Белград: визасыз Еуропа, таныс тағамдар мен арзан саяхат
Астаналық екі құрбының көрген-білгені.
Сербия — ешкім ешқайда асықпайтын, кофесін сағаттап ішетін, мың бояулы стрит-арт тоз-тозы шыққан тарихи ғимараттарының ажарын ашқан ерекше ел. Бұл құрбым екеуіміздің Еуропаға алғаш баруымыз еді. Тек Сербияға ұшарда қазақстандықтарға виза қажет емес, саяхаттың бағасы да қолжетімді, ал жергілікті асханасында бізге таныс тағам көп. Жолда не қызық болғанын және Белградқа неге ғашық болғанымызды айтып берейін.
Жолға шығардағы шытырман
Билеттерді Pegasus-тан маусымдық жеңілдік кезінде Aviasales.kz-тен таптым. Құрбыммен бірге ұштық. Астанадан Ыстанбұл арқылы барып-қайту билеті бір адамға 100 000 теңге болды. Белградтың қақ ортасындағы Airbnb пәтері үш түнге 60 000 теңге сұрап тұрды. Мұндай бағаларды тағдырдың бір белгісі шығар деп түсіндік.
Барар жолда қызық жайтқа тап болдық. Астанадан шыққан рейс кешігіп, Ыстанбұлға кеш жеттік. Сөйтіп Белградқа баратын ұшаққа мініп үлгермей қалдық. Егер алда сіз де осындайға тап болсаңыз, саспаңыз, бірден әуе компаниясының бұрышына барыңыз.
Біздің рейс тәулігіне бір-ақ рет қатынайды екен. Бізге билетті басқа кез келген елге ауыстырып берейік не келесі ұшақты күтіңіздер деді. Біз күтеміз дедік. Әуе компаниясы барлық шығынды — трансфер, Ibis қонақүйі, түскі, кешкі және таңғы асты толығымен төлеп берді. Соның арқасында Ыстанбұлда бір күн қыдырып үлгердік — еш жоспарсыз серуендеп, теңіз жағасында жүрдік. Кез келген форс-мажорды өз пайдаңызға шешуге болады.
Белградта көретін не бар?
Белград мінсіз көрінуге тырыспайды. Ескі қасбетті үй көп, граффити менмұндалап тұр, ал орталықта 1999 жылғы бомбалаудан кейін қираған күйі тұрған Бас штабтың кешені асқақ көрінеді. Осы шынайылығымен-ақ қала өзіне баурап алады. Бұл қалада туристерге арналған жасанды сән-салтанат та, ескерткіштер алдында ұзын-сонар кезек те жоқ. Біз асықпай серуендеп, өзімізге ең қызық деген орындарға бардық.
Калемегданның қираған бекінісі мен жерасты құпиялары
Калемегдан — Сава мен Дунай өзендерінің қосылған жеріндегі төбеде орналасқан көне бекініс. Екі мың жыл ішінде оны 44 рет қиратып, қайта тұрғызған. Рим іргетасының үстінде орта ғасырлық бекіністер, одан жоғарыда түрік және аустриялық нысандар тұр. Дәуірлер қабат-қабат тұрған торт дерсің.
Бірақ ең қызығы — жер астында. Калемегданда тарихшылар әлі күнге дейін толық зерттеп үлгермеген туннельдер желісі бар. Жұрт арасында бұл жерде ғұндар көсемі — Аттила жерленген деген аңыз бар. Біз өзен үстіндегі қызғылт-сары аспанды тамашалау үшін күн батарда шолу алаңына бардық. Сөйтіп кеш бойы сол жерде отырып, Австралия мен Бразилиядан келген туристермен таныстық, көрініс ұнағаны сонша — кеткіміз келмеді.
Республика алаңындағы «ат астындағы» кездесулер
Орталықпен таныстықты Республика алаңынан бастадық. Онда ат үстінде отырған князь Михаил Обреновичтің ескерткіші бар. Жергілікті жұрт «Ат астында кездесеміз» деп, осы жерді айтады екен. Ұлттық мұражай мен Халық театры да осында тұр.
