Нью-Йорктен Алматыға дейін: жаңа музейдегі ең ауыр туынды қалай жеткізілді?

Сапарға шығарда шабаданымыздың салмағын қайта-қайта өлшеп, артық жүкке қосымша ақша төлеп жүрмесем екен деп уайымдаймыз. Ал Almaty Museum of Arts музейінің жүгі бірнеше келі емес, ондаған тоннаға асып кеткен! Әңгіме мұражай қорындағы ең ірі әрі күрделі жәдігер — америкалық мүсінші Ричард Серраның таза салмағы 155 тонна болатын болат мүсіні жайында. Жобаны жоспарлауға екі жыл уақыт кеткен. Арнайы чартерлік жүк кемесі жалданып, америкалық инженерлер тобы тартылған. Ал құрлықтағы жолдың бір бөлігімен алып туынды түнде ғана тасымалданған.

Музей қорының жетекшісі Евгения Смелованың көмегімен машақаты көп бұл сапардың қалай ұйымдастырылғанын, команданың қандай қиындықтарды бастан өткергенін және мұндай алып та ауыр өнер туындысын тасымалдаған қанша тұратынын анықтап көрдік.

Ричард Серра деген кім және оның мүсіндері несімен ерекше?

Алдымен бір сұраққа жауап берейік: сырт көзге жай ғана тот басқан темір сияқты көрінетін 155 тонна болатты Алматыға тасудың қандай қажеті болды? 

Ричард Серра — америкалық минимализмнің ең танымал өкілдерінің бірі әрі әлемдегі әйгілі мүсіншілер қатарына кіреді. Ол қарапайым өндірістік болатты нағыз өнер туындысына айналдыра білген. Серра алыстан бақылайтын ескерткіштер жасаған жоқ. Оның шығармалары — өз салмағының күшімен ғана тепе-теңдігін сақтап тұрған алып иілген болат пластиналар. Мұндай мүсіннің ішіне кіргенде айналадағы кеңістік мүлде басқаша сезіледі. Тіпті кей адамдардың басы айналып кетеді. Сондықтан бұл жай ғана мүсін емес, адамға ерекше физикалық әсер сыйлайтын кеңістік.

Өнер әлемінде Ричард Серраның түпнұсқа туындысының музей қорында тұрғаны — зор мақтаныш. Бұл музейдің ғана емес, тұтас қаланың абыройын асқақтатады. Сондықтан Almaty Museum of Arts мұндай туынды Алматыда болуы керек деп шешеді. Бірақ осы мақсат үшін төрт жылға созылған арнайы логистикалық операция жүргізуге тура келген.

Германиядан Нью-Йоркке дейін: алып мүсін қалай жасалды?

Ричард Серра америкалық болғанымен, бұл мүсін Германияда жасалған. Арнайы зауытта алып болат табақтар құйылып дайындалған. Әр бөліктің салмағы — 22–28 тонна.

Мұндай жүкті қарапайым логистикалық компания тасымалдай алмайды. Себебі Ричард Серраның өзі қойған талап бойынша оның мүсіндерін тасымалдау мен орнатуды әлемде тек бір ғана компания жүзеге асыра алады. Бұл — америкалық Budco. Budco компаниясы 40 жылдан астам уақыт бойы Серрамен бірге жұмыс істеген. Олар өнер туындыларын тасымалдау бойынша монополист компаниялардың бірі саналады. Джефф Кунс, Майкл Хейзер сынды заманауи суретшілер ауыр әрі көлемді жұмыстарын тасымалдау керек болса, осы компанияға жүгінеді.

Budco мамандары арнайы металл жақтаулар мен бекіту жүйелерін жасап, болат бөлшектерді Германиядан АҚШ-қа жеткізген. Бұдан соң Қазақстанға бағытталған негізгі сапар басталған.

«Мұхит» операциясы: Бруклин — Поти — Алят

Мүсінді теңіз арқылы тасымалдау Нью-Йорктен басталады. Бруклиндегі Ред-Хук портында болат тақталар жеке чартерлік жүк кемесінің трюміне мұқият тиеліп, арнайы бекітіледі. Бір ғана жүк үшін тұтас мұхит кемесін жалдау — осы жобадағы ең қымбат шығындардың бірі еді. Мұндай тасымалдың құны жүздеген мың долларға жетеді. Бірақ Budco компаниясы кіріскен жұмыста қауіпсіздікке ақша үнемдей алмайсыз.

