ұшаққа жоспарланған уақыттан кеш жетсе, онда орын болмай қалуы ықтимал. Бірақ мұндай жағдайды классикалық овербукингпен шатастырмаған жөн. Сондықтан алдымен әуе компаниясынан нақты себебін сұрап алыңыз.
Көбіне кімдерге орын жетпей қалуы мүмкін?
Овербукинг болатынын алдын ала білу қиын. Дегенмен кей жолаушылардың орынсыз қалу ықтималдығы жоғарырақ болуы мүмкін:
- рейске ең соңында тіркелгендер;
- орын таңдау мүмкіндігі жоқ ең арзан тарифпен билет алғандар;
- мереке кезінде не туристік маусым қызған шақта сапарға шыққандар;
- гейтке отырғызу аяқталар кезде келгендер.
Егер топпен саяхаттасаңыз, барлық жолаушыны бір бронға рәсімдеген дұрыс. Әдетте компания бір брондағы адамдарды бірге отырғызуға тырысады. Сондықтан топтағы бір адамның ұшып, екіншісінің қалып қою ықтималдығы азаяды. Мұны әсіресе отбасымен саяхаттағанда ескерген жөн.
Овербукингіге тап болу ықтималдығын азайту үшін онлайн тіркеу ашылған бойда тіркеліп қойған дұрыс. Мүмкіндік болса, билет сатып алғанда не тіркелгенде орынды да бірден таңдаңыз. Әуежайға ертерек келген де артық етпейді. Бірақ мұның бәрін істеген күннің өзінде орын міндетті түрде болады дегенге кепіл жоқ.
Овербукинг болғанын қайдан білеміз?
Әуе компаниялары «бізде овербукинг» деп бірден айта бермеуі мүмкін. Бірақ орын жетпей жатқанын тіркелу кезінде немесе ұшаққа отырғызарда байқауға болады. Мысалы:
- билетіңіз жарамды әрі тіркеуге уақытында келсеңіз де, отырғызу талонын бермейді;
- отырғызу талоны бар, бірақ онда орын нөмірі көрсетілмеген;
- қызметкер орныңызды нақтыламай, отырғызу аяқталғанша күте тұруды сұрайды;
- әуе компаниясы басқа рейспен ұшуға дайын еріктілер іздейді;
- гейтке келгенде ұшақта бос орын жоқ екенін айтады.
Бірақ ұшаққа отырғызбаған жағдайдың бәрі овербукинг емес. Мысалы, жолаушы тіркеуге кешіксе, қажетті құжаттарын көрсетпесе, визасы немесе басқа құжаттары талапқа сай болмаса, әуе компаниясы оны рейске жібермеуге құқылы.
Сондықтан алдымен нақты себебін сұраңыз. Егер билетіңіз жарамды, құжаттарыңыз түгел, әуежайға уақытында келгенсіз, бірақ ұшақта орын жоқ болса, осыны жазбаша растатып алған дұрыс. Кейін шағымданғанда бұл құжат қажет болады.
Әуежайда овербукинг болып қалса не істеу керек?
Егер сіз әуежайға уақытында келіп, әуе компаниясының барлық талабын орындасаңыз, бірақ орын жетпей қалса, бірден ұсынылған нұсқаға келісе салмаңыз. Алдымен ұшаққа неге отырғызбай жатқанын анықтаңыз. Себебін жазбаша беруді сұрап, содан кейін әуе компаниясы қандай шешім ұсынып отырғанын нақтылаңыз.
Бірден өз еркіңізбен бас тарта салмаңыз
Кейде әуе компаниясы жолаушылардан өз еркімен басқа рейспен ұшуға келісетін адамдарды іздейді. Егер сізге сондай ұсыныс жасалса, орнына не беретініне назар аударыңыз. Басқа рейске тегін ауыстыра ма? Билет ақшасын қайтара ма? Қонақүй, тамақ және трансферді кім төлейді? Осылардың бәрін алдын ала сұрап алыңыз. Мән-жайды толық білмей тұрып ауызша келіспеген дұрыс. Мүмкіндігінше шарттардың бәрін жазбаша рәсімдетіңіз.
