Арнайы ұшып барып көргенге лайық бес заманауи өнер музейі
Almaty Museum of Arts кураторы Инга Лаце жасаған топтама.
Он жыл бұрын заманауи өнер музейлері туралы сөз қозғалса, Нью-Йорк, Лондон мен Париждегі он шақты орын ғана айтылушы еді. Қазір жағдай өзгерді. Бангкок, Алматы, Эр-Рияд пен Гонконгта ірі өнер ордалары ашылып жатыр. Олар Батыстағы алпауыт музейлердің филиалы емес, өнерге өзіндік көзқарасы бар дербес мұражайлар. Бірі жеке коллекция негізінде құрылса, енді бірі мемлекеттік бағдарламаның арқасында пайда болды. Бірақ бәрінің мақсаты бір — өзгенің өнер тарихының шетінде қалмай, өз тарихын өздері жазу.
Мен бұл орындарға турист ретінде ғана қарамаймын. Өзім де жақында ашылған өнер ордасында жұмыс істеймін. Бұл музейлер де жергілікті өнер мен халықаралық контекст арасындағы тепе-теңдікті қалай сақтау керек, алғашқы келушілерге нені көрсету қажет, өнер туындылары ғимарат сәулетінің көлеңкесінде қалмауы үшін не істеу керек деген сұрақтарға жауап іздейді. Сондықтан маған ондағы экспозициялар ғана емес, кураторлардың шешімдері де қызық.
Ескерте кетейін, бұл — ең үздік музейлер рейтингі емес. Тізімдегі ең көне және ең жас музейдің арасында бір ғасырға жуық уақыт бар. Осы аралыққа қарап, заманауи өнер музейі қандай болуы керек деген түсініктің қалай өзгергенін байқауға болады.
Dib Bangkok, Тайланд
Бангкокқа музей көру үшін арнайы баратын саяхатшы, өкінішке қарай, көп емес. Әйтпесе былтыр мұнда Оңтүстік-Шығыс Азиядағы басты өнер алаңдарының бірі болуға ұмтылған Dib Bangkok ашылды. Музейдің негізін марқұм кәсіпкер Печ Осатханугра жинаған коллекция құрайды. Мұнда танымал тай суретшілерінің жұмыстары Ансельм Кифер мен Луиза Буржуа туындыларымен қатар қойылған.
Музей 1980 жылдары салынған бұрынғы қоймада орналасқан. Сәулетші Кулапат Янтрасаст ғимараттың өндірістік сипатын жасыруға тырыспаған: ара тісі тәрізді шатырын, өңделмеген бетоны мен алып ашық кеңістіктерін сол күйінде қалдырған. Айта кетейік, Нью-Йорктегі Метрополитен-музейдің жаңа қанатын жобалаған да — осы Янтрасаст. Қазір ол Луврдағы Византия өнері бөлімімен де жұмыс істеп жатыр.
Ішкі аулада Алисия Кваденің мүсіні бар. Оның туындылары біздегі Almaty Museum of Arts-та да тұр. Шетелдіктерге кіру билеті 700 бат тұрады. Музейге шамамен екі сағат бөлген жөн. Жеймс Тарреллдің Straight Up жарық инсталляциясын көру үшін күн батар уақытта барған дұрыс.
Stedelijk Museum Amsterdam, Нидерланд
Амстердамдағы Музей алаңына келгендердің көбі Рейксмюсеум мен Ван Гог музейіне асығады. Ал Stedelijk Museum соларға тиіп тұр. Бұл — Еуропадағы заманауи өнер мен дизайн бойынша негізгі музейлерінің бірі. Бірақ мұнда кезек салыстырмалы түрде аз.
Сәулетшілер XIX ғасырдың соңында салынған тарихи ғимаратқа ақ түсті жаңа корпус жалғаған. Жергілікті жұрт оны «ванна» деп атап кеткен. Бұл ғимарат алаңды көріктендірді ме, әлде керісінше ажарын бұзды ма деген талқы әлі күнге дейін тоқтаған жоқ.
Ішінде Казимир Малевич, Пит Мондриан, Василий Кандинский мен Марлен Дюма туындылары бар. Бірақ Stedelijk мойындалған модернизм классиктерімен ғана шектелмей, әлемнің әр өңіріндегі өнермен де көп жұмыс істейді. Орталық Азиямен ұзақ жылдар бойы ынтымақтастық орнатуының арқасында музей коллекциясына қазақстандық суретші Ербосын Мелдібековтің, сондай-ақ өзбекстандық суретшілер Саодат Исмаилова мен Диля Кайыпованың жұмыстары енген.
Егер заманауи өнер сізді аса қызықтырмаса, дизайн мен графика бөліміне барыңыз. Мұндағы орындықтар, плакаттар, қаріптер мен ыдыс-аяқ коллекциясы — әлемдегі ең үздіктердің бірі әрі оны түсіну үшін өнер маманы болудың қажеті жоқ.
