Дорамадағыдай өмір: Оңтүстік Кореяда тұрғанға қанша ақша керек?
Сеулдегі жұрттың бәрі сізге күлімдеп, K-pop билеп жүргендей көрінсе, «Паразиттер» мен «Кальмар ойынын» тағы бір көріп шығыңыз.
Көп адам клиптер мен дорамалардағы көріністерге алданып, Сеулде тұрсам деп армандайды. Алайда онда сізді жарқыраған неон шамдары ғана емес, қатал паспорттық бақылау, қымбат пәтерақы және бір түшкірмесеңіз де төлеуге міндетті сақтандыру жарнасы сияқты келеңсіз нәрселер де күтіп тұр.
Біз түрле елдердегі өмір сүру құны туралы материалдар топтамасын жалғастырамыз. Жапониядағы тұрмыс жайында бұған дейін айтқан болатынбыз, ал бүгін Сеулде магистратурада оқып жатқан Дария Ибраһимованың тыныс-тіршілігімен танысамыз.
Кореяға қалай жетуге болады?
Алматыдан Сеулге ұшу — бюджеттің ең түсінікті бөлігі. Air Astana, Asiana Airlines немесе SCAT әуе компанияларының тікелей рейстері шамамен 250 мың теңге тұрады. Ақша үнемдегіңіз келсе, Eastar Jet лоукостерінен билет қарастыруға болады, бірақ оны бірнеше ай бұрын жоспарлаған абзал.
Нағыз шығын паспорттық бақылаудан өткеннен кейін басталады. Ең алдымен, жергілікті сим-карта үшін шамамен 9 мың теңге (36 мың вон) шығындалуға тура келеді. Бұған қала орталығына дейінгі шаттлдың 15 мың вон (5 мыңнан асатын) ақысын және тұрақты баспанаңыз әлі дайын болмаса, ең қарапайым қонақүйдің бір түні үшін кемінде 20 мың теңге (57 мың вон) қосыңыз.
Визаны қалай алуға болады?
Оңтүстік Корея мен Қазақстан арасында 90 күндік визасыз режим орнатылған. Алайда кейінгі жылдары корей шекарашылары келушілерге күмәнмен қарайтын болды. Онысы негізсіз емес: елге «турист» ретінде кіріп, сол жақта заңсыз жұмысқа қалып қоятын қазақтар тым көп. Былтыр күздегі мәлімет бойынша, олардың саны 11 мыңға жуықтаған. Көпшіліктің арасына сіңіп, жасырынбақ ойнаған жігіттер туралы өткендегі оқиға есіңізде болар? Осындай жағдайлар әсерінен Қазақстаннан келетін саяхатшыларға сенімсіздік күшейген.
Кореяға турист ретінде жол тартсаңыз, шекарада жоспарыңызды егжей-тегжейлі түсіндіруге, кері қайту билетін көрсетуге және шоттағы қаражат туралы анықтаманы ұсынуға дайын болыңыз. Сондай-ақ, төлқұжатыңыздың беттері бос болмай, бұған дейін басқа елдерге шыққаныңызды растайтын мөрлер болғаны абзал.
Жұмыс визасы
Ресми жұмыс істегіңіз келсе, бюрократиялық кедергілерге дайын болыңыз. Ол үшін сізге E-7 немесе E-9 санатындағы визалар қажет. Бұл дегеніміз — корейлік жұмыс берушіден ресми шақырту аласыз, заңды еңбек шартын көрсетесіз және иммиграциялық кеңседе тексеруден өтесіз деген сөз.
Оқу визасы
Оқу мәселесі біршама жеңілірек шешілгенімен, оның да қыр-сыры бар. Дария визаның екі түрінен өтті:
D-4 — тіл үйренуге баратындарға берілетін виза.
D-2 — толыққанды магистратурада оқитындарға берілетін виза.
Екі визаны да ол грант бойынша тегін алған. Барлық құжатты Immigration Office арқылы рәсімдеуге болады.