Ұшаққа отырғызбай қойғанын әуе компаниясы жазбаша растасын
Егер әуе компаниясы ұшақта орын жоқ екенін айтса, оны жазбаша растауды сұраңыз. Құжатта рейстің күні мен нөмірі, жолаушының деректері, билеті мен тіркеуі бар екені және ұшаққа не себепті отырғызылмағаны көрсетілгені дұрыс. Мұндай құжат кейін өтемақы немесе қосымша шығындарды қайтаруды талап еткенде қажет болады.
Басқа маршрут сұраңыз, болмаса ақшаңызды қайтарсын деп талап етіңіз
Әуе компаниясы сізді билеттегі талаптарға сай тасымалдай алмаса, қандай балама ұсынатынын сұраңыз. Тасымалдаушы басқа рейске ауыстыруы, басқа күні ұшуды ұсынуы немесе билет ақшасын қайтаруы мүмкін. Жаңа рейсте бастапқы билеттегі қызмет көрсету класы болмаса, билет құны қалай қайта есептелетінін нақтылаңыз. Қызмет көрсету шарттарының да ережеге сай болғанына көз жеткізіңіз.
Бүкіл құжат пен түбіртекті сақтап қойыңыз
Билет, отырғызу талоны, тіркелгеніңізді растайтын құжат және әуе компаниясымен жазысқан хаттардың бәрін сақтап қойыңыз. Орын жетпегендіктен қонақүйге, трансферге немесе тамаққа өз ақшаңызды жұмсасаңыз, түбіртектерді тастамаңыз. Олар ұшаққа отырғызылмағаныңызды және қанша шығын шыққанын дәлелдеуге көмектеседі.
Әуе компаниясының үстінен арыз жаза аласыз
Сапардан кейін тасымалдаушыға жазбаша шағым беруге болады. Онда болған жағдайды ретімен баяндаңыз: қай рейспен ұшуыңыз керек еді, әуежайға қашан келдіңіз, тіркеуден қашан өттіңіз, орын жоғын қашан білдіңіз және әуе компаниясы қандай нұсқа ұсынды. Шағымға билет пен отырғызу талонының көшірмесін, тіркелгеніңізді растайтын құжатты, әуе компаниясының жазбаша түсіндірмесін және түбіртектерді тіркеңіз. Не талап ететініңізді де нақты көрсетіңіз: билет ақшасын қайтару ма, әлде қосымша шығындарды өтеу ме. Егер әуе компаниясы шағымыңызбен келіспесе, құжаттарды жинап, уәкілетті органға немесе сотқа жүгінуге болады. Егер мәселе шешілмей жатса не әуе компаниясы шетелдік болса:
- eOtinish арқылы шағым жазыңыз. Әуе компаниясы жауап бермесе, Азаматтық авиация комитетіне eOtinish арқылы жеке шағым жіберуге болады.
- Шетелдік әуе компанияларына қатысты арнайы сервистерді қараңыз. Халықаралық рейстерде өтемақы талап ету үшін Compensair сияқты арнайы онлайн-сервистерді пайдалануға болады.
Әуе компаниясы не ұсынуға міндетті?
Ұшаққа отыра алмай қалсаңыз, әуе компаниясы бірден ақша төлеп, қонақүй беруге міндетті деп ойламаған жөн. Қазақстанда тасымалдаушының міндеттері жағдайға қарай өзгереді.
Егер жолаушы өзі жоспарлаған рейспен ұша алмаса, әуе компаниясы билетті ең жақын рейске және бастапқы билеттегі қызмет көрсету класына сай орынға ауыстыруы керек. Жағдайға қарай мынадай нұсқалар ұсынылуы мүмкін:
- басқа рейске отырғызады — егер онда билеттегі класқа сай бос орын болса;
- билет ақшасын қайтарады — егер жолаушы сапардан бас тартса;
- басқа қызмет көрсету класынан орын береді — егер бастапқы билеттегі класқа сай орын болмаса. Жолаушы төменірек класқа келіссе, әуе компаниясы баға айырмасын қайтаруға тиіс;
- тамақ пен сусын береді — рейс екі сағаттан астам кешіксе, салқын сусын берілуі керек. Бес жасқа дейінгі баласы бар жолаушыға ана мен бала бөлмесі ұсынылады. Кешігу төрт сағаттан асса, ыстық тамақ берілуге тиіс. Одан әрі күндіз әр алты сағат сайын, түнде әр сегіз сағат сайын ыстық тамақ беріледі;
- қонақүй мен трансфер ұсынады — егер жолаушы төменірек класпен ұшудан бас тартса, тасымалдаушы тиісті кластан орын тапқанша қосымша шығындарды өтеуге тиіс;
- кешіккені үшін айыппұл төлейді — заңда көрсетілген негіз болса, әуе компаниясы әр кешіккен сағат үшін тариф құнының 3%-ын төлеуге тиіс. Бірақ жалпы сома билет тарифінің құнынан аспайды.