Кеме Атлант мұхитын кесіп өтіп, жүкті Грузиядағы Поти портына жеткізді. Сол жерде болат тақталар ауыр жүк таситын арнайы көліктерге тиеліп, бүкіл Грузия аумағы арқылы Әзербайжандағы Алят портына жөнелтілді.

Осы тақырыпта басқа не бар?

Заманауи өнер мұражайын қалай аралау керек? Гидтің ақыл-кеңесі

Сіз Aviasales.kz-тің желідегі парақтарына жазыласыз, ал біз сізге рақмет айтамыз. Ок па?

Telegram

Instagram

Түнгі керуен мен көтерілген электр сымдары: құрлықтағы ең қиын жол

Теңіздегі сапар аяқталғаннан кейін жүк сегіз арнайы жүк көлігіне қайта тиелді. Бұл кезде оларды техникалық қолдау көліктері бақылап жүрді. Бұл тасымал кәдімгі жол сапарынан гөрі үлкен логистикалық операцияға көбірек ұқсайтын.

• Желге қарсы күрес: Бір қызығы, керуеннің жылдамдығын баяулатқан — жүктің салмағы емес, жел еді. Сегіз болат тақтаның алтауы тік күйінде тасымалданды. Қазақстанның кең даласында қатты жел жиі соғатындықтан, бұл алып тақталар желкен сияқты болды. Егер жүргізушілер жылдамдықты сағатына 60 шақырымнан асырса, жүк көліктері ауып кетуі мүмкін еді. Сондықтан бүкіл маршрут бойы олар баяу жүруге мәжбүр болған.
• Тек түнде жүреді: Мұндай көлемдегі керуен күндіз жолға шықса, негізгі тасжолдардағы қозғалысты толық тоқтатып тастар еді. Сол себепті ауыр техника тек түнгі уақытта жүрген.
• Электр сымдарын қолмен көтерген: Тік тұрған болат тақталар өте биік еді. Жол бойы жұмысшылар электр желілерін үзіп кетпес үшін кейбір жерлерде жол үстінен өтетін сымдарды қолмен көтеруге мәжбүр болған. Әйтпесе керуен тоқтарды үзіп, елді мекендерді жарықсыз қалдырар еді.

Каспийдегі кептеліс және Қазақстан арқылы жол

• 
• 

Алматыға барар жол Әзербайжан арқылы өтті. Бірақ тасымалдаушыларды Алят портында үлкен қиындық күтіп тұр еді. Портта паром күтіп тұрған жүздеген ауыр жүк көлігі жиналып қалған екен. Кейбірі бірнеше аптадан бері кезегін күтіп тұр. Мұндай жобада әр күн — үлкен шығын. Өйткені сегіз арнайы жүк көлігі, Budco компаниясының ұзындығы 17 метр болатын көтергіш арқалықтары мен монтажға арналған төрт контейнер жалға алынған болатын. Олар бос тұрған әр күнге қомақты айыппұл есептеледі.

Сондықтан логистер ерекше шешім қабылдады. Керуен толықтай бірнеше бөлікке бөлінді. Ричард Серраның мүсіні Каспий теңізі арқылы бір емес, төрт түрлі кемемен кезек-кезек жөнелтілді. 

Осының арқасында порттағы кідіріс бір аптаға да жеткен жоқ. Мәселен, тап сол кезде Алматыға әлемге әйгілі тағы бір суретші — Йинка Шонибаренің мүсіні де жеткізіліп жатқан. Бірақ ол қарапайым жүк көлігімен келгендіктен, Алят портында 18 күн күтуге мәжбүр болған.

Каспийден өткеннен кейін төрт кеме де Қазақстандағы Құрық портына келіп тоқтады. Сол жерде бүкіл жүк қайта біріктіріліп, Алматыға қарай жолға шықты. 

Бірақ ең қиын кезең әлі алда екен. Биіктігі бірнеше қабатты үймен тең болатын алып болат тақталарды Алматы көшелерімен өткізу аса күрделі шаруа болды. Budco инженерлері қаладағы барлық көпірді, жолайрықты, бұрылыс пен ағаштардың биіктігін есептеп, қауіпсіз болатын жалғыз жолды тапқан. Бұл маршруттың баламасы болмады. Егер керуен сол жолмен өте алмаса, тұтас жоба тоқтап қалар еді.