NHIS сақтандыру жарнасы
NHIS (National Health Insurance Service) деген аббревиатураны жаттап алыңыз. Кореяда бұл — өте-мөте маңызды нәрсе. Шетелдіктер мемлекеттік сақтандыру жарнасы ретінде айына шамамен 150 мың вон (шамамен 37 500 теңге) төлеуге міндетті.
Маңызды жайт: Сақтандыру жарнасын Кореяда болғаныңызға алты ай толғаннан кейін төлей бастайсыз. Бұған немқұрайлы қарап, қарыз жинап алсаңыз, келер жолы сізге виза берілмейді. Корей жүйесі бәрін бақылап отырады және жауапсыздықты кешірмейді.
Тұратын жердің түр-түрі
Кореяда баспана мәселесі күйіп тұр («Паразиттер» фильмінің кейіпкерлері қайда тұрғанын есіңізге түсіріңізші). Бұл жақта біз үйренгендей бірінші және соңғы айдың ақысын төлей салған жеткіліксіз. Мұнда «почжонгым» жүйесі, яғни қомақты сақтандыру депозиті алынады. Күйі жақсы студияны жалдауға («one-room») сізден 1,2-ден 2,5 миллион теңгеге дейін кепіл ақы сұрайды, ал тәуір аудандарда бұл сома 5 миллионға жетеді. Бұл ақшаны үйден көшкен кезде қайтарып береді, бірақ осынша ақша қолыңызда болуы керек.
Тиімді нұсқаларды Zigbang немесе Dabang (біздегі «Крышаның» баламасы) қосымшалары арқылы іздеген дұрыс, алайда келісімшартты тек «пудонсан» деп аталатын лицензиясы бар риелтор арқылы жасаған жөн. Депозитке қатысты алаяқтық жайттары жиі болатынын ескеріп, мейлінше абай болған жөн.
Депозит деп берер миллиондарыңыз болмаса, кошивонды таңдайсыз. Бұл — төсегі үстелге тіреліп тұратын, ал душы тура унитаздың үстінде орналасқан қуықтай бөлмелер. Ескі кошивондардың қабырғасы биттің қабығындай, ал кейбірінде тіпті ылғалдан шығатын зең болуы мүмкін. Дегенмен бұл — Сеулге табан тіреудің ең арзан жолы, мұнда жалдау ақысы айына 125 мың теңгеден басталады және ешқандай кепіл ақы сұралмайды.
Пәтерді қай ауданда жалдаған дұрыс?
Аудан таңдарда бұл жаққа қандай мақсатпен келгеніңізді ескеріңіз. Студенттер әдетте Коре немесе Ёнсе университеттерінің кампустары маңына шоғырланады — ол жерден қарапайым пәтер мен арзан стритфуд табуға болады. Ал бюджетіңіз жеткілікті болса және қауіпсіздікті қаласаңыз, Каннамнан іздеңіз. Ал у-шудың бел ортасында жүремін десеңіз, пәтерді Мёндон немесе Инсадон туристік аудандарынан қараңыз.
Сеулдегі Тондэмун ауданы мен жақын маңдағы Ансан қаласының орны бөлек. Бұл — ТМД елдерінен келгендердің негізгі хабтары. Аяқ астынан ана тіліңізде сөйлескіңіз келіп, өзіңіз үйренген тамақтарды сағынсаңыз, осы жаққа келіңіз. Корей тұрмысы әлі жат көрініп жүрген алғашқы айларда бұл жерде бейімделген әлдеқайда оңай.
Тұрмыстағы тәртіп
Кореядағы коммуналдық қызметтер шығыныңызды ай сайын тағы 25-50 мың теңгеге арттырады. Жазда кондиционердің жұмысына, ал қыста газбен жылыту жүйесіне ақша төлейсіз. Бірақ тұрмыстағы ең үлкен қиындық — қоқыс мәселесі. Корея қоқысты сұрыптауға ерекше мән береді. Пакетті жай ғана контейнерге апарып тастай алмайсыз: қалдықтың әр түріне арналған арнайы пакеттерді сатып алуыңыз керек, тамақ қалдықтарын бөлек орап, қоқыс шығару кестесін қатаң сақтау міндетті. Пакеттен қателессеңіз немесе қоқысты басқа күні шығарсаңыз, қомақты айыппұл төлеуге дайын болыңыз.