Сондықтан әуе компаниясының ұсынысына бірден келіспей, шарттарын нақтылап алған дұрыс. Қонақүйді, тамақ пен трансферді кім төлейді, жаңа рейсте қай класпен ұшасыз — осының бәрін сол жерде анықтап алыңыз. Мүмкіндігінше ауызша емес, жазбаша растауды сұраңыз.
Овербукинг болса, қандай өтемақы қарастырылады?
Қазақстанда овербукингке арналған жеке өтемақы түрі қарастырылмаған. Себебі заң бойынша әуе компаниясы ұшақтағы орын санынан көп билет сатпауы керек. Егер мұндай жағдай бәрібір болса, өтемақы әр жағдайға қарай есептеледі.
Орын жетпегендіктен жолаушы уақытында ұша алмаса, әуе компаниясы оған билеттегі класқа сай орын тауып, ең жақын рейске отырғызуға тиіс.
Жолаушы әуе компаниясының кінәсінен діттеген жеріне кешігіп жетсе, тасымалдаушы әр кешіккен сағат үшін тариф құнының 3%-ы мөлшерінде айыппұл төлеуі керек. Бірақ кешігуге әуе компаниясы кінәлі болуы шарт. Мысалы, рейс күн райына байланысты кешіксе, жағдай басқаша қаралады.
Жолаушы сапардан мүлде бас тартса, билет ақшасын қайтарып ала алады. Ал бастапқы билеттегіден төменірек класқа ауысса, әуе компаниясы баға айырмасын өтеуге тиіс. Жағдайға қарай қонақүй, тамақ пен трансфер шығындары да тасымалдаушының мойнында болуы мүмкін.
Сондықтан овербукингке тап болсаңыз, ауызша уәдемен шектелмей, барлық келісімді жазбаша растатып алыңыз. Құжаттар мен түбіртектерді де сақтап қойған дұрыс.
Қазақстанда овербукингке рұқсат бар ма?
Қазақстанда әуе компаниясына ұшақтағы орын санынан көп билет сатуға болмайды. Бұл талап жолаушыларды, багажды және жүктерді әуе көлігімен тасымалдау қағидаларында көрсетілген. Егер жолаушы билеті бар рейспен ұша алмай қалса, тасымалдаушы оны ең таяу уақытта ұшатын басқа рейске отырғызуға тиіс. Ондағы қызмет көрсету класы бастапқы билеттегі класқа сәйкес болуы керек. Осы тәртіп әуе кемесі ауыстырылғанда, ұшақ билетте көрсетілген әуежайда ұшып-қона алмай қалғанда, мәжбүрлі түрде қонғанда және рейс кешіккенде де қолданылады.
Орын жетпей қалған жолаушының қандай құқығы бар?
Егер әуе компаниясы жолаушыға билетінде көрсетілген класқа сай орын таба алмаса, басқа нұсқа ұсынуы керек.
Мысалы, жолаушы төменірек класпен ұшуға келісуі мүмкін. Мұндайда әуе компаниясы тегін багаж бен тамақтану нормаларын сақтауға және бастапқы билет класы мен жаңа кластың арасындағы баға айырмасын қайтаруға тиіс.
Жолаушы төменірек класпен ұшудан бас тарта алады. Онда тасымалдаушы билеттегі класқа сай орын тапқанша қонақүй, тамақ пен трансфер сияқты шығындарды өтеуге тиіс.
Егер рейс әуе компаниясының кінәсінен кешіксе, тасымалдаушы әр сағат үшін тариф құнының 3%-ы мөлшерінде айыппұл төлеуге міндетті. Бірақ оның жалпы сомасы билет тарифінің құнынан аспайды. Мұндай төлемді алу үшін әуе компаниясының интернет-ресурсы немесе билет сатылған жер арқылы өтініш беру керек.
Егер сіз әуежайға уақытында келіп, барлық талапты орындасаңыз да орын жетпей қалса, қызметкердің ауызша түсіндірмесімен шектелмеңіз. Ұшаққа неге отырғызбағанын жазбаша көрсетуді сұраңыз. Билет, отырғызу талоны мен басқа құжаттарды да сақтап қойыңыз. Олар кейін өтемақы немесе шығындарды қайтаруды талап еткенде қажет болуы мүмкін.