Құпия монополия және Алматыдағы 160 тонналық кран

Ричард Серраның мүсіндерін қарапайым құрылысшылар орната алмайды. Суретшінің қоры бұған келгенде өте қатаң талаптар қояды. Ал әлем бойынша мұндай жұмыстарды атқаруға рұқсат алған жалғыз компания — Budco.

Алматыдағы дайындықтың өзі құпия стратегиялық нысан салынып жатқандай әсер қалдырған.

• Бұл зал арнайы осы мүсін үшін салынған: Қазір мүсін тұрған көрме залы әуел бастан осы туындыны орналастыру үшін жобаланған. Залдың едені мен іргетасы музейдің басқа бөліктерінен мүлде өзгеше технологиямен құйылған. Себебі олар салмағы 150 тоннадан асатын мүсіннің жүктемесіне шыдауы керек еді. Инженерлердің мақсаты — қанша жыл өтсе де, еден бір миллиметр де шөкпеуі керек.
• Budco құрылыс барысын ұдайы бақылап отырған: Америкалық инженерлер дап-дайын тұрған ғимаратқа келіп, мүсінді орната салмаған. Музей командасы құрылыс жүріп жатқан бүкіл кезеңде апта сайын АҚШ-қа егжей-тегжейлі фото мен видеоесеп жіберіп отырған. Budco мамандары құрылыс нормаларының толық сақталуын, барлық өлшем мен арақашықтық дәлдігін мұқият тексерген. Егер алматылық құрылысшылар бір жерден бір сантиметр қателессе, америкалық компания жобаны қабылдамай қоюы әбден мүмкін еді.
• Алып мүсінді ғимаратқа кіргізу: Құрылыс толық мақұлданғаннан кейін Budco инженерлері Алматыға келді. Олар өзімен бірге ұзындығы 17 метр болатын арнайы көтергіш арқалықтарды, тапсырыспен жасалған такелаж құрылғыларын және ауыр жүкті қозғалтуға арналған роликтерді ала келген. Музей алдына 160 тонна жүк көтеретін алып кран орнатылған. Болат тақталар арнайы ойластырылған технология бойынша ғимаратқа өте дәл енгізілді. Кейін оларды роликтер арқылы баяу жылжытылып, зал ішіне жеткізген.

Есептейік: мұндай тасымал қанша тұрады?

Музей нақты шығын көлемін ашық айтпайды. Дегенмен халықаралық ірі габаритті жүктерді тасымалдау нарығындағы бағаға сүйене отырып, қанша қаржы жұмсалғанын топшылап көруге болады.

Жалпы есеппен: мүсінді жеткізу мен орнатуға кемінде 320 миллион теңге жұмсалған.

Осынша шығын өзін ақтады ма?

• 
• 
• 

Музей ашылды. Budco инженерлері АҚШ-қа қайтты. Ал салмағы 150 тоннадан асатын болат мүсін Алматыдағы жаңа мекеніне біржола орналасты. Жұрт көкейінде енді мынадай сұрақ туады: бұл мүсін туристерді Қазақстанға тартатын жаңа символға айнала ала ма? Төрт жылға созылған осындай күрделі логистикалық операция өзін ақтады ма? 

Almaty Museum of Arts бұл сұраққа еш ойланбастан жауап береді: әрине, ақтады. 

Дегенмен келушілер білуге тиіс бірнеше маңызды ереже бар. Мысалы, алып болат тақталарды ұстауға болмайды. Бұл музей шығарған талап емес. Мүсін арнайы Cor-Ten болатынан жасалған. Оның біртіндеп тотығып, табиғи түрде өзгеруі — автор ойының ажырамас бөлігі. Ал адамның қолындағы ылғал, май мен тұз металл бетінде із қалдырып, осы табиғи процеске кедергі келтіреді. 

Сондықтан Ричард Серраның туындысы — суретке түсіп кететін фон емес. Бұл — адам бар бойымен сезінетін ерекше кеңістік. Көрермен мүсіннің ішіне кіріп, алып болат тақталардың арасымен асықпай жүруі керек. Кеңістік аумағында ішкі күйіңіз қалай өзгеретінін, дыбыс басқаша естілетінін, жүздеген тонна болаттың арасында теп-теңдік қалай өзгеретінін байқап көріңіз. Осы әсері үшін де мұхиттың арғы бетінен кемелерге тиеп, бірнеше күн жазық далада желмен арпалысып жеткізгенге бұл жәдігер әбден лайық.