Тұрғын үй кварталдарындағы камералар мүлтіксіз жұмыс істейді, сондықтан пакетті білдіртпей «тастап кету» мүмкін емес.
Бұл — ащы тағамға үйренгеннен де тезірек көнуге тура келетін корей тәртібінің бір бөлшегі.
Кореяның тамақтары
Корея — дәмді тағамды ұнататындарға (фудилер) жұмақ мекен, бірақ бұл жердің өзіндік ережелері бар. Қазақстандықтар жеміс-жидек пен көкөніс бағасын көргенде абдырап қалады. Сеулде бір дана алма 2 500 теңге (10 мың вон) тұрады! Сондықтан бұл жақта жемісті жеңіл-желпі жей салатын тіскебасар ретінде емес, көбіне сыйлық ретінде сатып алады. Ең қолжетімді жеміс — банан, оның екі-үш данасы шамамен 350 теңге болады.
Супермаркеттегі баға шамамен мынадай:
Жалпы айтқанда, ең керек деген азық-түлікке аптасына 15 000 теңге кетеді.
Зат | Бағасы, теңге |
|---|---|
Сүт | 750 |
Нан | 1125 |
Он жұмыртқа | 1000 |
Бір дана алма | 2 500 |
3-5 дана картоп | 1250 |
3-5 дана қызанақ | 2200 |
Зат | Бағасы, теңге |
|---|---|
Сүт | 750 |
Нан | 1125 |
Он жұмыртқа | 1000 |
Бір дана алма | 2 500 |
3-5 дана картоп | 1250 |
3-5 дана қызанақ | 2200 |
Азық-түлік алатын маркеттер
Кореяда «конвиниенс-стор» деп аталатын GS25, CU, 7/11 сияқты шағын маркет өте көп. Олар әр қадам сайын кездеседі, 24/7 жұмыс істейді және ол жерде үстелге жайғасып жеңіл-желпі тамақтанудан бастап, сәлемдеме жіберу мен телефон қуаттауға дейін бәрін жасауға болады. Бұл өте ыңғайлы, бірақ мұндай жайлылық үшін артығымен төлейтініңізді ұмытпаңыз.
Ол жақта таңдау да көп, баға да тиімдірек. Әсіресе, кешкі уақытта барсаңыз, мерзімі өтуге таяған өнімдерге жеңілдіктер басталады (бұл — бюджетті 30-50%-ға үнемдеудің тамаша тәсілі).
Корейлер неге сырттан тамақтануға бейіл?
Сеулде уақыттың құны воннан да қымбат. Көбіне үйде толыққанды түскі ас дайындау дайын «роллтон» (күріш пен тіскебасарлары бар сет) сатып алғаннан немесе арзан асханаға бас сұққаннан әлдеқайда қымбатқа түседі және уақытыңызды көп алады.
Gakshik, яғни университеттің ішіндегі асханалар арқасында студенттердің жаны аман қалып жүр. Ол жерден үйдің қасындағы дүкендегі сэндвичтен де арзан бағаға тамақтануға болады.
Кофесіз корейлердің таңы атпайды. Кофеханалар мұнда әр қадам сайын кездеседі: сәнді десерттері бар қымбат орындардан бастап, американоны тиын-тебенге құйып беретін қабырғадағы кіп-кішкентай терезелерге дейін кездеседі.
Және корпоративтік мәдениетті ұмытпаңыз: жұмыстан кейін әріптестермен немесе достармен бірге кешкі ас ішу — бұлжымас қағида. Одан бас тарту әдепсіздік болып саналады, сондықтан бюджетіңізге әлеуметтенуге арналған «отырыс шығындарын» алдын ала қосып қойыңыз.
Транспорт: метро, автобустар мен самокаттар
Кореяға келе сала Google Maps-ті өшіріп тастаңыз. Оның бұл жақта пайдасы шамалы — маршруттарды көрсетпейді және жиі қателеседі. Корея өз карталарымен өмір сүреді, сондықтан бірден Naver Map немесе KakaoMap қосымшаларын жүктеп алыңыз. Оларсыз сіз тіпті сауда орталығының ішіне жасырынып тұрған метроға кіретін жерді де таба алмайсыз.