Біз көше музыканттары мен әдемі сарайлары бар Кнеза Михаила жаяу жүргіншілер көшесінің бойымен жүрдік. Маңдайша жазуларын оқып, еріксіз жымиып жүрдік: кинотеатрды — «биоскоп», ал көрермендер залын — «гледалиште» деп атайды екен. Кейбір сөзді интуициямен түсіндік, бірақ толық сөйлесу үшін ағылшын тілі қажет болды. Сонда жүріп негізгі сөздерді жаттап алдық: «хвала» — «рақмет», «молим» — «өтінемін», «добро дошли» — «қош келдіңіз» екен.
Әулие Савва храмы мен Әулие Марк соборы
Келесі таңды шіркеулерден бастадық. Әуелі Савва храмының орасан зор күмбезін алыстан-ақ байқадық — бұл Балқандағы ең ірі православ соборы, оны жүз жылға жуық уақыт салып, ішкі әрлеуін 2021 жылы ғана аяқтаған. Ішінде 50 миллион бөлшектен құралған, ауданы 15 000 шаршы метр болатын алып мозаика бар. Дінге аса жақын емес біздің өзімізге оның көлемі мен ішіндегі мүлгіген тыныштық қатты әсер етті. Кіру тегін.
Одан кейін Ташмайдан саябағындағы Әулие Марк соборына бас сұқтық. Сырттай аса қызықсыз көрінгенімен, ішінде бай иконостас пен көне фрескалар жасырылған. Собордың атмосферасы өте жайлы әрі тыныш көрінді. Екі жерді де бір таңда аралап шықтық.
Скадарлия: кафаналар мен белградтық Монмартр
Шіркеулерден кейін Скадарлия кварталында серуендеуге аттандық. Бұл ірі тастар төселген, ұзындығы шамамен 600 метр болатын көне жаяу жүргіншілер көшесі. XIX ғасырдың аяғынан бастап мұнда жергілікті зиялылар — ақындар, суретшілер мен актерлер жиналатын. Француз атмосферасын еске түсіретін бұл кварталды «белградтық Монмартр» деп атап кеткен. Ал 1977 жылы Париж мэриясы бұл мәртебені ресми түрде бекітті.
Бүгінде Скадарлия бойында кафаналар — дәстүрлі серб таверналары бар, олардың көбі бұл жерде бір жарым ғасырдан бері жұмыс істейді. Күндіз біз осы жерде кофе ішіп, жәдігер дүкендерін араладық, ал кешкісін шамдар жағылып, музыканттар ойнаған, айналада қуырылған еттің иісі аңқыған кезде атмосфераны сезінуге тағы келдік.
Ада Циганлия аралы мен «белградтық теңіз»
Біз Белградқа қыста бардық, бірақ қалада тоңған жоқпыз — Қазақстанның шұғыл континентті климатынан кейін серб қысы жып-жылы көрінді. Көктем мұнда тез туады әрі жап-жасыл. Жазда велосипед теуіп, каяк пен катамаран жалға алады, күні бойы жағажайда жатады. Жергілікті жұрт жылы кештерді Сава мен Дунай жағалауларында өткізетінін не белградтық теңіз деп аталатын жасыл арал-түбек Ада Циганлияға кететінін айтты. Оны өз көзімізбен көру үшін күн жылығанда тағы келеміз деп шештік.
20 000 теңгеге француз мюзиклі
Орталықта серуендеп жүріп, қабырғадағы қағаз афишаны байқадық: қалада француздың «Дон Жуан» мюзиклі гастрольдетіп жүр екен. Белградта іс-шаралар туралы хабарландыруларды тікелей үйлерге жапсыру дәстүрі әлі күнге дейін бар. QR-кодты сканерлеп, 20 000 теңгеге билет сатып алдық та, музыкалық оркестр мен керемет костюмдері бар әлемдік деңгейдегі шоуға тап болдық. Спектакльден кейін үйге қайтар жолда көргенімізді ұзақ талқыладық. Парижде не Венада мұндай кеш бізге үш-төрт есе қымбатқа түсер еді.