Ересектерге билет 22,50 еуро тұрады, ал 18 жасқа толмағандар тегін кіре алады. Музейді аралауға бір жарым-екі сағат бөлген дұрыс. Осылайша бір күнде Stedelijk пен Ван Гог музейін қатар көруге болады.
Almaty Museum of Arts, Қазақстан
Орталық Азиядағы алғашқы заманауи өнер музейі былтыр қыркүйекте ашылды. Алматыға жолыңыз түссе, бұл музейге бару үшін (осы тізімдегі басқа орындармен салыстырғанда) ұшақ билетін сатып алудың қажеті жоқ.
Almaty Museum of Arts негізін Нұрлан Смағұлов отыз жылдан астам уақыт жинаған жеке коллекция құрайды. Онда 700-ден астам туынды бар: қазақстандық классиктер Айша Ғалымбаева мен Салихитдин Айтбаевтан бастап, әлемге танымал Ричард Серра, Яёи Кусама, Ансельм Кифер мен Билл Виолаға дейін қойылған.
Музейдегі негізгі көрмелер үнемі ауысып отырады. Мысалы, қазір видеоарттың негізін қалаушылардың бірі Билл Виоланың жұмыстары қойылған. Оның туындылары — алып экранға баяулатылып түсірілген көріністер: адамдар су астына кетеді, от қабырғасының арасынан өтеді, ал адамның жүзінде он минут ішінде сан түрлі эмоция алмасады.
Негізгі билет — небәрі 2 000 теңге, ал студенттерге, оқушылар мен зейнеткерлерге — 500 теңге. Музейді аралауға бір жарым-екі сағат жеткілікті. Бармас бұрын көпшілікке арналған бағдарламаның афишасын қарап алған жөн: тегін лекциялар, перформанстар мен концерттер жиі өтеді. Соңында музей дүкеніне кіруге не Alma кафесінде отыруға болады.
The Museum of Modern Art (MoMA), АҚШ
Жүз жылға жуық уақыт бұрын The Museum of Modern Art, яғни MoMA, заманауи өнер музейінің бүгін біз білетін үлгісін қалыптастырды. Содан бері ол бүкіл әлемдегі музейлерге бағыт-бағдар беріп келеді. Бұл бес залға сурет іліп қойған қарапайым музей емес. Бірнеше қабатта кескіндеме, сәулет, дизайн, фотография, кино мен медиаарт жәдігерлері ұсынылған.
Мұнда Ван Гогтың «Жұлдызды түнін» не Моненің «Су лалагүлдерін» көру үшін келуге болады. Бірақ MoMA-ның ерекшелігі — оның ауқымында. Залдарды аралап жүргенде міндетті түрде Мүсіндер бағына шығыңыз. Манхэттеннің қақ ортасындағы осы жасыл кеңістікте Анри Матисстің жұмыстары да тұр.
Кіру билеті — 30 доллар, 16 жасқа дейінгі қонақтар тегін кіреді. Музейге кемінде жарты күн бөлген дұрыс әрі ашылған бойда келген жөн. Түске қарай Ван Гог картинасының алды телефон ұстаған адамдарға толып кетеді. Аяғына қарай Michelin-нің екі жұлдызы бар The Modern мейрамханасына не алтыншы қабаттағы Terrace Café террасасына кіріп шығыңыз.
National Museum of Modern and Contemporary Art (MMCA), Оңтүстік Корея
Кейінгі жиырма жылда Кореяның өнер сахнасына әлемде сұраныс күрт артты. Елдегі басты өнер ордасы — Ұлттық заманауи өнер музейі (MMCA).
Ресми түрде MMCA — төрт музейден тұратын желі. Олар Сеул, Квачхон, Токсугун мен Чхонджуда орналасқан. Саяхатшыға ең ыңғайлысы — MMCA Seoul. Ол қаланың дәл орталығында, Кёнбоккун сарайына тиіп тұр. Мұнда жұрт ауқымды халықаралық жобалар мен XX–XXI ғасырлардағы корей өнерін, соның ішінде Dansaekhwa деп аталатын әйгілі монохромды кескіндеме бағытын көруге келеді.
Тұрақты экспозицияны тегін көруге болады, ал барлық уақытша көрмеге арналған бірыңғай билет 10 000 вон тұрады. Сәрсенбі мен сенбі күндері 18:00-ден 21:00-ге дейін барлық көрмеге кіру тегін. Музейге бір жарым-екі сағат бөліп, артынша Кёнбоккун сарайы аумағын аралауға болады.
Біз айтқан бес елдегі бес музейдің бәріне ортақ бір қасиет бар: олар біздің өнерге деген көзқарасымызды өзгерте алады. Бұл музейлерге бару үшін өнертанушы болып, алдын ала дайындалудың қажеті жоқ. Қазіргі музейлер көрерменмен жоғарыдан қарамай, түсінікті тілде сөйлесуді үйренді. Ал қайтарда өзіңіз көрген екі-үш туынды ойыңыздан кетпей қойса, демек музей өз мақсатына жетті деген сөз. Сапардан кәдесый ғана емес, тың ойлар да арқалап қайтасыз.