Қоғамдық көлік
Сеулдегі қоғамдық көлік — елдің мақтанышы. Метро желісі қаланың кез келген нүктесіне жеткізеді, ал автобустар тіпті ең тасадағы тар көшелерге дейін барады. Бір реттік жол жүру ақысы шамамен 300 теңге (1 550 вон). Көп жүремін деп жоспарласаңыз, айына 15 000 теңгеге (60 000 вон) шексіз жүруге мүмкіндік беретін Climate Card картасын алған жөн. Бұл әсіресе студенттер мен қала шетінде тұратындарға ауадай қажет.
Такси
Таксиді көшеде қол көтеріп-ақ тоқтатуға болады, бірақ бұл тәсіл ескерді. Одан да Kakao Taxi қосымшасын жүктеп алған тиімді. Көлікке отыру құны шамамен 1 200 теңге (4 800 вон) тұрады, әрі қарай есептегіш әр 130 метр сайын 100 воннан қосып отырады.
Айтпақшы, Кореяда Uber де жұмыс істейді, бірақ ол қымбатырақ және қосылған көлік саны аз. Жергілікті жүргізушілер өздерінің Kakao қосымшасын артық көреді.
Велосипед пен самокаттар
Егер бірнеше квартал жерге бару керек болса немесе Хан өзенінің бойымен серуендегіңіз келсе, ақ-жасыл түсті Ttareungyi велосипедтерін іздеңіз. Бұл — қалалық жалға беру желісі: бекеттер өте көп, су тегін, ал жалға алу қосымша арқылы жүзеге асады. Самокаттар да танымал, бірақ Сеулдің төбелі қала екенін ұмытпаңыз. Кейде Итэвон ауданындағы тік өрге электр самокатты сүйреп шыққанша, жаяу жүре салған оңай.
Демалыстың түр-түрі
Кореядағы өмір тоқтаусыз оқу мен толассыз жұмыстан ғана тұрмайды. Мұндағылар демалысты да қатырады: караоке болсын, дәмхана немесе түнгі клубтар болсын — көңіл көтергеннің көкесін осы жерден көресіз.
Тегін әрі әсем
Ең ғажап демалатын жер — Ханган өзенінің жағалауы. Бұл жерге жұрт пикник жасауға, велосипед тебуге немесе жай ғана түнгі қаланың сұлулығына тамсануға келеді. Барлық дерлік ұлттық мұражай ара-тұра «ашық есік» күндерін өткізіп тұрады.
Ақылы демалыс түрлері
Кино: билет құны 3 750 теңгеден (15 000 вон) басталады. IMAX немесе 4D форматтарын қаласаңыз, қымбатырақ тұрады, бірақ корей кинотеатрларының сапасы бағасына лайық.
Спорт: қазір бүкіл Корея пилатеске ес-түссіз ғашық. 8 сабақ шамамен 75 мың теңге (300 мың вон) тұрады. Студенттік аудандардағы қарапайым тренажер залдары әлдеқайда қолжетімді — айына 20 мың теңгеден басталады.
Кешкі бағдарлама: норэбан (караоке) мен барлар — корейлер бос уақытын өткізетін жерлер. Бағалар қай ауданда жүргеніңізге байланысты: салтанатты Каннам мен жастар жиналатын Хондэдегі чектер арасында айырмашылық жер мен көктей.
Байланыс мәселесін қалай реттеуге болады?
Кореяда сим-карта алу — қып-қызыл квест. Негізгі кедергі — ARC (Alien Registration Card). Иә, атауы «бөгде ғаламшарлықтар куәлігі» дегенге саяды және бұл пластик картасыз сіз ресми түрде ешкім емессіз.
ARC жоқ «заңсыз мигрант» болсаңыз не істеу керек:
- Тондэмунға (ТМД-дан келгендер хабы) барыңыз — ондағы орыстілді дүкендерде LG U+ уақытша сим-картасын рәсімдеуге болады.