Саяхаттағанда жергілікті көше афишаларына назар аудара жүріңіз. Белградтың мәдени өмірі сырт көзге қарағанда әлдеқайда бай.
База: көлік, тамақ пен бағалар
Алғаш барарда Ескі қалада (stari grad) тоқтаған дұрыс: біз Скадарлия ауданында пәтер жалдап, барлық жерге жаяу бардық. Сербия — алғашқы еуропалық бағыт ретінде таптырмас жер, мұнда бюджетті жоспарлаған оңай екен.
Қанша жұмсадық және қалай төледік?
Белградтағы бағалар біздегімен шамалас. Скадарлиядағы әйгілі Tri Šešira кафанасында кешкі ас екеумізге шамамен 15 000-20 000 теңге болды. Алғанымыз: серб салаты — 2 800 теңге, бұзау етінен жасалған сорпа — 2 200 теңге, үлкен плескавица — 5 700 теңге, ал нанмен берілетін үй айвары — 3 700 теңге шамасында. Тіпті Hotel Moskva-да бір шыны латте 1 900 теңге, ал фирмалық торт — 3 400 теңге тұрады.
Әуежайдан А1 экспресс-маршруткасымен 2 000 теңгеге жеттік, жүргізушіге қолма-қол динармен төледік. Қалған жерлерде өзіміздің банк карталарымен оп-оңай төлеп жүрдік. Қолма-қол динар тек базарларда қажет болды, ал қалада ақша айырбастау орны өте көп.
Айтпақшы, 2025 жылдың қаңтарынан бастап Белградтағы барлық қоғамдық көлік (автобус, трамвай мен троллейбус) барлық адамға толықтай тегін болды.
Не жеп көру керек?
Серб асханасының порциялары үлкен екен, әсіресе грильде пісірілген еті мен ыстық наны баурап алды. Балқан мен түрік дәмдері тоғысқан мәзірден бізге көп нәрсе таныс көрінді. Мына тағамдарды сіз де міндетті түрде жеп көріңіз:
- айвар — пісірілген қызыл бұрыштан жасалған қою, дәмдеуіші бар паста;
- плескавица — ыстық пите ішінде берілетін, туралған еттен жасалған үлкен шырынды котлет;
- каймак — қою кілегей мен жұмсақ сары майдың ортасындағы нәрсе, сербтер оны бәріне қосады;
- уштипцы — сырты сырмен не беконмен қуырылған ет шарлары, түрі біздің бауырсаққа ұқсайды;
- чорба — қою әрі дәмді сорпа. Бізге бұзау етінен жасалған чорба (teleća čorba) мен балық чорбасы (riblja čorba) ерекше ұнады.
Магниттер орнына не әкелдік?
- Үй айвары. Базарлар мен дүкендерден «домаћи ајвар» деген жазуы бар банкаларды іздедік — оның дәмі дүкендікіне қарағанда әлдеқайда жақсы.
- Серб кофесі. Жергілікті тұрғындар түрікше қою кофені жақсы көреді, супермаркеттерден жергілікті қуырылған кофе бумаларын оңай таптық.
- Лицидерлік пряниктер. Түрлі-түсті глазурьмен безендірілген бал жүрекшелер — Сербияның ең танымал кәдесыйы.
- Шайкача. Ұлттық символға айналған дәстүрлі серб пилоткасы.
Белград бізге алғашында шулы, қарбаласы көп әрі шылым шегетіндер тым көп қала боп көрінді. Бірақ оның тартымдылығы да сонда екен. Бұл жер еуропалық мінсіз қала боп көрінуге тырыспайды. Керісінше, бізді қарапайымдылығымен, еркін атмосферасымен, жанға жайлы тынысымен және туристерге арналып әрленбеген шынайы бейнесімен баурап алды. Сондықтан бұл қалаға әлі талай ораламыз деп ойлаймын.