Овербукингке түсіп қалмас үшін не істеу керек?
Овербукингтен толық сақтанудың жолы жоқ. Онлайн тіркеуден ерте өтіп, әуежайға уақытында келсеңіз де, әуе компаниясы орын санынан көп билет сатса не ұшақты ауыстырса, орын жетпей қалуы мүмкін.
Дегенмен тәуекелді азайту үшін мына кеңестерді ескеруге болады:
- онлайн тіркеу ашылған бойда тіркеліңіз;
- мүмкіндік болса, орынды алдын ала таңдаңыз;
- әуежайға ертерек келіңіз. Әсіресе жолаушы көп болатын маусымда;
- қауіпсіздік бақылауынан ертерек өтіп, гейтке уақытында барыңыз;
- рейс туралы хабарламаларды тексеріп отырыңыз;
- отырғызу талоны мен онлайн тіркелгеніңізді растайтын құжаттарды сақтаңыз;
- тіркелу немесе отырғызу кезінде мәселе шықса, себебін жазбаша беруді сұраңыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Тіркелгеннен кейін де овербукинг болуы мүмкін бе?
Иә. Рейске тіркелу сіздің ұшуға келетініңізді білдіреді, бірақ барлық жағдайда орынға кепілдік бермейді. Мысалы, әуе компаниясы рейске жоспарланған ұшақты шағындау ұшаққа ауыстырса, кей жолаушыларға орын жетпей қалуы мүмкін.
Егер тіркелгеннен кейін сізге орын жоқ екенін айтса, себебін нақтылап, жазбаша түсіндірме сұраңыз.
Тек өзім алған рейске отырамын деп талап ете аламын ба?
Егер билетіңіз бар, әуежайға уақытында келіп, тасымалдаушының барлық талабын орындасаңыз, әуе компаниясы сізді билеттегі шарттарға сай тасымалдауға міндетті. Бірақ кей жағдайда дәл сол рейспен ұшу мүмкін болмай қалуы мүмкін.
Егер рейсте орын болмаса, тасымалдаушы ережеге сай басқа шешім ұсынуы керек. Соның бірі — билетіңіздегі класқа сай бос орны бар ең жақын рейске ауыстыру.
Әуе компаниясы ұсынған рейстен бас тартуға бола ма?
Иә, бірақ жағдайға байланысты. Егер әуе компаниясы ұсынған жаңа рейспен ұшқыңыз келмесе, сапардан бас тартып, билет ақшасын қайтаруды сұрай аласыз.
Егер әуе компаниясы бастапқы билеттегіден төменірек класпен ұшуды ұсынса, одан да бас тартуға болады. Мұндайда тасымалдаушы тиісті кластан орын тапқанша қонақүй, тамақ және трансфер сияқты шығындарды өтеуге тиіс.
Овербукинг болса, ақшаны қайтара ма?
Егер әрі қарай ұшудан бас тартсаңыз, ережеге сай билет ақшасын қайтаруды сұрай аласыз.
Ал басқа рейспен ұшуға келіссеңіз, қызмет көрсету класы төмендеген жағдайда баға айырмасын қайтаруды талап етуге құқығыңыз бар. Әуе компаниясының кінәсінен кешігу болса, оған қатысты төлем мәселесін де көтеруге болады.
Қонақүй мен тамақ қарастырыла ма?
Қонақүй мен тамақ барлық жағдайда автоматты түрде берілмейді. Бұл жолаушының қанша уақыт күтетініне және әуе компаниясы қандай балама ұсынғанына байланысты.
Мысалы, тасымалдаушы бастапқы билеттегі класқа сай орын таба алмаса, жолаушы төменірек класпен ұшудан бас тарта алады. Мұндайда тиісті кластан орын табылғанша кей шығындарды әуе компаниясы өтеп беруге тиіс.
Сондықтан келесі рейс ертеңге қалса, бірден өз ақшаңызға қонақүй алып не басқа шығын жасамас бұрын әуе компаниясынан нақтылап алыңыз. Қонақүй мен тамақты өзі ұйымдастыра ма, әлде кейін шығынды қайтара ма — осыны жазбаша растаған дұрыс.
Суретті салған — маша пипетка.