- Chingu Mobile сияқты сервистердің көмегіне жүгініңіз — олар елге енді келгендерге ыңғайлы. Сапалы деректер пакетіне айына 7 500-10 000 теңге дайындап қойыңыз. Корейде телефон байланысы арзанға шықпайды.
Банкинг
Кореяда қолма-қол ақша — ескінің сарқыншағы, мұнда тіпті кіп-кішкентай дүңгіршектен сағыз алсаңыз да, картамен төлей аласыз. Жергілікті банктен шот ашу үшін ARC картаңызды күтіп жүргенде, қазақстандық карталарды (халықаралық режимде жұмыс істесе) пайдалануға немесе Namane не Wowpass карталарын ашып алуға болады. Бұл карталар сауда жасауға арналған әмиян әрі көлікте төлейтін жол жүру билеті ретінде жүре береді. Терминал арқылы жай ғана қолма-қол ақша саласыз да, корей экономикасының толыққанды мүшесіне айналасыз. ARC куәлігіңіз болмаса да, Namane немесе Wowpass карталарын әуежайдан немесе ірі метро бекеттерінен сатып алуға болады.
Бюджет: сонымен Кореяда өмір сүргенге қанша ақша керек?
Енді есептеп берейік. Сеулдегі өмір — конструктор іспеті: оның құны жеке кеңістігіңіз бен жайлылықтан бас тартуға қаншалықты әзір екеніңізге байланысты.
Төмендегі есеп — ай сайынғы шығын. Мұның ішіне пәтер жалдарда бір рет берілетін әлгі депозит кірмейді.
«Үнемде»
Бұл — Кореяны қалтасындағы аз ғана ақшамен, бірақ кеудесіндегі асқақ арманмен бағындыруға келгендерге арналған нұсқа.
Бюджет: 225–300 мың теңге (900 мың – 1.2 млн вон).
Шарттары: Кошивонда (қораптай бөлме) немесе ең арзан жатақханада тұрасыз. Тек базардан азық-түлік алып, үйде тамақ дайындайсыз. Метромен немесе тегін велосипедтермен жүріп-тұрасыз.
Демалыста: Тегін саябақтарға барасыз, Ханган бойымен серуендейсіз және мұражайға ашық есік күндерінде тегін кіресіз.
«Еркін жүр»
Грант иегері немесе жұмыс істейтін маманға оңтайлы нұсқа.
Бюджет: 425–575 мың теңге (1.7–2.3 млн вон).
Шарттары: Тәуір студия (one-room) жалдайсыз. Аптасына 1-2 рет дәмханаға баруға мүмкіндігіңіз бар, жақсы спорт залына жазыласыз және интернеттің әр мегабайтын санап, бас ауыртпайсыз.
Демалыста: Кино көресіз, достармен бірге арзан барларға барасыз және кейде масс-маркеттен шоппинг жасайсыз. Бұл — ең шынайы сценарий.
«Аста-төк»
Жай күнелтіп қана қоймай, Сеулдің эстетикасынан ләззат алғыңыз келсе, осы режиммен жүріңіз
Бюджет: 625–800 мың теңгеден бастап (2,5–3,2 млн вон).
Шарттары: Жақсы аудандағы жап-жарық әрі кең пәтер, сәнді кофеханалар, тұрақты пилатес, метро орнына такси және қымбат жемістерді қалағаныңызша сатып алу.
Демалыста: Концерттерге барасыз, брендтерден киім аласыз және демалыс күндері ел ішін саяхаттайсыз.
Қорыта айтқанда
Сізге Сеулдегі жұрттың бәрі күлімдеп, K-pop билеп жүргендей көрінсе, «Паразиттер» мен «Кальмар ойынын» тағы бір көріп шығыңыз. Әр әзілде бір шындық бары рас: Оңтүстік Корея — көк тіреген зәулім ғимараттардағы бай-бағлан мен тар жертөледе жан бағып жүрген адам бір қиылыста қатар тұратын контрастар елі.
Бұл елге келіп көру керек. Бірақ мұнда жолға шыққан адамның жүйелі жоспары, темірдей тәртібі және тегін ештеңеге жоғы туралы айқын түсінігі болуы керек.
